Кіріспе

Швейцариялық суретші (1930–1998) неміс саясаттанушысы Дитер Рот (21 сәуір 1930 – 5 маусым 1998) – суретші кітаптары, сериялық гравюралар, мүсіндер және табылған материалдардан жасалған туындыларымен, соның ішінде шіритін азық-түліктермен танымал болған суретші. Ол Дитер Рот және Дитер Рот есімдерімен де белгілі болған. Ганноверде дүниеге келген ол өмірінің алғашқы жылдарын Германия мен Швейцарияда өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Цюрихте суретшілер отбасында тұрып, өнер мен поэзияға деген қызығушылығын дамытты. Роттың шығармашылық жолы ынтымақтастықтармен және тәжірибелермен сипатталады. Ол "Spirale" журналын құрған және Fluxus қозғалысымен байланыста болған, әрі өзінің ерекше көркемдік стилін сақтап қалған. Оның суретші кітаптары дәстүрлі форматтарға қарсы шығып, оқырмандарға беттермен өзара әрекеттесуге және оларды өзгертуге мүмкіндік берді. Оның жұмысында көбінесе газеттер мен журналдар сияқты табылған материалдар қолданылды. Рот мансабы бойында табиғи ыдырау салдарынан уақыт өте келе өзгеріп, дамитын, биологиялық түрде ыдырайтын өнер туындыларын жасап, көркемдік шекараларды кеңейтті. "Insel" сияқты туындыларында тағамдарды әртүрлі материалдармен үйлестіріп, өзгеру мен өткірлікке қатысты өзінің ерекше көзқарасын көрсетті. Ол 1998 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір

Ол Ханноверде Карл Дитрих Рот болып дүниеге келді, үш ұлдың ағасы. Оның анасы Вера неміс, әкесі Карл Ульрих – швейцариялық кәсіпкер. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Рот Швейцарияның Pro Juventute қайырымдылық ұйымының тілегімен әр жазда Швейцарияда болды. Бұл ұйым швейцариялық неміс балаларын соғыстың қырқынан сақтауға тырысты. 1943 жылға қарай ол елден шығуға мәжбүр болды, және Рот Цюрихтегі бір отбасымен бірге тұруға жіберілді. Бұл үй, Фриц Висс отбасының үйі, еврей және коммунист суретшілер мен актерлермен ортақ болды. Осы жерде Рот сурет салуға және өлең жазуға ынталандырылды. Ол 1946 жылға дейін, отбасы Швейцарияға қосылғанға дейін, толығымен мүсірленген отбасымен қайта қосыла алмады. 1947 жылы отбасы Бернге көшті, онда Рот коммерциялық өнерде шәкірттікке түсті. Оның клиенттерінің ішінде жергілікті сүт бірлестігі мен ірімшік одағы болды. Пол Клее-нің туындыларының көрмесін көргеннен кейін, "сол кезде сезілген шок [кейін] құмарлыққа айналды", ол біртіндеп коммерциялық өнер стилінен халықаралық модернизмге қарай өтті.

Спираль және ертедегі кітаптар

1953 жылы Рот үйден шығып, Марсель Висс пен Юген Гомингермен "Спираль" журналында бірлесе жұмыс істей бастады, оның тоғыз саны жарық көрді (1953–64). Оның сол кездегі көптеген жұмыстары Макс Биллдің үлгісімен жасалған Бетондық өнер еді. Ол бірнеше жергілікті көрмелерге қатысып, поэзия жазып, алғашқы органикалық мүсіндерін жасады және оп-артпен тәжірибе жүргізді. 1954 жылы ол суретші Даниэль Споерримен танысты, оның достығы "өмірімдегі ең ғажайып нәрселердің бірі" деп еске алынды. Споерри кейіннен Роттың ерте туындыларының бір бөлігін басып шығаратын Editions MAT баспасын құрды. 1957 жылы Рот исландиялық студент Сигридр Бьёрнсдоттирге үйленді және онымен Рейкьявикке көшіп кетті. 1958 жылғы "Бөк" ("Кітап") сияқты жұмыстарында ол беттерге тесіктер салып, дәстүрлі кітап түрінен (кодекстен) бас тартып, оқырманға беттерді қалауынша орналастыруға мүмкіндік берді, бұл әдебиетке жасаған сілтеме болды. Бұл оның өнерінде тағамдарды пайдалануының бастауы болды, ол 1960 жылдары оның танымалдығын арттырды.

Уильям және Норма Копли сыйлығы

1960 жылы ол Уильям және Норма Копли сыйлығын жеңіп алды, ал қазылар құрамында Марсель Дюшан, Макс Эрнст және Герберт Рид болды.

