Кіріспе
1959 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун Вера, сондай-ақ Исеван тайфуны (伊勢湾台風) деп аталады, 1959 жылдың қыркүйегінде Жапонияға соққан өте күшті тропикалық циклон. Бұл елге 5-санатты дауыл ретінде келген ең күшті және ең қауіпті тайфун болып тарихта қалды. Дауылдың күші беспрецеденттік ауқымдағы және ауырлықтағы зардаптарға әкелді, сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыстан әлі толыққан тоқ емеген жапон экономикасына елеулі соққы берді. Верадан кейін Жапонияның төтенше жағдайларды басқару және көмек көрсету жүйелері жақсартылды, ал тайфунның салдары елге соққы беретін болашақ дауылдар үшін өлшемшарт белгіледі. Вера 20 қыркүйекте Гуам мен Чуук арасында пайда болды, бастапқыда батысқа қарай жылжыды, бірақ кейін солтүстікке бұрылып, келесі күні тропикалық дауылға айналды. Осы кезде Вера батысқа қарай қозғала бастады және қарқынды күшеюге түсті. 23 қыркүйекте ол қазіргі заманғы 5-санатты дауылдың күшімен ең жоғары қарқындылығына жетті. Күші айтарлықтай өзгере қоймаған Вера солтүстікке қарай бұрылып, жылдамдығын арттырды, нәтижесінде 26 қыркүйекте Хонсю аралындағы Шиономисаки маңында құрлыққа шықты. Атмосфералық жел ағындары тайфунды қысқа уақытқа Жапон теңізіне шығарды, содан кейін ол шығысқа қайта бұрылып, Хонсюға екінші рет келді. Құрлықтағы қозғалыс Вераның күшін әлсіретті, сол күні Солтүстік Тынық мұхитына қайта кіргеннен кейін, 27 қыркүйекте ол экстратропикалық циклонға айналды. Бұл қалдықтар тағы екі күн бойы сақталды. Вераның бағыты туралы болжамдар дұрыс болғанымен, телекоммуникацияның жеткіліксіз дамығандығы, жапондық БАҚ-тың жедел әрекет етуге дайын болмауы және дауылдың күші эвакуациялау және апаттың салдарын азайту процестерін тежеді. Дауылдың сыртқы жаңбырлы аймақтарынан жауған жаңбырлар дауыл құрлыққа шығудан бұрын өзендерде су тасқынына себепкер болды. Хонсюға келгеннен кейін тайфун су тасқынынан қорғау жүйелерін қиратты, жағалау аймақтарын су басып, кемелерді батырды. Верадан келген зиянның жалпы сомасы 600 миллион АҚШ долларына жетті (қазіргі шақта миллиард АҚШ долларынан астам). Верадан қаза тапқандардың саны әлі де нақты емес, бірақ қазіргі бағалаулар бойынша, тайфун 5000-нан астам адамның өміне қиындық тудырды, бұл оны жапон тарихындағы ең қасіретті тайфундардың біріне айналдырды. Сондай-ақ, 39 мыңға жуық адам жарақат алды және 1,6 миллионнан астам адам үйсіз қалды. Тайфун Верадан кейін жапон және американ үкіметтері дереу көмек көрсету жұмыстарын бастады. Тайфуннан туған су тасқыны салдарынан дизентерия және тетанус сияқты жергілікті эпидемиялар тіркелді. Аурудың таралуы және қираған үйінділер көмек көрсету жұмыстарын баяулатты. Верадан кейін болған бұрын-соңды болмаған зардаптар мен адам өмірінің жоғалуынан кейін Ұлттық диета зардап шеккен аймақтарға тиімді көмек көрсету және болашақ апаттарды азайту мақсатында заң қабылдады. Бұл 1961 жылы қабылданған «Апаттарға қарсы іс-қимыл туралы негізгі заңды» қамтыды, ол жапондық апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету стандарттарын белгіледі, соның ішінде Орталық апаттан қорғау кеңесін құруды қарастырды.
