Кіріспе

Филип К. Дик романы: Аспандағы Көз – американдық жазушы Филип К. Диктің ғылыми фантастикалық романы, алғаш рет 1957 жылы жарық көрген. Белмонт Беватронындағы оқиғадан кейін сегіз адам бірнеше түрлі балама әлемдерге иелік етуге мәжбүр болады. Кейіннен бұл жасалма әлемдер әр адамның ішкі қорқыныштары мен әділдіксіздік көзқарастарының жеке-дара көрінісі екені анықталады, бұл оқиға Диктің субъективті шындыққа бейімділігімен үйлеседі. Роман, сонымен қатар, оның теология туралы кейінгі ойларымен және Маккарти дәуіріндегі тәлкеуқорлық туралы алаңдаушылықтарымен қатар, адамдардың бірнеше кемшіліктерін әшкерелейді. Атауы – діни фундаменталист Артур Сильвестрдің әлемінде кейіпкер ретінде пайда болатын Құдайдың көзіне сілтеме жасайды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1957 жылғы романның 1959 жылғы шамалы болашағында, (қияли) Белмонт Беватронына сапар барысында сегіз адам күрделі және айқын емес әлемдерге қалып қояды. Оқиғаның бастауы бөлшектер үдеткішінің істен шығуы, ол барлық зардап шеккендерді толық немесе жартылай естен шығаруға себеп болады. Басты кейіпкер Джек Гамильтон, әйелі Маршаның солшыл саяси көзқарастарына байланысты Маккарти дәуіріндегі параноя салдарынан Калифорниялық техникалық қызмет көрсету зертханасындағы жұмысынан босатылады; бұл босатуды қауіпсіздік басшысы Чарли МакФейф бастайды. Физика ғылымының докторы афроамерикалық Билл Лоуз Беватронның қарапайым экскурсия жетекшісі болып жұмыс істейді. Артур Сильвестр – егде жастағы консервативті саясаткер және Баби дінінің бір саласынан туындаған ескірген жерорталық космологияға сенуші. Джоан Рейс – патологиялық параноик әйел, ал Эдит Притчет – аналық, бірақ кінәлауға бейім егде жастағы әйел. Оның ұлы Дэвид және Чарли МакФейф сегіз адамнан тұратын экскурсиялық топты толықтырады. Беватрон істен шыққаннан кейін, экскурсиялық топтың барлық сегіз мүшесі құлаған жол және жоғары радиация деңгейінен жарақат алады. Олар ғажайыптардың, дұғалардың және қарғыстардың күнделікті оқиғаға айналған әлеміне оянады. Гамильтон мен Чарльз МакФейф жұмаққа сапар шегіп, Құдайдың алып көзін көреді. Олар Артур Сильвестрдің санасында екенін біліп, оны естен шығарып, осылайша шындыққа оралуға үміттенеді. Бірақ олар басқа ғаламға көшеді. Келесі ғалам – Виктория дәуірінің карикатурасы, онда Эдит Притчет өзі ұнатпайтын барлық нәрсені жойды, ал үшінші ғалам Джоан Рейстің параноидалық ойларын көрсетеді. Соңында топ қазіргі АҚШ қоғамының марксистік карикатурасына жетеді. Кейіпкерлер Марша Гамильтонның бұл әлемді жаратпағанын біледі. Керісінше, Чарльз МакФейф коммунист екені анықталады және ол Коммунистік партияның идеалдарын ілгерілету үшін қауіпсіздік басшысы лауазымын пайдаланады. МакФейф естен шығарылғаннан кейін, топ шындыққа оралғанына сенеді. Джек Гамильтон мен Билл Лоуз стереофониялық технологияны жетілдіруге бағытталған шағын бизнес құрады. МакФейфтің марксистік байланыстары дәлелденбейді деп есептеледі. Роман ашық соңымен аяқталады, себебі топтың шындыққа оралғандығы немесе әлі де біреудің әлемінде өмір сүріп жатқандығы белгісіз. Бірақ егер солай болса, ол кісі қолданбайтын құдай сияқты, адамдарға қалағандай өмір сүруге және өз бақтарын өсіруге мүмкіндік береді.

Қабылдау

Энтони Бухер романды "тыйымды есептелген және шебер ашылған" деп бағалап, "оның тақырыбы осылай техникалық дәлдікпен немесе психологиялық тереңдікпен берілгенін ешқашан көрмегенін" айтты.

Танымал мәдениетте

"Эрго Прокси" ғылыми-фантастикалық анимесінің 20-шы бөлімі "Бұздықтың қасиетті көзі/Қош, Винсент" деп аталады. Бұл эпизодта басты кейіпкер оянғанда өзін біреудің санасында, болжам бойынша басты кейіпкерлердің бірінікінде, тұтқындалғанын көреді. Ол қалай құтылуға болатынын анықтап, бірнеше шындықтардың арасынан өтіп, сонымен бірге өзінің тұтқындалған мидың ғана қиялы емес екенін растауы керек.