Биологиялық ыдырайтын өнер

1964 жылы Ротқа басқа бірнеше суретшілермен бірге коллекционер және дилер Карл Ласлоның қырық жасқа толуын мерекелеу үшін портретын салу тапсырылды. Рот швейцариялық коллекционердің суретін түсіріп, оның үстінен өңделген ірімшікпен бояды, "оны ашуландыру үшін" жасады. "Оның көгілдір және жасыл түске айналып, ірімшіктей болады деп ойладым". Бұл оның атақты биологиялық ыдырайтын жұмыстарының алғашқысы болды. Мысалы, "Insel" ("Арал", 1968) деп аталатын жұмыстар сериясында Рот көк панель алып, оны фонға аралдар түрінде орналастырылған азық-түлікпен жауып, бетін йогуртпен, содан кейін гипс қабатымен жауып, туындыны түрлі өзгерістерге ұшыратты: көкпеңдеу сатылары, бактериялық ыдырау, жәндіктердің шабуылы, және соңында тек ыдырамайтын элементтер ғана қалғанда тұрақтанды.

Род-Айленд, Провиденс

1964 жылы оған Филадельфия өнер мұражайында қызметке шақыру ұсынылды, ол конструктивистік кітап жазады деген түсініктемемен. Рот оның орнына үш өлшемді туынды жасағысы келді, сол үшін дереу жұмыстан босатылды. Рот өзінің орнын сақтап алып, келесі үш айда қағазға 6000 дана жұмыс жасады, олар фотоға түсіріліп, басылды, қайтадан фотоға түсіріліп, сызықтар салынды және т.б. Содан кейін ол студенттерді қалағандарын алып кетуге шақырды; колледж кітапты басып шығару туралы ұсыныстан бас тартты, ол ақырында 1970 жылы «Snow» деген атпен жарық көрді. 1965 жылдың басында ол Род-Айленд дизайн мектебіне көшті, онда Графикалық дизайн мектебінде оқытумен айналысты, өзінің «оқытудың орнына оқытусыздық» қағидасын қолданды. 2010 жылы Hauser & Wirth осындай бірлескен жұмысты көрсетті – Роттың студиясындағы жұмыс үстелдеріне төсеген картон төсемдерден жасалған коллаждар жиынтығы, олар «күнделікті шаруалардың іздерін», мысалы, кофе дақтары мен Бьёрннің балалық кезеңде салған суреттерін жинау үшін пайдаланылды. Оның атағы артқан сайын, жұмыстарының қарқыны өсті, поэзия кітаптары, суретшілердің кітаптары, мүсіндер, картиналар, бірнеше туындылар, дыбыс жазбалары, Эмметт Уильямс, Герман Нич және Ричард Гамильтон сияқты басқа суретшілермен бірлескен жұмыстар, әшекейлер, жиһаз, плакаттар, гравюралар және инсталляциялар сияқты маңызды туындыларды жасады. Олардың ішінде инсталляциялар кітаптармен қатар Роттың ең сүйікті өнеріне айналды.

Көбейтулер

Флюкс, поп-арт және арте поверадағы көптеген замандастары сияқты Рот 1960-шы жылдардың ортасында бірнеше рет шығара бастады; бұл сериялық мүсіндік туындылар материалдарға ерекше (нақты) беймәлім келумен ерекшеленді. Алғашқы сериялық туынды – Галлерея Хансйорг Майерде Роттың жұмысының көрмесі ашылғанда мотоциклші пішіндес 100 торттан тұратын басылым. Көрмеге келген қонақтар оларды жеп қойғандықтан, олардың аз ғана бөлігі сақталды. Кейінгі сериялық туындыларда шоколад қолданылды («Атауы жоқ», 1969, білегіне дейін шоколадқа батып кеткен қуыршақ); «Степл Чиз (Жарыс)» деп аталды, бұл «Степл Чейс» сөзімен ойын, чемодандарды күніне бір рет ашу керек еді, ал қабырғадағы суреттерде ірімшіктердің тік қозғалысын көрсететін көлденең сызық болды. Бірақ бірнеше күннен кейін, тым күшті иіс, құрттар мен шыбықтар бөлмеге кіруді мүмкінсіз етті. Ол «көрмедегі нағыз көрермендерін» құрметтеу үшін галерея еденінде жатқан өлген шыбықтардың бір бөлігін жинап, шыны банкаға салды. Кейін чемодандар Рот жасаған контейнерде бірнеше жыл сақталды, бірақ Батлердің күйеуі бүкіл көрмені шөлге тастап жіберді. Роттың жұмысы 1970-ші жылдарда көбірек әртараптанды. Ол өндіріс нұсқауларын – «Тапсырыс формасы көрмелері» – көрсетті. Бірінші көрмеде кез келген сатып алушы нұсқауларды өздері таңдаған баспаханаға алып барып, өзінің басылымдарын немесе сериялық туындыларын жасай алатын болды; екінші рет нұсқауларды коллекционердің жеке пісірілген нан өнімдерін жасау үшін нан пісірушіге апару қажет болды. Бұл коллекционерлерге де қатысты; оның ең маңызды коллекционері, неміс стоматологы Ханс Зом, Роттың нұсқаулары бойынша өзінің әдеби шұжықтарын жасады, оның ішінде Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің 20 томдық еңбегі де болды. Ол 1975–1987 жылдары «Zeitschrift für Alles» (Барлық нәрсе туралы журналды) шығарды, Ротқа жіберілген кез келген нәрсені жариялауға уәде берді, жалғыз редакциялық шектеу – 4 (кейін 5) беттің лимиті болды. Рот оның жабылуын жариялаған кезде журналдың көлемі 1396 бетке жетті. 1970-ші жылдардың ортасында Роттың барлық кітаптарын қайта басып шығаруға кең ауқымды әрекет жасалды. 1963 жылы Ротпен танысқан баспагер Хансйорг Майердің бастамасымен «Gesammelte Werke» (Жиналған еңбектер) 26 томнан тұрады, олардың көптеген томдары Еуропа мен Америкада оңай қолжетімді.

