Кіріспе

1868 жылғы Мейдзи қайта жаңғыруынан кейін капитал Жапонияға ағылып түсе бастады және одан шығып кетті, бірақ мемлекеттік саясат шетелден қарыз алуды шектеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапония 1960 жылдардың ортасына дейін қарызға батқан ел болды. Кейіннен капитал бақылауы біртіндеп алынып тасталды, оның бір бөлігі АҚШ-пен жасалған келісімдердің нәтижесі болды. Бұл процеске байланысты 1970-ші жылдары, әсіресе 1980-ші жылдары капитал ағыны қарқынды өсті, сол кезде Жапония несие беруші елге және әлемдегі ең ірі таза инвесторға айналды. Бұл несиелік жағдай жапон компанияларының тікелей шетелдік инвестициялары мен портфельдік инвестициялар (орталық банктың шетел валюталық резервтері) есебінен қалыптасты. Атап айтқанда, Жапонияның шетелдегі тікелей инвестицияларының күрт өсуі, Жапониядағы шетелдік инвестициялардан әлдеқайда басып озды, бұл 1980 жылдардың соңында АҚШ-пен керістік тудырды. Жапонияның шетелге инвестиция салуға ұмтылуының себептері: шикізатқа қол жеткізу; Жапониядан экспортқа қойылған кедергілерді жою; және жапон иенасының жоғары құнына қарамастан, экспортталатын өнімдердің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін сақтау.

Тарих

Мэйдзи реставрациясынан кейін, Жапония сакокуді – оқшаулау саясатын тоқтатып, халықаралық нарықтарға қатысуға мүмкіндік алғанда, мемлекет шетелдік инвестицияларды шектеу саясатын ұстанды. Шетелден қарыз алу тек қажеттілік туғанда және басқа амал қалмағанда ғана жасалды, себебі мемлекет сыртқы қарызға тәуелді болу қаупінен алаңдады. Қарыздардың көлемі артып кетсе, Жапонияның егемендігіне нұқсан келтірілуі мүмкін екенінен, ал шетелдік елдер Мексика мен Египет сияқты кейбір замандас мемлекеттерде болғандай, араласуға негіз табуы мүмкін екенінен қорқынышты. Отандық инвесторларға ынталандыру мен мемлекеттік қолдау көрсетілді, мемлекеттік меншіктегі жаңа өнеркәсіптік жобалар демеушілік етілді, содан кейін олардың жекешелендірілуі (жапондық инвесторларға) жүзеге асырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияның әлемдік капитал нарықтарына қарыз алушы ретінде қайта оралуы баяу және сақ түрде болды. Соғысқа дейін Жапония АҚШ және Батыс Еуропа елдерімен салыстырғанда әлемдік капитал нарықтарына осы деңгейде қатыспады. Сақтық пен бақылау 1970 жылдардың соңына дейін күшті қалды, содан кейін Жапония енді таза қарыз алушы ел емес еді. Одан бері дерегуляция тұрақты түрде жүріп келеді және капитал ағыны қарқынды өсті. 1980 жылдары шетелге инвестициялардың жылдам өсуі нәтижесінде Жапония онжылдықтың соңына қарай әлемдегі ең ірі таза инвесторға айналды.