Кіріспе

Австралия лютеран шіркеуінің тарихы – лютерандық дін Австралияға алғаш келген сәттен бастап, 1966 жылы екі негізгі синодтың бірігуіне дейінгі лютеран шіркеу ұйымдарының бөлінісі, бірігуі және байланыстарына қатысты оқиғалардың тізбегі.

Австралиядағы алғашқы лютерандық орган (Кавель-Фрицше Синоды)

Австралияға едәуір санымен алғаш келген лютерандар 1838 жылы пастор Август Кавельмен бірге Пруссиядан келген иммигранттар болды. Бұл кезең Пруссияда король Фридрих Вильгельм III тұсында Пруссия одағына қосылудан бас тартқан ескі лютерандарды қудалаумен ерекшеленді. 1839 жылғы 23 және 24 мамырда Кавель Клемциг, Хаендорф және Глен Осмондтағы үш прус поселкесінің ақсақалдарының жиналысын шақырып өтті. Осы жиналыста жаңа Австралиялық лютерандық синодтың конституциясы қабылданды. 1841 жылы пастор Готтард Фрицшенің келуімен пруссиялық иммигранттардың екінші толқыны басталды. Олар Лобетал және Бетанияға қоныстанды.

Австралияның Емануил Синоды және Евангелиелік-Лютеран Синоды болып бөліну

Алғашқы пруссиялық қоныс аударушылармен қарым-қатынас бастапқыда өте үйлесімді болды, бірақ бұл көп ұзамай өзгерді. 1842 жылы Кавель қоныс аударушыларды бір жергілікті қауымдастыққа біріктіру мақсатымен Клемциг пен Хандарфтың алғашқы қоныстарындағы қоныс аударушыларды жаңадан қоныстанған Лангмейльге көшуге ынталандырды. Бұл қалалардағы қоныс аударушылардың көпшілігі бас тартты, соның салдарынан осы қауымдастықтар мен Кавель арасында шиеленіс туды. 1844 және 1845 жылдардағы синодтық жиналыстарда мыңжылдық туралы мәселе талқыланды. Мыңжылдық көзқарасын дамытқан Кавель осы тақырыпта уағыз айтты. Фрицше миллениализммен келіспей, осы жиналыстарда мәселені көтерді. 1845 жылғы синодтың соңында ешқандай шешімге келген жоқ. Бұл екі пастордың келіспеушілігі лютеран қауымын екіге бөлді. 1846 жылы Кавель шіркеудегі азаматтық биліктің мәніне қатысты жарлық шығарды. Кавель лютерандық жазбалардан келіспейтінін айтты, оның орнына 1838 жылғы шіркеу конституциясындағы мәлімдемелерді жоғары қойды. Фрицше Кавельмен келіспей, конституциядан жоғары жазбаларды бекітті. Осының нәтижесінде Фрицше мен Кавельдің ізбасарлары арасындағы дау күшейді. 1846 жылдың 16 және 17 тамызында Бетанияда өткен синодтық жиналыста маңызды оқиға болды. Мыңжылдық тақырыбы тағы да көтерілді, және талқылау қызулаған сайын Кавель мен оның ізбасарлары синодтан шығып кетті. Олар жақын маңдағы Лангмейльге барып, онда өз синод жиналысын өткізді, ал қалғандары өз синодарын жалғастырды. Кавельдің ізбасарлары Иммануил Синодын, ал Фрицшедің ізбасарлары Оңтүстік Австралияның Евангелистік-лютерандық Синодын құрды. Кейіннен 1863 жылы соңғысы Австралияның Евангелистік-лютерандық Синоды (ELSA) болып қайта аталды. Кавельдің (1860) және Фрицшенің (1863) қайтысынан кейін Иммануил Синоды мен ELSA өздерінің кейбір айырмашылықтарын татуластыра алды. Бұл "Жазбалық одақ" болды, бірақ ұйымдық бірігу емес.