Typhoon Vera, also known as the Isewan Typhoon (伊勢湾台風), was an exceptionally intense tropical cyclone that struck Japan in September 1959, becoming the strongest and deadliest typhoon on record to make landfall on the country as a Category 5 equivalent storm. The storm's intensity resulted in catastrophic damage of unparalleled severity and extent, and was a major setback to the Japanese economy, which was still recovering from World War II. In the aftermath of Vera, Japan's disaster management and relief systems were significantly reformed, and the typhoon's effects would set a benchmark for future storms striking the country. Vera developed on September 20 between Guam and Chuuk State, and initially tracked westward before taking a more northerly course, reaching tropical storm strength the following day. By this point Vera had assumed a more westerly direction of movement and had begun to rapidly intensify, and reached its peak intensity on September 23 with maximum sustained winds equivalent to that of a modern day Category 5 hurricane. With little change in strength, Vera curved and accelerated northward, resulting in a landfall on September 26 near Shionomisaki on Honshu. Atmospheric wind patterns caused the typhoon to briefly emerge into the Sea of Japan before recurving eastward and moving ashore Honshu for a second time. Movement over land greatly weakened Vera, and after reentering the North Pacific Ocean later that day, Vera transitioned into an extratropical cyclone on September 27; these remnants continued to persist for an additional two days. Though Vera was accurately forecast and its track into Japan was well anticipated, limited coverage of telecommunications, combined with lack of urgency from Japanese media and the storm's intensity, greatly inhibited potential evacuation and disaster mitigation processes. Rainfall from the storm's outer rainbands began to cause flooding in river basins well in advance of the storm's landfall. Upon moving ashore Honshu, the typhoon brought a strong storm surge that destroyed numerous flood defense systems, inundating coastal regions and sinking ships. Damage totals from Vera reached US$600 million (equivalent to US$ billion in ). The number of fatalities caused by Vera remain discrepant, though current estimates indicate that the typhoon caused more than 5,000 deaths, making it one of the deadliest typhoons in Japanese history. It also injured almost 39,000 people and displaced about 1.6 million. Relief efforts were initiated by Japanese and American governments immediately following Typhoon Vera. Due to the inundation caused by the typhoon, localized epidemics were reported, including those of dysentery and tetanus. The spread of disease and blocking debris slowed the ongoing relief efforts. Due to the unprecedented damage and loss of life following Vera, the National Diet passed legislation in order to more efficiently assist affected regions and mitigate future disasters. This included the passage of the Disaster Countermeasures Basic Act in 1961, which set standards for Japanese disaster relief, including the establishment of the Central Disaster Prevention Council.
Метеорологиялық тарих
Тайфун Вераның пайда болуы 20 қыркүйектегі жер бетіндегі ауа райы талдауына енгізілген, кең аумақты төмен қысым аймағына дейін жетеді. Ол кезде бұзылыс Гуам мен Чуук штатының арасында орналасқан. Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) осы жаңадан пайда болған жүйені тропикалық циклон деп жіктемесе де, Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) сол күні 0000 UTC-де бұл бұзылысты тропикалық депрессия деп таныды. Бастапқыда депрессия батысқа қарай жылжыды, осы кезде тропикалық циклон батыс бағытын алды. Тайфунның желдері 23 қыркүйекте 1200 UTC-де ең жоғары деңгейге жетті, онда барлау ұшақтары 305 км/сағ максималды тұрақты жел жылдамдығын тіркеді. Қаза болғандардың саны әлі нақты емес, бірақ шамамен 5000 адам қаза тапқан, ал жүздеген адам жоғалып кеткен деген хабарлар бар. Бұл көрсеткіш 1995 жылғы Ұлы Ханшин жер сілкінісі мен 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен кейінгі көрсеткіштерден кейін ғана келеді. Сонымен қатар, дауыл су тасқыны кезінде өтті. Су деңгейі Вера құрлыққа түсетінге дейін көтеріле бастады және тайфун Хонсю аралынан алғаш өткен кезде ең жоғары деңгейге жетті. Су деңгейінің ең жоғары өсуі Нагоя портында байқалды, онда су деңгейі қалыпты деңгейден жоғары көтерілді. Күшті дауыл толқыны Исе шығанағының айналасындағы топырақ бөгеттер мен басқа да су тасқынынан қорғау құрылыстарын оңай бұзды. Барлығы 7 576 кеме зақымданды. Вераның дауыл толқынынан туындаған су тасқыны шығанақтың айналасындағы аудандарды ұзақ уақыт бойы су астында қалдырды, ал кейбір аласа аудандар төрт айдан астам уақыт бойы су астында болды. Қаладағы бір тұрғын үйдің құлауы салдарынан 84 адам қираған үйінділердің астында қалды, ал Нака, Ибаракидегі ұқсас оқиғада шамамен 300 адам көмілді. Жағажайдағы үйлер қирады, ал жақын жердегі егістік жерлер қатты зақымдалды. Жақын орналасқан Кууна да осындай жағдайға тап болды, қаланың 80% су астында қалды. Онда 58 адам қаза тауып, 800-дей адам үйсіз қалды. Камезаки және Камиёси қалалары да су тасқынынан толығымен қирады. Ішкі аймақтарда, Нагано префектурасында, қатты жел көптеген үйлердің шатырларын жұлып алды.
