Бридж Вилаш Лал: Тыныш мұхиты тарихының зерттеушісі және Фиджи тарихының қайта жаңғыртушысы
Brij Lal (historian)
Бридж Вилаш Лал (1952-2021) – фиджилік тарихшы, Тынық мұхиты аймағы мен үнділік келісім жүйесін зерттеген. Аустралияда эмиграцияда болды. Тарих, гѝрмитя.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи тарихшысы (1952–2021)
Fijian historian (1952–2021)
Бридж Вилаш Лал, ОФ (21 тамыз 1952 – 25 желтоқсан 2021) – Үнді Фиджи тарихшысы, Тынық мұхиты аймағы және үнділік келісім жүйесі туралы жазған. 2006 жылғы әскери төңкерістен пайда болған және 2014 жылғы сайлауда билікті сақтап қалған Байнимарама үкіметінің қатаң сынықшысы болған ол Австралияда жер аударылып өмір сүрді.
Brij Vilash Lal , OF (21 August 1952 – 25 December 2021) was an Indo Fijian historian who wrote about the Pacific region and the Indian indenture system. A harsh critic of the Bainimarama government, which originated in the military coup of 2006 and retained power in the 2014 elections, he lived in exile in Australia.
Ерте өмір
Лал 1952 жылы Фиджидің Вануа Леву аралының солтүстігіндегі Табиа, Лабаса қаласында сауатсыз ата-анасының отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Фиджидегі Солтүстік Үндістаннан келген, қант қамысын шаршылықпен өсірген шаруа болған, олар "гирмития" деп аталған, және Лалдың алғашқы академиялық зерттеулері осы тақырыпқа арналған. Ол Оңтүстік Тынық мұхиты университетінде тарих мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін аяқтады. Кейін Британ Колумбия университетінде магистр (1976) және Австралия Ұлттық университетінде докторлық (1980) диссертациясын қорғады.
Lal was born in 1952 in Tabia, Labasa on the northern island of Vanua Levu, Fiji to illiterate parents. His paternal grandfather was a North Indian indentured sugar cane farmer in Fiji, known as a 'girmitya', the focus of Lal's early academic research. He completed an undergraduate degree in history at the University of the South Pacific. He went on to do an MA (1976) at the University of British Columbia and a PhD (1980) at the Australian National University.
Академиялық мансап
Лал 1990 жылдан бастап Австралия Ұлттық университетінің Мәдениет, тарих және тілдер мектебінде Тынық мұхиты мен Азия тарихының профессоры болды. Ол сондай-ақ Сувадағы Оңтүстік Тынық мұхиты университетінде және Папуа-Жаңа Гвинея университетінде дәріс берді. Ол Оңтүстік Тынық мұхиты университетінде және Кембридж университетінде арнайы шақырылған профессор ретінде жұмыс істеді және Фиджи университетінің диаспоралық зерттеулер орталығының басшысы болды. Оның көптеген кітаптарының ішінде автобиографиясы бар, «М.Тулсидің дүкені: Фиджи саяхаты» (2001), ол 2002 жылы Сан-Францискодағы Кирияма сыйлығының «Ерекше» кітабы деп танылды. Ол сондай-ақ «Чало Джахажи: Фиджидегі шартты жұмыспен саяхат» (2000) кітабының авторы және «Ащы-тәтті: Индо-фиджилік тәжірибе» (2004) жинағының редакторы болды. Соңғы екеуі Индо-фиджи қауымдастығының сынақтары мен жемістерінің тарихын баяндайды. Ол «Тынық мұхиты тарихы журналының» редакторы және «Сұхбаттар» әдеби журналының негізін қалаушы редакторы болды. 2001 жылдың 1 қаңтарында «Австралия қоғамына және Тынық мұхиты тарихын зерттеудегі гуманитарлық ғылымдарға қызмет еткені үшін» Австралияның жүз жылдық медалін алды. Лал 1998 жылы Фиджи орденінің офицері (OF) атағымен марапатталды, бұл 1995 жылғы Фиджи Конституциясын қарау комитетіндегі рөлінен кейін болды. Лал 2015 жылы Австралия Королевасының туған күні құрметіне «Тынық мұхиты тарихын сақтау және оқыту арқылы білім берудегі еңбегі үшін, ғалым, автор және сарапшы ретінде» Австралия орденінің мүшесі (AM) болды. Фиджи Мыңжылдық комитеті оны ерекше ғылыми еңбегі үшін құрметтеді, сондай-ақ ол 20 ғасырда Фиджи тарихын қалыптастыруға көмектескен жетпіс адамның бірі деп аталды.
