Кіріспе
Menispermum canadense, канадалық айтұқымы, жалпы айтұқымы немесе сары парилла – Солтүстік Американың шығысында, Канаданың оңтүстігінен Флориданың солтүстігіне дейін, және Атлантика жағалауынан батысқа Манитоба мен Техасқа дейін таралған гүлді өсімдік. Ол қалың бұталы жерлерде, ылғалды орманды жерлерде және өзендердің жағалауларында өседі.
Menispermum canadense, the Canadian moonseed, common moonseed, or yellow parilla, is a flowering plant in the family Menispermaceae, native to eastern North America, from southern Canada south to northern Florida, and from the Atlantic coast west to Manitoba and Texas. It occurs in thickets, moist woods, and the banks of streams.
Сипаттама
Бұл - ағаш тәрізді, өрмелегіш өсімдік, биіктігіне дейін жетеді. Жапырақтары қолға ұқсас бөлінген, диаметрі 3–7 бөлігі бар, кейде дөңгелектелген және бөлінбеген. Жемістері диаметрі шамалы, қара-көк түсті жидектерден тұратын шоғырларда піседі, әрбір жидегінің диаметрі шамалы. Жидек ішіндегі тұқым жарты айға ұқсайды және осы тұқымның өсімдіктің аталуына себебі болған. Жемісі қыркүйек және қазан айларында піседі, бұл жабайы жүзімнің пісу кезеңімен сәйкес келеді. Жапырақтары мен жемістері жүзімге ұқсас; оларды шатастыру қауіпті болуы мүмкін, себебі айлық жидектері улы. Тамыры тамырсабақ болып табылады, сондықтан бір өсімдіктен генетикалық тұрғыдан бірдей өсімдіктердің тобы пайда болады.
Уыттылық
Бұл өсімдіктердің барлық бөліктері улы екені мәлім. Басты уыт – даурицин алкалоиді. Канада ай тұқымының жемісі улы және өлімге себеп болуы мүмкін. Жабайы жүзім іздегенде, жемістің дәнін тексеріп, ай тұқымын жемейтініңізге көз жеткізіңіз: ай тұқымы бір жарты ай пішіндес дәнімен, ал жүзім дөңгелек дәнімен ерекшеленеді. Дәмнің айырмашылығы да нұсқаның жүзім немесе ай тұқымы екенін анықтауға көмектеседі, ай тұқымының дәмі жағымсыз деп сипатталады. Сонымен қатар, ай тұқымының жүзімі шашақтарынан айырылған, ал жабайы жүзімнің жүзімі екі салалы шашақтарға ие.
Қолданылуы
Чероки тайыншадандыру үшін ай тұқымын қолданған, сондай-ақ гинекологиялық және желілік ауруларға көмек ретінде де пайдаланған. Тамыры тері ауруларын емдеуге қолданылған. Ленапе тайпасы оны терідегі жараларды емдеуге арналған жақпа майға (мазьға) қолданған. Еуропалық текті американдықтар оны түрлі емдік мақсаттарда қолданған.