Салдары
Вера тайфунынан кейін Жапония үкіметі Токиода апат штабын құрып, зардап шеккен аймақтарға көмек көрсету үшін ресурстар бөлді. Үкімет сондай-ақ Нагояда Орталық Жапония апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету департаментін құрды. Вераның салдарынан болған үлкен зиянды есепке алғанда, Жапония парламенті шығынды жабу үшін қосымша ұлттық бюджет енгізуге мәжбүр болды. 27 қыркүйекте паналау орындары ашылды және жергілікті билік органдары құтқару операцияларына көмектесті, суға шағылысқан азаматтарды іздестіруге кірісті. 29 қыркүйекте Жапонияның Өзін-өзі қорғау күштері жеңілдету жұмысына қатыса бастады. Америка Құрама Штаттарының генерал-лейтенанты Роберт Уитни Бернс Жапониядағы барлық әскери қызметшілерге тайфунға қарсы жеңілдету жұмысына қатысуға бұйрық берді. «Керсардж» кемесі Нагояға көмек көрсету үшін жіберілді. Нагояда су тасқыны ішуге жарамды суды ластады, нәтижесінде таза су қоры күрт азайды. Жылдам санитарлық-гигиеналық және дезинфекциялық жұмыстар жүргізілгеніне қарамастан, қаланың бір бөлігінде жұқпалы аурулардың эпидемиясы басталды. 170-тен астам дизентерия, гангрена және тетанус жағдайлары тіркелді. Су тапшылығынан өзге, Вераның салдарынан туындаған азық-түлік тапшылығынан азық-түлік рационированиесі енгізілді, бұл зардап шеккен халықтың ашаршылыққа ұшырауына себеп болды. Исе шығанағының су тасқынынан қорғаныс жүйесінің бұзылуы салдарынан, Вера өткеннен кейін де теңіз суы су басқан аудандарға ағылып, жөндеу жұмыстарын баяулатты. 150 км (93 миль) созылған бір бұзуды жою үшін 5000 адам, 32000 құм қап және Жапония Қорғаныс министрлігі жіберген бульдозерлер қажет болды, олар су ағынын баяулатуға көмектесті. Айчи облысының Ама ауданында бөгеттерді, жолдарды және инфрақұрылымды қайта жаңарту жұмыстары 1959 жылдың желтоқсан айының соңына дейін жалғасты. Тайфуннан жемшөп өнеркәсібіне келген зиянға байланысты, 1959 жылы Жапонияда жемшөп өндірісінің 30%-ға төмендеуі күтілуде, ал 1960 жылы өндіріс шығындары 40%-ға дейін төмендеуі мүмкін. Өнеркәсіпке келген ақшалай зиян 15 миллион АҚШ долларын асып түсуі күтілуде, бұл жапон жемшөптерінің бағасын 20%-ға өсірді. Сонымен қатар, Вераның елдегі жемшөп өнеркәсібіне тигізген әсері екі-үш жылға созылуы мүмкін деп күтілуде.
Апаттардан құтқару және оларды азайту реформасы
Вераның бұрын-соңды болмаған зардаптары жапон парламентін зардап шеккен аймақтарға тиімді көмек көрсету және болашақ апаттарды жеңілдету мақсатында заң қабылдауға итермеледі. 1959 жылдың қазан айында парламенттің арнайы сессиясы түрлі министрліктермен үйлестірілген бірнеше шараларды бекітті және сол жылдың тамыз және қыркүйек айларында Верадан және басқа да табиғи апаттардан зардап шеккен жапон азаматтарына субсидиялар берді. Вераның салдарынан қабылданған, ұзақ мерзімді заңнама – 1961 жылы қабылданған «Апаттарға қарсы іс-қимыл туралы негізгі заң», ол Жапониядағы апат тәуекелін азайту жөніндегі заңнаманың негізгі тасы болып саналады. Бұл заң апаттардың алдын алу жөніндегі орталық кеңесті құрды, ол апат тәуекелін азайтуды үйлестіруге жауапты болды. Заңнама сонымен қатар жыл сайын жапон парламентіне ұсынылатын жылдық апаттардан қорғану жоспарын міндетті етті. Соңында, 1 қыркүйек – Ұлттық апаттардан қорғану күні болып белгіленді. Заңнамалық реформадан өзге, Вера кезінде жағалаудағы су тасқынынан қорғаныс жүйелерінің бұзылуы осындай механизмдерді қайта жобалауға себеп болды. Нагояда жағалау құрылыстары мен олардың биіктігін реттеу ережелері жасалды. Исе, Осака және Токио шығанақтарында су тасқынынан қорғану жүйелерін дамыту жұмыстары да басталды. Мұндай қорғаныс жүйелерінің биіктігі ең нашар сценарийлерге және тайфуннан туындаған дауыл толқындарының ең жоғары деңгейіне сүйеніп есептелді.