96 Пикадиллиялар

Рот алтымысыншы жылдардың басында пошта карточкаларын әдейілеп бояу салуды бастады, бос холсттарға қарағанда басылған суреттерге бояу салу оңайырақ екенін түсіндірді; оның ең танымал туындыларының бірі – 1977 жылғы «96 Пикадилли», осы міндеттемеден туындады, бастапқы түрткісі Рихард Гамильтон мен оның әйелі Рита Донаға тиесілі Пикадилли Циркінің пошта карточкалары жинағымен Роттың танысуы болды. Алғашқыда 1970 жылы осы карточкалардың алтауы үлкен форматтағы жинақ ретінде жарық көрді; соңында 1977 жылы осы өзгертілген «Пикадиллилердің» 96-сы кітапқа жиналды, оның ішінде өзгертілмеген арт жақтары да бар, сатып алушыға оларды қайтадан пошта карточкалары ретінде қолдануға мүмкіндік беретін кесу белгілерімен бірге. Сериядағы әрбір сурет көріністің әртүрлі жағын көрсетті; бір карточкада Эрос айналасында жүретін автобустар ғана қалдырылып, қалған бөлігі бос қалды; тағы бірі түнгі көрініс сезімін тудыру үшін суретке қара бояумен шеберлікпен қосымша нәрселер қосылған болуы мүмкін.

Бақ мүсіндері

Роттың инсталляциялары жылдар бойы үлкейіп, көбірек ашық болды. 1980 жылдан кейін олар көбінесе оның ұлы Бьёрнмен және басқа суретшілермен бірлесіп жасалды, олар да туындыларға үлес қосты. Мысалы, Gartenskulptor (Бақша мүсіні) бастапқыда P.O.TH. А. А. А. VFB-нің көшірмесі ретінде пайда болды – шоколадтан және құс тұқымынан жасалған, құс тірегінде тұрған, ауа-райына ұшыраған өзінің портретінен жасалған бюст. Рот бұл туындыны «бөліп, қайта құрастыру нысаны» деп атады, әрбір жаңа нұсқасы біртіндеп жұмыс суреттерін, картиналарды, мүсін қояндарды және коллекционерлердің бақшаларында орнатылған коллаждарды алды. Бірнеше жыл бойы нағыз қоян мен оның қояншасын да алды. Соңғы рет ол 1989 жылы бақшаға орнатылды. 1992 жылы Швейцарияда жабық көрмеде көрсетілгенде, Gartenskulptor бүкіл бір бөлмені алып жатты. 1995 жылы оның ұзындығы 20 метрге жетті және өрт сөндіру баспалдағы мен теледидар экрандары сияқты әртүрлі заттарды қамтыды. 2000 жылы Мёнхенгладбахта оның ұзындығы 40 метрге жетті, ол инсталляциялардың әрқайсысынан элементтерді алды, мысалы, Herzog және de Meuron сәулетшілері Schaulager фасады үшін қазып алған тасты топырақ. Қоян енді болмады.

Кейінгі танымалдық

Роттың туындылары 1980-ші жылдарға қарай кеңінен таныла бастады; Еуропа бойынша бірнеше ретроспективалық көрмелер мен жаңа туындылардың ірі ауқымды көрмелері ұйымдастырылды. Ол 1982 жылы Венеция биенналесінде Швейцарияны өкілдік етті және бірнеше марапаттар мен сыйлықтарға ие болды, оның ішінде 1991 жылы Швейцарияның ең беделді сыйлығы – Женеваның Caran d’Ache Beaux Arts сыйлығы. Дитер Рот 1998 жылғы 5 маусымда Базельдегі студиясында жүрек талмасынан қайтыс болды және Исландиядағы Снайфелльснес түбегіндегі Арнарстапиде жерленді.