Кіріспе

Хейльцук Ұлты (Хейльцук: Haíɫzaqv) – Канаданың Британ Колумбиясы провинциясының Орталық жағалауындағы бірінші халықтардың үкіметі, негізінен Белла Белла қауымдастығындағы Кэмпбелл аралында орналасқан. Хейльцук халқы Хейльцук тілінде сөйлейді және олардың тілі сияқты, көршілес Хайсла және Вуикинуксв (Овекеено) халықтарымен бірге бұрын қате түрде «Солтүстік Квакиутл» деп аталған. Хейльцуктар өздерінің негізгі қауымдастығының атымен «Белла Белла» деп те белгілі болған. Қазіргі Хейльцук бірінші ұлты – Британдық Колумбияның Орталық жағалауының шамамен 6000 шаршы миль аумағын мекендеген 5 тайпалық топтың бірігуі. Хейльцук халқы Милбанк бұғазы мен Фишер арнасы арасындағы аймақта, құрлықта да, теңізде де өмір сүрген. Хейльцук жерлеріне көптеген шығанақтар, аралдар, түбектер, таулар мен аңғарлар кіреді. Өзендер мен арналар қалың орман мен тығыз өсімдіктер арқылы теңізге құяды. Қазіргі Хейльцуктардың ауызша дәстүрлерінде олардың алғашқы ата-бабаларының бірінші буыны Жаратушы тарапынан Хейльцук жерлеріндегі әртүрлі жерлерге «қондырылғандығы» және Ұлы су тасқынынан бұрын осы жерде өмір сүргендігі айтылады. Геологиялық дәлелдер соңғы 14 000 жылдан бері адамдардың осы жерде үздіксіз өмір сүріп келе жатқандығын көрсетеді. 2200 Хейльцук мүшесінің 1400-і Кэмпбелл аралында тұрады, ол Британдық Колумбия материгінен шамамен 78 теңіз милі және Ванкувер аралынан 98 теңіз милі қашықтықта орналасқан. 1997 жылғы Канада Жоғарғы Сотының R. v. Gladstone ісі бойынша шешімінде Хейльцуктардың сельдь балықтарымен сауда жасауға аборигендік құқығы бар екені анықталды. Бұл Канадада аборигендердің коммерциялық құқығын мойындаған алғашқы шешім болды. Шешімге қарамастан, Хейльцуктардың сельдь балықтарына қолжетімділігі және оның қорларын басқару мәселелері бойынша даулар жалғасып келеді. 2015 жылғы сельдь балықтары маусымында Хейльцук пен Канада арасында дағдарыс туындады, оның ішінде DFO кеңсесінің басып алынуы да болды. Дағдарыс саудаға арналған сельдь балықтары аулау флотының балық ауламауымен аяқталды. Жақында ауылдағы жалғыз азық-түлік дүкені өртеніп кетті. Уақытша шешім ретінде Біріккен шіркеу жаңа ғимарат салынғанша «Бірлескен дүкен» болып жұмыс істеді. Бұл шара тез арада қабылданды және қиын кезеңде қауымдастыққа қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Хейльцуктар Энбридж Солтүстік шлюз құбыржолдарының жобасына қарсы болды, Белла-Беллада өткізілген тыңдаулар кеңінен жарияланды. Хейльцук тайпасы 1990 жылдары Ұлы аю орманын сақтау бойынша алғашқы жұмыстарға қатысты. 2016 жылдың 29 қаңтарында Белла Белла қауымдастығында – басқа да бірінші халықтардың, өнеркәсіптің, үкіметтің және үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерімен бірге әлемдегі ең үлкен жағалаулық ылғалды ормандарды қорғау бойынша соңғы келісімге қол жеткізілді. Виктория университетінің докторанты, Хакай институтының ғалымы археолог Алиша Гавро Британдық Колумбияның Орталық жағалауындағы Трикет аралында Хейльцук ауызша дәстүрін растайтын археологиялық ескерткішті тапты. Археологиялық топ Хейльцук Ұлтының дәстүрлі аумағындағы елді мекенді қазып, оны соңғы мұз дәуірінде, мұздықтар Солтүстік Американың көп бөлігін жауып тұрған кезде, 14 000 жыл бұрынғы мерзімге дейін даралады.

Тіл

Хайльцук халқы Хайльцук Оувекьяла тілінде сөйлейді, ол Вакашан тілдер тобының солтүстік тармағының орталық тілі болып табылады. Хайльцуктар өз тілін Hailhzaqvla деп атайды, яғни "Хайльцук тілі" деген мағынаны білдіреді. Хайльцуктар сонымен қатар, түрлі тілдердегі адамдармен қарым-қатынас үшін қолданылатын Чинук жаргонын да білген және қолданған.

