Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хейльцук Ұлты (Хейльцук: Haíɫzaqv) – Канаданың Британ Колумбиясы провинциясының Орталық жағалауындағы бірінші халықтардың үкіметі, негізінен Белла Белла қауымдастығындағы Кэмпбелл аралында орналасқан. Хейльцук халқы Хейльцук тілінде сөйлейді және олардың тілі сияқты, көршілес Хайсла және Вуикинуксв (Овекеено) халықтарымен бірге бұрын қате түрде «Солтүстік Квакиутл» деп аталған. Хейльцуктар өздерінің негізгі қауымдастығының атымен «Белла Белла» деп те белгілі болған. Қазіргі Хейльцук бірінші ұлты – Британдық Колумбияның Орталық жағалауының шамамен 6000 шаршы миль аумағын мекендеген 5 тайпалық топтың бірігуі. Хейльцук халқы Милбанк бұғазы мен Фишер арнасы арасындағы аймақта, құрлықта да, теңізде де өмір сүрген. Хейльцук жерлеріне көптеген шығанақтар, аралдар, түбектер, таулар мен аңғарлар кіреді. Өзендер мен арналар қалың орман мен тығыз өсімдіктер арқылы теңізге құяды. Қазіргі Хейльцуктардың ауызша дәстүрлерінде олардың алғашқы ата-бабаларының бірінші буыны Жаратушы тарапынан Хейльцук жерлеріндегі әртүрлі жерлерге «қондырылғандығы» және Ұлы су тасқынынан бұрын осы жерде өмір сүргендігі айтылады. Геологиялық дәлелдер соңғы 14 000 жылдан бері адамдардың осы жерде үздіксіз өмір сүріп келе жатқандығын көрсетеді. 2200 Хейльцук мүшесінің 1400-і Кэмпбелл аралында тұрады, ол Британдық Колумбия материгінен шамамен 78 теңіз милі және Ванкувер аралынан 98 теңіз милі қашықтықта орналасқан. 1997 жылғы Канада Жоғарғы Сотының R. v. Gladstone ісі бойынша шешімінде Хейльцуктардың сельдь балықтарымен сауда жасауға аборигендік құқығы бар екені анықталды. Бұл Канадада аборигендердің коммерциялық құқығын мойындаған алғашқы шешім болды. Шешімге қарамастан, Хейльцуктардың сельдь балықтарына қолжетімділігі және оның қорларын басқару мәселелері бойынша даулар жалғасып келеді. 2015 жылғы сельдь балықтары маусымында Хейльцук пен Канада арасында дағдарыс туындады, оның ішінде DFO кеңсесінің басып алынуы да болды. Дағдарыс саудаға арналған сельдь балықтары аулау флотының балық ауламауымен аяқталды. Жақында ауылдағы жалғыз азық-түлік дүкені өртеніп кетті. Уақытша шешім ретінде Біріккен шіркеу жаңа ғимарат салынғанша «Бірлескен дүкен» болып жұмыс істеді. Бұл шара тез арада қабылданды және қиын кезеңде қауымдастыққа қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Хейльцуктар Энбридж Солтүстік шлюз құбыржолдарының жобасына қарсы болды, Белла-Беллада өткізілген тыңдаулар кеңінен жарияланды. Хейльцук тайпасы 1990 жылдары Ұлы аю орманын сақтау бойынша алғашқы жұмыстарға қатысты. 2016 жылдың 29 қаңтарында Белла Белла қауымдастығында – басқа да бірінші халықтардың, өнеркәсіптің, үкіметтің және үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерімен бірге әлемдегі ең үлкен жағалаулық ылғалды ормандарды қорғау бойынша соңғы келісімге қол жеткізілді. Виктория университетінің докторанты, Хакай институтының ғалымы археолог Алиша Гавро Британдық Колумбияның Орталық жағалауындағы Трикет аралында Хейльцук ауызша дәстүрін растайтын археологиялық ескерткішті тапты. Археологиялық топ Хейльцук Ұлтының дәстүрлі аумағындағы елді мекенді қазып, оны соңғы мұз дәуірінде, мұздықтар Солтүстік Американың көп бөлігін жауып тұрған кезде, 14 000 жыл бұрынғы мерзімге дейін даралады.