Lal was professor of Pacific and Asian History at the School of Culture, History and Language at Australian National University from 1990 He also lectured at University of the South Pacific in Suva and at the University of Papua New Guinea. He held visiting positions at the University of the South Pacific and the University of Cambridge, and served as head of the Centre for Diasporic Studies at the University of Fiji. Among his many books are an autobiography, Mr Tulsi's Store: A Fijian Journey (2001), which was named a "Notable" book by the San Francisco based Kiriyama Prize in 2002. He was also the author of Chalo Jahaji: On a journey through indenture in Fiji (2000) and editor of Bittersweet: The Indo Fijian Experience (2004), the latter two recounting the history of the trials and triumphs of the Indo Fijian community. He was the Editor of the Journal of Pacific History and the Founding Editor of the literary journal, Conversations. On 1 January 2001 he was awarded an Australian Centenary Medal "for service to Australian society and the humanities in the study of Pacific history". Lal was made an Officer of the Order of Fiji (OF) in 1998, following his role on the 1995 Fijian Constitution Review Committee. Lal was made a Member of the Order of Australia (AM) in the 2015 Queen's Birthday Honours (Australia) "for significant service to education, through the preservation and teaching of Pacific history, as a scholar, author and commentator". He was honoured by the Fiji Millennium Committee for distinguished scholarship, and was also named as one of the seventy people who helped shape Fiji's history in the 20th century.
Саяси қатысу
1990 жылдары Лал оппозиция жетекшісі Джай Рам Реддидің үш мүшеден тұратын Конституциялық комиссиясында мүше болып қызмет етті, оның жұмысы 1997 жылғы Конституцияның қабылдануымен аяқталды. Лал 2006 жылдың 5 желтоқсанында премьер-министр Лайсения Карасе үкіметін құлатқан әскери төңкеріске наразылық білдірді. Fiji Live 7 желтоқсанда оның сөздерін келтіре отырып, төңкеріс 1987 жылы Ситивени Рабука жасаған екі төңкерістен немесе 2000 жылы Джордж Спейттің төңкерісінен ешқандай айырмасы жоқ екенін айтты. Ол бұл жолы бұрынғы жағдайлардан айырмашылығы, нәсілдік фактор көрінбейтінін, ал этникалық мәселелер басқа мүдделер үшін айып тағу құралы ретінде қолданылғанын мәлімдеді. 2009 жылдың қараша айында Лал Жаңа Зеландия радиосына берген сұхбатында Австралия мен Жаңа Зеландияның жоғары комиссарлары елден қуылғаннан кейін Фиджидегі ағымдағы саяси жағдайды талқылады. Одан кейін ол ұсталды және оның пікірлері туралы сұрақтар қойылды. Сұрақ-жауап барысында Лал өзін қорлағандарын айтып, 24 сағат ішінде елден кетуге кеңес берілгенін хабарлады, ол осылай істеді. Кейіннен Лал депортацияланғанын емес, елден қуылғанын нақтылады.
In the 1990s, Lal served as the nominee of the Leader of the opposition, Jai Ram Reddy on the three member Constitutional Review Commission, whose work culminated in the adoption of the 1997 Constitution in 1997 1998. Lal condemned the Military coup d'état which deposed the government of Prime Minister Laisenia Qarase on 5 December 2006. Fiji Live quoted him as saying on 7 December that the coup was not different in essence from the two coups staged by Sitiveni Rabuka in 1987, or George Speight's coup of 2000. This time, however, race was not seen to be a factor, he said, unlike the previous occasions when ethnic issues were used, he claimed, as a scapegoat for other interests. In November 2009, Lal discussed the ongoing political situation in Fiji after the expulsion of the Australian and New Zealand high commissioners, in an interview with Radio New Zealand. Shortly afterwards he was taken into custody and questioned about his comments. During the questioning, Lal reported that he was subjected to foul language and advised to leave the country within 24 hours, which he did. Lal has subsequently clarified that he was expelled rather than being deported.
Қатаң жер аударылу
2015 жылдың наурыз айында Қорғаныс министрі Тимоти Натува Лалдың Фиджиге қайта оралуына белгісіз мерзімге тыйым салынғанын хабарлады, себебі оның іс-әрекеттері «Фиджи үкіметінің тыныштығына, қорғанысына, халық қауіпсіздігіне, қоғамдық тәртібіне және қауіпсіздігіне зиян келтірді». Бұл шешім 2015 жылдың маусым айының соңында немесе шілде айының басында қайта расталды. 2022 жылғы Фиджидегі жалпы сайлаудан кейін Ситивени Рабука басқаратын жаңа үкімет Лалдың әйеліне қатысты тыйым салу туралы бұйрықты күштен шығарды, осылайша оған оның күлін Фиджиге әкелуге мүмкіндік берді.
In March 2015, Defence Minister Timoci Natuva announced that Lal was prohibited indefinitely from returning to Fiji because his actions were "prejudicial to the peace, defence, public safety, public order and security of Government of Fiji". This decision was reiterated in late June or early July 2015. Following the 2022 Fijian general election, the new government led by Sitiveni Rabuka revoked the prohibition order on Lal's wife, allowing her to return his ashes to Fiji.