Экономикалық даму

2006 жылы Хайльцук тайпалық кеңесі құрған Хайльцук экономикалық даму корпорациясы (ХЭДК) Хайльцук халқының кәсіпорын қызметін басқарады. ХЭДК қоғамның экономикалық даму мақсаттарына жетуді қолдау үшін бизнес пен саясатты тиімді бөлу мақсатында құрылды.

Білім беру және мәдениет мекемелері

Хайльцук мәдени білім беру орталығы Белла Белла қоғамдық мектебінде (оң жақта, жоғары сынып қанаты) орналасқан. 1975 жылы құрылған Хайльцук мәдени білім беру орталығы, Хайльцук (сол кезде Белла Белла үнді тайпасы деп аталған) халқының мәдениетін сақтау және жаңғырту үшін жасалған қажырлы әрекетінің белгісі болды. Хейльцук мәдени білім беру орталығы жиырма жылдан астам уақыт бойы Канаданың Британдық Колумбиясының орталық жағалауында орналасқан Хайльцук ұлтының тарихын, тілін және мәдени дәстүрін зерттеуге, сақтауға және қайта жаңғыртуға арналды. Хайльцук мәдени орталығының сайты. Теңіз каноэларын қайта жаңғырту. 2014 жылдың шілде айында Хайльцук Белла Белада ірі теңіз каноэ фестивалін өткізді. Вашингтон штатынан және жағалау бойындағы басқа да тайпалардан келген 60-қа жуық каноэ Қатууас фестиваліне қатысу үшін Белла Белаға келді. Хайльцук халқы 20 ғасырдың көп бөлігінде үнді балалар интернатына қатысты. Хайльцук мектебін құру жолындағы күрес 1975 жылғы NFB түсірген "Белла Белла" фильмінде көрсетілген. Белла Белла қоғамдық мектебі – Хайльцук басқаруындағы 1-12 сыныптарды қамтитын мектеп.

Үлкен аю жаңбырлы орманы

Хайльцук "аумағы әлемдегі ең үлкен, сақталған ескі өсімдіктер орманы – Ұлы аю жаңбырлы орманының" ортасында орналасқан. Ұлы аю жаңбырлы орманы 2016 жылдың ақпан айында Британдық Колумбия үкіметі тарапынан ресми түрде мойындалды және бұл Канаданың 2015 жылы құрылған, қазір 52 Достастық елдерінің 16-сын қамтитын, бірегей халықтардың орманды қорғау жобасы – Queen's Commonwealth Canopy (QCC) үлесі болып табылады. Ұлы аю жаңбырлы орманындағы өнеркәсіптік ағаш кесу көлемі ормандардың 85% -ын мәңгі сақтау мақсатында төмендетіледі. 2016 жылдың 13 қазанында Аляскадан қайтып келе жатқанда, Канада суларында Сифорт каналына бұрылысты жіберіп алған америкалық буксир "Натан Э Стюарт", шамамен 200 000 литр өнеркәсіптік майды (оның ішінде дизельді) тасымалдаған, үлкен бос американдық мұнай баржасына ілініп, Белла Белланың жанындағы Атлон аралының рифіне қатты соқтығысты.

Heiltsuk Herring Rights, R. v. Gladstone және DFO-мен дау

Хельцук тайпасының шамаймен ұзақ тарихы мен байланысы бар. 1997 жылы Канада Жоғарғы Сотының «R. v. Gladstone» ісі бойынша қабылдаған шешімі Хельцук тайпасы үшін маңызды құқықтық және конституциялық жеңіс болды. Жоғарғы Сот Хельцук тайпасының шамайға қатысты бұрыннан бар аборигендік құқығын, оның ішінде коммерциялық элементін мойындады. «Gladstone» шешімі қабылданғаннан бері Хельцук Канадамен шешімді іске асыру мәселесі және ДФО қолданған ғылыми деректер бойынша дауласып келеді. 2015 жылы аталған дау жергілікті ДФО кеңсесін Хельцук тайпасының басып алуымен шиеленістікке ұласты.

Номенклатураға қатысты ескертулер

Хайльцуктар аборигенді емес адамдар арасында жақсы танымал емес. Бұған себебі, уақыт өте келе Тұңғыш Ұлттарға қолданылған шатастыратын терминология. Хейльцуктар қате түрде "Солтүстік Квакиутл", Квакиутл деп қарастырылған, сондай-ақ Белла Белла (үндістер), Милбанке үндістері және Хейльцук тайпаларының кіші топтарына қатысты тайпалық атаулармен белгілі болды.