Кіріспе

Американдық концерттік пианист

Джулиус Катчен (15 тамыз 1926 – 29 сәуір 1969) – американдық концерттік пианист, ең белгілісі Иоганнес Брамстың фортепианоға арналған жеке шығармаларының жазбаларымен танылған.

Ерте мансап

Катчен Нью-Джерси штатының Лонг-Бранч қаласында дүниеге келді және 10 жасында Моцарттың ре минорлық концертін орындап, сахнаға тұңғыш рет шықты. Евгений Орманди оның сахнадағы дебюті туралы естіп, оны Нью-Йорктегі Филадельфия оркестрімен бірге өнер көрсетуге шақырды. Ол 14 жасқа дейін анасының ата-анасы, Еуропадан көшіп келген, Мәскеу мен Варшава консерваторияларында сабақ берген Манделл мен Розали Светпен музыка оқыды. Ол Хаверфорд колледжінде философия мамандығы бойынша төрт жылдық бағдарламаны үш жылда аяқтап, 1946 жылы курсын бірінші болып тәмамдады. Ол Парижге барып, бірінші Халықаралық ЮНЕСКО фестивалінде АҚШ-ты ұсынуға шақырылды, онда ол Бетховеннің Императорлық концертін Orchestre National de la Radiodiffusion Française оркестрімен орындады. Содан кейін 1947 жылдың көктемінде ол Еуропаға гастрольдік сапармен шығып, Римде, Венецияда, Неаполде, Парижде, Лондонда және Зальцбургте концерттер берді. Осыдан кейін ол Парижде тұрақты қоныстануды шешті, "Францияда фортепиано студенттері құрылтайшылық түрде жиналады, тіпті дос бола алады. Олар бір-бірінің концерттеріне қатысып, қолдау көрсетеді. Ал АҚШ-та әріптесінің ойнағанын көруге барады, бірақ оның өміріне қауіп тудыруын тілейді" деді. 1956 жылы Францияның Ле-Весинет қаласынан Арлетт Патуға үйленді. 1960 жылдардың соңында ол Decca лейблы үшін Йозеф Сук пен Янош Старкермен бірге Брамс триоларын жазды. Ол сондай-ақ Сукпен үш скрипкалық сонатаны және Старкермен екінші виолончель сонатасын жазды, бірақ бірінші сонатаны жазуға үлкермей қайтыс болды.

Карьерасының соңғы жылдары

1968 жылдың желтоқсан айында Катчен Лондондағы екі күндік шоуда өнер көрсетті, оны Rolling Stones ұйымдастырған. Катчен екі туынды орындады (олардың бірі – де Фалланың «Ритуалдық от биі»). Шоудың «The Rolling Stones Rock and Roll Circus» атты DVD-сі бар. Ол соңғы рет 1968 жылдың 12 желтоқсанында Лондон симфониялық оркестрімен бірге Равельдің «Сол қолға арналған концерт» атты туындысын орындады. Келесі көктемде ол ракқа шалдығып, Париждегі үйінде 42 жасында дүние салды. Катчен мен оның әйелі Арлетт нецукэлерді жақсы көріп, білгіш жинақтаушылар болды; олардың коллекциясынан 195 данасы 2005 және 2006 жылдары аукционда 1,2 миллион фунт стерлингке (2,2 миллион доллар) сатылды (Sotheby's, 2005 және 2006). Тағы 392 данасы 2016 және 2017 жылдары аукционда 2,3 миллион фунт стерлингке (3 миллион доллар) сатылды (Bonhams, 2016 және 2017), соның ішінде Катченнің ең сүйікті туындысы (Арлетт оны Катченнің өлімінен кейін сатып алған) – 18 ғасырдың белгілі суретшісі Гечудың шашы ұзын ит пен оның баласын бейнелеген туындысы, ол аукционда сатылған нецукэлер арасында екінші ең жоғары бағаға ие болды.

Белгілі жазбалар

Катченнің Иоганнес Брамстың фортепианоға арналған шығармаларының алты дискілік жинағы (Decca) жоғары бағаланады және Брамстың фортепиано музыкасының ең жақсы жазбаларының бірі деп жиі айтылады. 2016 жылы Decca компаниясы оның осы лейбл үшін жасаған толық жазбаларын қамтитын 36 дискілік жинақты шығарды.