Кіріспе

Руселла – Этрурияның (шамамен қазіргі Тоскана) маңызды көне қаласы, ол орта ғасырға дейін сақталған, бірақ кейін тасталып кеткен. Көзге көрінетін археологиялық қалдықтар қазіргі Гроссето коммунасындағы Розель (роˈзɛлле) ауылының жанында жатыр. Көне ғимараттардың қалдықтары 1950 жылдардан бастап археолог Клелия Лавиоза басқаратын ұзақ жылдарға созылған қазба жұмыстары арқылы табылды. Жақында жүргізілген жұмыстар тағы да көптеген әсерлі ғимараттарды ашты.

География

Розель Амброне аңғары мен Гросето Мареммасы арасындағы көшу нүктесінде, ежелгі Приле көлінің (ежелгі Лакус Прелиус) жағалауында орналасқан. Бұл қираған жерлер Ветулониядан оңтүстік-шығысқа қарай және Гросетодан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Олар екі төбесі бар төбеде жатыр, олардың ең жоғарысы теңіз деңгейінен биік. Бір төбеде рим амфитеатры орналасса, екіншісінде мерзімі белгісіз мұнара тұр. Жергілікті травертин кеңінен құрылыс материалы ретінде қолданылған. Римдік қалдықтары оңтүстікке қарай, қазірге дейін халық шомылатын жылы су бұлақтарынан да табылды. Қазба жұмыстары Маремма ұлттық паркі аумағында Омброне өзеніндегі жаңадан анықталған рим портын ашты. Бұл порт ежелгі Руселла қаласы үшін және Виа Аурелия бойындағы тауар алмасу үшін маңызды сауда орталығы болды. Порт Диана Умбронезиске арналған ғибадатханамен байланысты, ол оңтүстікке қарай тасты мүйісте орналасқан және аймақтағы жағалау саудасы үшін "маркер" қызметін атқарған. Бұл қасиетті орын екінші, Северан ғибадатханасымен бірге жалғасып жатқан қазба жұмыстарының бөлігі болып табылады.

Тарих

Елді мекеннің алғашқы іздері Вилланова мәдениетінің қалдықтарын қамтитын қабаттарда және б.з.д. 7-ші ғасырдың соңы, 6-шы ғасырдың басында көрінеді. Б.з.д. VII ғасырда қала ретінде құрылған ол, Дионисий Галикарнасстың айтуынша, рим патшасы Тарквиний Прискке қарсы соғыста латындықтарға көмек көрсеткен қалалардың бірі болған. Ол көршілес қалалардың, әсіресе Ветулонияның зиянына дамыды. Руселла этрус конфедерациясының он екі қаласымен байланысты болған, бірақ олардың құрамына кірмеген. Қызыл суреттері бар аттикалық вазалардың табылуы қаланың Грекиямен және Оңтүстік Италиядағы грек колонияларымен сауда байланыстарында болғанын көрсетеді. 294 жылы римдіктер оны басып алды. 205 жылы Сципион Африканның флоты үшін астық және ағаш жеткізді. Бұл жерде Триумвирлер немесе Август колония құрған. 935 жылы сарациндер қаланы қиратқан. Малярия эпидемиясы салдарынан ол қайта жаратылмады. 1138 жылы діни орталық жойылды және бұл жердегі елді мекен тастамалы болды, бірақ кейде пайдаланыла берді. Епископтық орын Гроссетоға көшірілді.

Қала қабырғасы

Етрусктер б.з.б. 7-6 ғасырлары аралығында әсерлі циклоп қабырғаларын салған. Қала қабырғасының шеңбері 3 км-ден асады, орташа биіктігі шамамен 7 метрді құрайды. Қабырғалар көбінесе ірі, өңделмеген травертин тас блоктарынан тұрады.