The Heiltsuk Nation (Heiltsuk: Haíɫzaqv) is a First Nations government in the Central Coast region of the Canadian province of British Columbia, centred on Campbell Island in the community of Bella Bella, British Columbia. The Heiltsuk people speak the Heiltsuk language, and were, like their language, and along with the neighbouring Haisla and Wuikinuxv (Owekeeno) peoples, incorrectly known in the past as the "Northern Kwakiutl". The Heiltsuk were also known as the Bella Bella, after their core community. The present day Heiltsuk First Nation is an amalgamation of 5 tribal groups who inhabited an area approximately 6000 square miles of the Central Coast of British Columbia. The Heiltsuk peoples lived off of both land and sea in the region between Milbanke Sound and Fisher Channel. Heiltsuk territories include numerous inlets, islands, peninsulas, mountains and valleys. Rivers and streams cascade into the sea through heavy forests and dense undergrowth.‘‘Oral traditions of the present day Heiltsuk maintain that the first generation of their ancestors were "set down" by the Maker in various places within Heiltsuk territory and were living here before the time of a Great Flood.’ Geological evidence shows people have been living there continuously for the past 14,000 years. 1,400 of the 2,200 Heiltsuk membership live on Campbell Island, which is approximately 78 nautical miles from the British Columbia mainland, and 98 nautical miles from Vancouver Island. The 1997 Supreme Court of Canada decision in R. v. Gladstone found that the Heiltsuk have an Aboriginal right to trade in Herring. This was the first decision recognizing a commercial Aboriginal right in Canada. Despite winning the decision, the dispute over Heiltsuk access to herring, and management of the stock have persisted. The 2015 herring season saw a crisis develop between the Heiltsuk and Canada, including occupation of a DFO office. The crisis ended when the commercial herring gillnet fleet departed without fishing. A fire destroyed the only food store in the village recently. As a stop gap measure the United Church became the "United Store" while a new building was constructed. This response occurred very quickly and managed to provide services to the community during a difficult time. The Heiltsuk have been opposed to the Enbridge Northern Gateway Pipelines proposal, with some well publicized hearings in Bella Bella. The Heiltsuk became involved in early efforts in the 1990s to conserve the Great Bear Rainforest. On January 29, 2016, in the Heiltsuk community of Bella Bella—along with representatives from other First Nations, industry, government and NGOs—they celebrated the completion of the final accord to protect the largest coastal temperate rainforest in the world. Archeologist Alisha Gauvreau, a PhD student from the University of Victoria and a scholar with the Hakai Institute, discovered a site on Triquet Island on British Columbia's Central Coast which appears to confirm Heiltsuk oral tradition. The archeological team have excavated a settlement in the area — in traditional Heiltsuk Nation territory — and dated it to 14,000 years ago, during the last ice age where glaciers covered much of North America.
Тіл
Хайльцук халқы Хайльцук Оувекьяла тілінде сөйлейді, ол Вакашан тілдер тобының солтүстік тармағының орталық тілі болып табылады. Хайльцуктар өз тілін Hailhzaqvla деп атайды, яғни "Хайльцук тілі" деген мағынаны білдіреді. Хайльцуктар сонымен қатар, түрлі тілдердегі адамдармен қарым-қатынас үшін қолданылатын Чинук жаргонын да білген және қолданған.
The Heiltsuk, are speakers of Heiltsuk Oowekyala, which is the central member of the northern branch of the Wakashan language family. The Heiltsuk call their language Hailhzaqvla, which means "the Heiltsuk language". The Heiltsuk also knew and used the Chinook jargon—a trade jargon used to communicate across languages.
Экономикалық даму
2006 жылы Хайльцук тайпалық кеңесі құрған Хайльцук экономикалық даму корпорациясы (ХЭДК) Хайльцук халқының кәсіпорын қызметін басқарады. ХЭДК қоғамның экономикалық даму мақсаттарына жетуді қолдау үшін бизнес пен саясатты тиімді бөлу мақсатында құрылды.
Established by the Heiltsuk Tribal council in 2006, the Heiltsuk Economic Development Corporation (HEDC), manages the business affairs of the Heiltsuk people. HEDC was developed to create an effective separation between business and politics in support of achieving the communities economic development goals.
Білім беру және мәдениет мекемелері
Хайльцук мәдени білім беру орталығы Белла Белла қоғамдық мектебінде (оң жақта, жоғары сынып қанаты) орналасқан. 1975 жылы құрылған Хайльцук мәдени білім беру орталығы, Хайльцук (сол кезде Белла Белла үнді тайпасы деп аталған) халқының мәдениетін сақтау және жаңғырту үшін жасалған қажырлы әрекетінің белгісі болды. Хейльцук мәдени білім беру орталығы жиырма жылдан астам уақыт бойы Канаданың Британдық Колумбиясының орталық жағалауында орналасқан Хайльцук ұлтының тарихын, тілін және мәдени дәстүрін зерттеуге, сақтауға және қайта жаңғыртуға арналды. Хайльцук мәдени орталығының сайты. Теңіз каноэларын қайта жаңғырту. 2014 жылдың шілде айында Хайльцук Белла Белада ірі теңіз каноэ фестивалін өткізді. Вашингтон штатынан және жағалау бойындағы басқа да тайпалардан келген 60-қа жуық каноэ Қатууас фестиваліне қатысу үшін Белла Белаға келді. Хайльцук халқы 20 ғасырдың көп бөлігінде үнді балалар интернатына қатысты. Хайльцук мектебін құру жолындағы күрес 1975 жылғы NFB түсірген "Белла Белла" фильмінде көрсетілген. Белла Белла қоғамдық мектебі – Хайльцук басқаруындағы 1-12 сыныптарды қамтитын мектеп.
