Кіріспе

Монастырь қоныстары – христиан дінінің таралуымен байланысты монастырлардың дамуы мен олардың төңірегінде пайда болған аумақтар. Христиандық монастырь қоныстарын түсіну үшін христиандық монахизмнің қысқаша тарихын білу қажет. Монахизм – 3-ғасырдың соңы мен 4-ғасырда Египетте пайда болған, Рим империясы христиандарға жасаған қысымды жеңілдеткен кезде, ерте христиандардың шейіт болу мүмкіндігінің азайғанын сезінуінен туындаған қозғалыс. Оны сол кезде "Шөл әкелері" деп аталған көрнекті монахтар бастады, ал кейіннен "Шөл аналары" деп танылған әйелдер басқарған әйелдер монастырлары да құрылды. Ең белгілі Шөл әкесі – Абба Антоний, ал ең белгілі Шөл анасы – Амма Синклетика. Көптеген христиандар Құдайға және дұғаға толыққанды ден қою үшін шөл және шұғыл далаларға барып, әлеуметтік ортадан және адамдардан өздерін уақтап, қарапайым өмірге бейімделді, шөлде өсетін нәрселермен қоректенді және кедейлікте өмір сүрді. Уақыт өте келе монахизм шіркеуге, тіпті папалыққа да әсер етті, соның нәтижесінде монахизмнің екі түрі пайда болды: Шығыс монахизм қозғалысы және Батыс монахизм қозғалысы. Шығыс монахизм қозғалыстарының ықпалымен, Рим империясы құлағаннан кейін Батыс Еуропада жаңа монахизм қозғалыстары пайда болды, сондай-ақ франктар, Британия және герман тайпалары сияқты жаңа мемлекеттер құрылды. Папалық әлі даму кезеңінде болды, ал Британия аралдары сияқты жерлерде монахтар жағалау бойында монастырлар салды. Осы жолдың бастаушыларының бірі – Әулие Августин, оның ережелері Рим шіркеуінің болашақ дінтастарының доктринасында бекітілді. Бұл қоныстар тарихи маңызға ие, себебі монастырьдың дамуы көбінесе жүзделген жылдар бойы басқа қоныстардың дамуына түрткіс берді, олар әлеуметтік құрылымды түсінуге және мәдениет пен технологияның таралуын көрсететін тарихи артефакттарға толы болуы мүмкін. Мысалы, Вади әл-Натрун сияқты монастырь қоныстары монастырь мен әлем арасындағы байланысқа жауапкершілікті қабылдаған кеңес құрды. Сондай-ақ, Нитрия аймағындағы қауымда тұратын ерлер мен әйелдер жазған және сақтаған "апофтегмата" (нақыл сөздер) деп аталатын ерекше әдебиеттерді сақтау сияқты мамандандырылған міндеттерді орындаған қоныстар да болды. Кельт христиандығында "қос монастырь" деп аталатын, ерлер мен әйелдердің бір монастырь қонысында бірге өмір сүре алатын орындар болды, бұл олардың қолдаушыларымен құрылған қауымды құрады, ол ерекше ережелермен және мақсаттармен басқарылды, әсіресе жыныстық қатынастар мен рухани теңдік мәселелерінде.