Австралияның евангелистік лютеран шіркеуі

ЕЛСА 1966 жылға дейін басқа лютерандық синодтармен тәуелсіз түрде бірге өмір сүрді. 1944 жылы оның атауы Австралияның евангелистік лютеран шіркеуі (ЕЛХК) болып өзгертілді. 1904 жылы ELSA-дан бір топ бөлініп, Огайодағы Евангелиелік-Лютерандық бірлескен синодтың бір бөлігіне айналды. Бұл топ өздерін Австралияның евангелистік лютерандық синоды auf alter Grundlage (ELSA a. a. G) деп атады (auf alter Grundlage неміс тілінде "ескі негізде" деген мағынаны білдіреді).

Викториядағы лютерандар

1856 жылы пастор Маттиас Гёте президенттік қызметін атқаратын, Викториядағы лютеран қауымдарына қызмет ету үшін жаңа тәуелсіз синод – Викторияның евангелистік лютеран синоды (ELSV) құрылды.

Жалпы Синод пен Иммануил Синоды

1860 жылы Кавель қайтыс болған жылы бір топ Иммануил Синодынан бөлініп шықты. Бұл топ ELSV-мен «Евангелиелік лютерандық жалпы синод» (Жалпы синод) деп аталатын одақ құрды. 1874 жылы Иммануил Синоды да ELSV-мен байланыс орнатты. ELSA ELSV-нің лютеран емес пасторларды қызметке тағайындауына қарсы болғандықтан, олардың Иммануил Синодымен болған конфессиялық одағы жойылды. Осы оқиғадан кейін Иммануил Синоды өз атауын «Евангелиелік-лютерандық Иммануил Синоды» (ELIS) деп өзгертті. 1884 жылы ELIS дәл осы лютеран емес пасторларды қызметке тағайындау салдарынан Жалпы синодпен байланысын үзді. 1884 жылы осы оқиға болғанда, ELIS-тен шағын топ бөлініп кетпеуді шешіп, «Евангелиелік-лютерандық Иммануил Синоды alter Grundlage» (ELIS a. a. G.) деп аталатын жеке синод құрды.

Квинслендтегі лютерандар

1885 жылы Квинслендте екі лютерандық топ құрылды, атап айтқанда, Квинслендтің евангелистік лютерандық синоды (ELSQ) және Квинслендтің біріккен неміс-скандинавиялық евангелистік лютерандық синоды (UGSELSQ). ELSQ бастапқыда тәуелсіз болды, бірақ 1889 жылы Бас Синодқа қосылды. UGSELSQ де бастапқыда тәуелсіз болды, бірақ 1910 жылы ELIS-пен бірікті.

Австралиядағы Біріккен евангелистік лютеран шіркеуі

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Папуа-Жаңа Гвинея Австралия үкіметінің басқаруына берілді. Осының аясында көптеген неміс миссионерлері Австралия шіркеулерінің бақылауына өтуі керек болды. Бұл мәселе 1921 жылы Бас Синодқа және ELIS-ке қатысты барлық тәуелсіз синодтардың ресми бірігуіне негізгі себеп ретінде көрсетілді. Жаңа ұйым Австралиядағы Біріккен Евангелистік Лютеран Шіркеуі (ҰЕЛК) деп аталды. 1904 жылдан бері тәуелсіз жұмыс істеп келген ELSA a. a. G. 1926 жылы ҰЕЛК-мен бірікті.

UELCA және ELCA Австралияның лютеран шіркеуіне біріктірілді

1956 жылы 27 тамызда UELCA және ELCA екі ұйымды біріктіруге жағдай жасаған келісім тезистерін қабылдады. Екі ұйымның толық бірігуі 1966 жылдың 29 қазаны мен 2 қарашасы аралығында Оңтүстік Австралиядағы Танунда қаласында өткен бірлескен синодта болды. Біріккен ұйым Австралияның лютеран шіркеуі (ЛКК) деп аталды. 1973 жылы Австралияның лютеран шіркеуі алғашқы ән жинағын – «Лютеран ән кітабын» жариялады, ол 1980 жылдардың ортасында қазіргі ән жинағына, «Лютеран ән кітабына қосымшамен» қайта жаңартылды.