Мезоамерикандық тас диірмен (Metate) туралы зерттеулер
Metate
Мезоамерикандық тас диірмен (метате) дәнді және тұқымдарды өңдеуге арналған. Әйелдер астық дайындауда, мысалы, тортилья жасауда қолданған. Қазақша түйіндеме.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мезоамерикалық үйкегіш немесе ұсату тасы, Помона жылнамасы, Метате
Mesoamerican quern or milling stone
Pomona's yearbook, Metate
Метате (немесе ұнтақтау тасы) – астық пен тұқымдарды өңдеуге қолданылатын тас құрал, үйкегіштің бір түрі. Дәстүрлі мезоамерикалық мәдениеттерде метателерді әдетте әйелдер қолданған, олар тамақ дайындау кезінде (мысалы, тортилья жасау үшін) никстамализацияланған жүгері және басқа да органикалық материалдарды ұнтақтаған. Ұқсас артефакттар басқа да аймақтарда табылды, мысалы, Үндістанның Бихар және Джаркханд штаттарындағы силь-батта, сондай-ақ Қытайдағы басқа да ұсату тастары.
A metate (or mealing stone) is a type or variety of quern, a ground stone tool used for processing grain and seeds. In traditional Mesoamerican cultures, metates are typically used by women who would grind nixtamalized maize and other organic materials during food preparation (e. g., making tortillas). Similar artifacts have been found in other regions, such as the sil batta in Bihar and Jharkhand, India as well as other grinding stones in China.
Құрылымы мен қолданылуы
Метаттар морфологиялық жағынан әртүрлі болғанымен, әдетте үстіңгі бетіне тегіс ойыс немесе тостағанша салынған үлкен тастан жасалады. Материалдарды метатта, қолмен ұсталатын тегіс тас – мано немесе метлапиль арқылы ұнтақтайды. Лесли Тельез метаттағы ұнтақтау әрекетін былай сипаттайды: «Сіз білегіңізді қолданып метлапильді алға қарай айналдырасыз, сонымен бірге алақандарыңызбен күшпен төмен басасыз». Метаттарды ұнтақтау бетінің пішініне қарай жіктеуге болады. Бір жіктеу төрт пішінді анықтайды: жалпақ, жалпақ/қисайған, тостаған тәрізді және ойысты. Тостаған тәрізді метаттар дөңгелек қозғалыспен, ал жалпақ және ойысты метаттар алға-артқа немесе шайқалып тұрып қолданылады. Орта архаикалық кезеңде, Американың оңтүстік-батысында, шамамен б.з.д. 3500 жылы қолданылған. Чибча өнеріндегі ең ежелгі және маңызды тақырыптардың бірі – крокодил құдайы. Адам денесі, бірақ крокодил басы бар бейнеленген ол, ұшқыш панельдерге қашалған, кейде екі баслы саурияның үстінде, ал кейде ягуардың үстінде тұрған күйде бейнеленеді. Символ ретінде екі баслы саурия Колумбия Истмусы аймағындағы кез келген иконографиялық элементтердің арасында ең ұзақ қолданылған және кең тараған элементі болып табылады. Коста-Риканың ұшқыш панельдерінің метаттары 1-7 ғасырларға жатады. Дегенмен, ұшқыш панельдерде бейнеленген крокодил құдайының кейбір ерекшеліктерінде, алтыннан жасалған крокодил құдайларында 10-16 ғасырларда кездесетіндей, табиғи емес U пішіндес шынтақтары мен ұзын, тар саусақтары бар. Бұл стильдік формалар жоғалған балауыз әдісімен жасалған шағын алтын әшекейлерде қолдануға қолайлы, бірақ тасқа қашауда қолдануға керемет көрінеді. Мүмкін, бұл метаттар бұрын ойланғаннан гөрі әлдеқайда ертерек жасалған және алтынмен бейнеленген суреттерден шабыттанған болар. Ұзын, иілісқан мүңкүрген сияқты құстарды бейнелейтін мүңкүргендер, тукан немесе әлдеқанда қолқа құстар да танымал тақырыптардың бірі. Алғаш Коста-Рикада Павас және Эль-Боске фазалық керамикасында табылған, олар ұшқыш панельдердегі метаттарда жиі кездеседі, кейде адам басына немесе оны шағып тұрған күйде бейнеленеді.
While varying in specific morphology, metates are typically made of a large stone with a smooth depression or bowl worn into the upper surface. Materials are ground on the metate using a smooth hand held stone known as a mano or metlapil. Lesley Téllez describes the grinding action of a metate as using "your wrists to kind of rotate the metlapil forward, while at the same time pressing downward, hard, with the palms of your hands." Metates can be categorized by the shape of the grinding surface. One categorization identifies four such shapes: flat, flat/concave, basin, and trough. Basin shaped metates are used with a circular grinding stroke, while flat and trough shaped metates are used with a back and forth reciprocal or reciprocal rocking stroke. and in the Middle Archaic period in the American Southwest, c. 3500 BC. One of the oldest and most prominent themes in Chibcha art is that of the Crocodile god. Depicted as an anthropomorphic being with a crocodile head, he has been carved into fly panel metates, sometimes shown standing on a double headed saurian and other times on a jaguar. As a symbol, the double headed Saurian has the longest use and distribution of any iconographic element in the Isthmo Columbian area. Costa Rica flying panel metates date to the 1st and 7th centuries. However, certain features of the Crocodile god depicted on flying panel metates show him with unnatural U shaped elbows and long, narrow fingers, as seen on crocodile gods made in gold that date to the 10th–16th centuries. These stylistic forms make sense for use in the small gold ornaments made with the lost wax technique, but seem strange for use in carved stone. Perhaps these metates date much later than previously thought, and were inspired by the depictions in gold. Birds with long, curving beaks that seem to represent vultures, toucans or maybe hummingbirds are another popular theme. First found in Costa Rica on Pavas and El Bosque phase pottery, these are a common element in flying panel metates, sometimes depicted with or pecking at human heads.
Жинақтар
Ең ірі жинақ Коста-Риканың Ұлттық мұражайында сақталады. Британ мұражайында 20-дан астам метат жинағын табуға болады.
The largest collection is in the National Museum of Costa Rica. A collection of over 20 metates can be found in the British Museum