Рим амфитеатры

Қаланың солтүстігіндегі төбенің үстінде орналасқан амфитеатр біздің заманымыздың 1-ші ғасырына дейін салынған және Этруск теңіз жағалау қалаларының арасындағы жалғыз амфитеатр болып табылады. Аренаны құру үшін алынған топырақ, орындықтардың негізін салу үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Opus reticulatum қабырғалары біздің заманымыздың 1-ші ғасырының басына жатады, бұл "мөрленген" Арет керамикасының табылуымен расталған. Аренаның ішінде, басты ось бойында, сахналық декорациялармен бөлуге арналған, бір-бірінен бірдей арақашықтықта тесіктері бар төрт тас табылған. Ерте орта ғасырларда ғимарат басқа римдік ғимараттардан алынған қосымша материалдарды пайдалана отырып, Византия территорияларын Ломбардтардың шабуылынан қорғау үшін бекініске айналдырылған. Бұл аймақ кем дегенде 16 ғасырға дейін қоныстанған, мұны архаикалық майоликаның әртүрлі фрагменттері дәлелдейді.

Мозаикалар үйі

Үйдің (дом) алғашқы іздері республика кезеңінің соңына дейін барып жетеді. Б.з.д. 90-80 жылдардағы кең ауқымды қиратудан кейін, ол кеңейтіліп, жаңадан салынды, сондай-ақ Тиберий, Ливия және Кіші Друздың үш мүсінімен толықтырылды. Клавдий дәуірінде, мүмкін өрт салдарынан, жартылай қиратылып, дереу қалпына келтірілді. Сонымен қатар, үйдің оңтүстік жартысындағы моншалар тұрғын үй емес, қоғамдық пайдалануға берілді. Адриан немесе Антонин дәуірінің соңында ғимаратқа күрделі қайта құру жүргізілді, ванналар мен оларға қосымша жайлар көтеріліп, кеңейтілді: осы кезеңде ванналар мен табллинумға мозаикалар орнатылды. Басқа өзгерістер бағаналар мен фонтан перистилінің орналасуына әсер етті, ал кішкентай лаконикум жоғары рельефті әсемдемелермен безендірілді. Үй 4-7 ғасырлар аралығында маңызды өзгерістерге ұшырады, ал кейінгі антик кезеңде бұрынғы тұрғын бөлмелерінде дүкен орналасты. Қосқыш шеберінің шеберханасы металлургиялық жұмыстардан қараңғы күл, көмір және қалдықтардың қалың қабаттарын барлық едендерге жинады. Сонымен қатар, қола және металл заттардың табылуы осы шеберханада заттар жаңадан жасалмағанын, этрус зираттарынан және римдік мемлекеттік және жеке ғимараттардан алынған антик бұйымдар қайта пайдаланылғанын көрсетеді. 4 ғасырдың соңында шеберхана мен домның қалдықтары тасталып, 6 ғасырдың барысында құлау деңгейінен жоғары нәрестелер жерленді.

Аугустальдердің штаб-пәтері

Сайттың оңтүстік бөлігінде, дом мозаикаларына жақын жерде, ежегі римдік Августалийлер (Augusteum) штаб-пәтерінің археологиялық қалдықтары орналасқан. Ол императорлық кезеңде (б.з. 1 ғасыры) салынған. Бұл ерте орта ғасырларда, 765 жылдан бастап, Әулие Сильвестрге арналған христиан шіркеуіне айналдырылды.

Термалық моншалар

Төбенің солтүстік беткейлерінде римдік кезеңдегі жылу кешені opus reticulatum қабырғаларымен сипатталады. Құрылыс екі секторға бөлінеді; бірінші аймақ солтүстік бөлігін қамтиды, дерлік төртбұрышты, ұзын жақтары шығыс-батысқа қарап, ваннаға центрленген, ал екіншісі екі қабатты баспалдақ арқылы кіретін екі нишасы бар бөлме, оңтүстік-батыс бұрышында апсиді бар үлкен бөлме және шығысқа қарай орналасқан тағы бір ірі бөлме бар, өте ретсіз жоспармен сипатталады. Бөлмелердің жылудық мақсатында қолданылғанын күрделі каналдар мен туннельдер жүйесі, сондай-ақ әсем кірпіш аркалары көрсетеді. Құрылыстарда қолданылған opus mixtum-ның ерекшеліктері (кірпіш қалаудың тістелген түрі) б.з. 1 ғасырының соңғы тоқсаны мен келесі ғасырдың бірінші тоқсаны аралығында салынғанын көрсетеді.

Импульвиумның үйі

Имплювий үйі – б.з.д. 4 ғасырдағы Италия үйінің ерте мысалы, оның атриумының шатыры ортасындағы имплювий бассейнімен байланысты.