The Heiltsuk Cultural Education Centre is located in the Bella Bella Community School (Right, High school wing). Founded in 1975, the Heiltsuk Cultural Education Centre marked the Heiltsuk (then known as the Bella Bella Indian Band) determination to ensure the preservation and revitalization of Heiltsuk culture. For over twenty years, the Heiltsuk Cultural Education Centre has been devoted to researching, preserving, and revitalizing the history, language and cultural traditions of the Heiltsuk Nation, located on the Central Coast of British Columbia, Canada. Heiltsuk Cultural Centre website. Revival of ocean going canoes. The Heiltsuk hosted a major ocean going canoe festival in Bella Bella in July 2014. Some 60 canoes from as far away as Washington State, as well from Nations all up and down the coast traveled to Bella Bella for the Qatuwas Festival. The Heiltsuk were subjected to the Indian Residential School system for much of the 20th century. The struggle to achieve a Heiltsuk run school is referred to in the 1975 NFB film "Bella Bella." The Bella Bella Community School is a Heiltsuk run school offering k 12 schooling.
Үлкен аю жаңбырлы орманы
Хайльцук "аумағы әлемдегі ең үлкен, сақталған ескі өсімдіктер орманы – Ұлы аю жаңбырлы орманының" ортасында орналасқан. Ұлы аю жаңбырлы орманы 2016 жылдың ақпан айында Британдық Колумбия үкіметі тарапынан ресми түрде мойындалды және бұл Канаданың 2015 жылы құрылған, қазір 52 Достастық елдерінің 16-сын қамтитын, бірегей халықтардың орманды қорғау жобасы – Queen's Commonwealth Canopy (QCC) үлесі болып табылады. Ұлы аю жаңбырлы орманындағы өнеркәсіптік ағаш кесу көлемі ормандардың 85% -ын мәңгі сақтау мақсатында төмендетіледі. 2016 жылдың 13 қазанында Аляскадан қайтып келе жатқанда, Канада суларында Сифорт каналына бұрылысты жіберіп алған америкалық буксир "Натан Э Стюарт", шамамен 200 000 литр өнеркәсіптік майды (оның ішінде дизельді) тасымалдаған, үлкен бос американдық мұнай баржасына ілініп, Белла Белланың жанындағы Атлон аралының рифіне қатты соқтығысты.
The Heiltsuk "territory is located at the heart" of the largest intact old growth forest in the world, the Great Bear Rainforest. The Great Bear Rainforest was officially recognized by the Government of British Columbia in February 2016, and is Canada's contribution to the Queen's Commonwealth Canopy (QCC), a unique indigenous forest conservation initiative established in 2015 which now includes 16 of the 52 Commonwealth nations Industrial logging in the Great Bear Rainforest will be decreased in order to permanently conserve 85% of the forest. On October 13, 2016, an American tugboat, the Nathan E Stewart, holding approximately 200,000 litres of industrial oils including diesel, while attached to a massive empty American oil barge, ran hard aground on a reef off Athlone Island near Bella Bella when the tugboat missed its turn into Seaforth Channel while transiting in Canadian waters on its return trip from Alaska.
Heiltsuk Herring Rights, R. v. Gladstone және DFO-мен дау
Хельцук тайпасының шамаймен ұзақ тарихы мен байланысы бар. 1997 жылы Канада Жоғарғы Сотының «R. v. Gladstone» ісі бойынша қабылдаған шешімі Хельцук тайпасы үшін маңызды құқықтық және конституциялық жеңіс болды. Жоғарғы Сот Хельцук тайпасының шамайға қатысты бұрыннан бар аборигендік құқығын, оның ішінде коммерциялық элементін мойындады. «Gladstone» шешімі қабылданғаннан бері Хельцук Канадамен шешімді іске асыру мәселесі және ДФО қолданған ғылыми деректер бойынша дауласып келеді. 2015 жылы аталған дау жергілікті ДФО кеңсесін Хельцук тайпасының басып алуымен шиеленістікке ұласты.
The Heiltsuk have a long history and relationship with herring. The 1997 Supreme Court of Canada decision R. v. Gladstone was a significant legal and constitutional victory for the Heiltsuk. The SCC found that the Heiltsuk have a pre existing Aboriginal right to herring that includes a commercial element. Since the Gladstone decision was rendered the Heiltsuk have been in a dispute with Canada regarding implementation of the ruling as well as with the science used by DFO. The dispute boiled over in 2015 with the Heiltsuk occupying the local DFO office.
Номенклатураға қатысты ескертулер
Хайльцуктар аборигенді емес адамдар арасында жақсы танымал емес. Бұған себебі, уақыт өте келе Тұңғыш Ұлттарға қолданылған шатастыратын терминология. Хейльцуктар қате түрде "Солтүстік Квакиутл", Квакиутл деп қарастырылған, сондай-ақ Белла Белла (үндістер), Милбанке үндістері және Хейльцук тайпаларының кіші топтарына қатысты тайпалық атаулармен белгілі болды.
The Heiltsuk are not well known among non Aboriginal people. Part of this is due to the confusing terminology applied to First Nations over time. The Heiltsuk have been subsumed, inaccurately, as 'Northern Kwakiutl', Kwakiutl, and have also been known as Bella Bella (Indians), Milbanke Indians and by tribal terminology that applies to smaller tribal groups of the Heiltsuk.