Кіріспе

1964 жылы шыққан Филип К. Диктің ғылыми-фантастикалық романы

«Палмер Элдричтің үш стигматы» – американдық жазушы Филип К. Диктің 1964 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Ол 1965 жылы «Ең үздік роман» номинациясы бойынша «Небула» сыйлығына ие болды. Диктің көптеген романдары сияқты, бұл туынды да ғылыми-фантастикалық концепциялардың кең спектрін пайдаланады және шындық пен иллюзия арасындағы күңкіреген шекараны зерттейді. Бұл Диктің діни тақырыптарды көтеріп, зерттеген алғашқы жұмыстарының бірі. Роман 2016 жылғы болашақта өтеді, онда адамзат Күн жүйесіндегі барлық жарамды планеталар мен серіктерді мекендеген. Жерден алыс, қиын өмірмен күресу үшін колонизаторлар заңсыз есірткі – Can D-ге тәуелді болады, оны корпорация басшысы Лео Булеро құпия түрде таратады. Саудагер-зерттеуші Палмер Элдричтің экспедициядан оралғаны және Can D-мен бәсекелесе алатын жаңа, шетелдік есірткі әкелгені туралы қауесет жаңа шиеленістер тудырады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға болашақ әлемде басталады, онда жер бетіндегі температура соншалықты жоғарылай түсті, сондықтан әлемнің көп бөлігінде күндіз арнайы салқындату құралдарысыз сыртта жүру қауіпті. Адамзатты сақтап қалу және Жер бетіндегі халық санының ауыртпалығын жеңілдету үшін БҰҰ жақын планеталарды отарлаудың "жоспарын" бастады, онда жағдай өте қорқынышты және примитивті, сондықтан еріксіз отаршылар заңсыз есірткі (Can D) қолданумен байланысты "лайыздар" арқылы қашудың құрбаны болды. Бұл - физикалық реквизиттер, олар өмірдің ең оңай болатын альтернативті шындықты бейнелейді. Олар колониялардың өмір сүруінен әлдеқайда жеңіл, тіпті Жерде де, мұнда жаһандық жылыну Антарктиданың негізгі демалыс орны болып табылатын деңгейге дейін дамыды. Заңсыз дәрі-дәрмектер Can D адамдарға "Perky Pat" (модельделген әлемдегі басты әйел кейіпкердің аты) макетін "бөлу" мүмкіндігін береді. Бұл "бөлу" псевдо-діндік сектаның немесе секталардың сериясының есірткіге қатысты және оны қолданудың айналасында өсуіне себеп болды. Роман басталғанға дейін Нью-Йорктегі Perky Pat (немесе P. P.) Layouts, Inc., бұл өнімге монополияны, сондай-ақ ортақ галлюцинацияларды мүмкін ететін Can D есірткінің заңсыз саудасын жүргізді. Роман П. П. Лейуйтс компаниясының жетекші маманы Барни Мейерсон Біріккен Ұлттар Ұйымынан Марста колонист ретінде еріксіз қоныстандыру туралы "жоба хабарламасын" алғаннан кейін көп ұзамай басталады. Мейерсон өзінің көмекшісі Рони Фугейтпен ұйықтап жатыр, бірақ ол өзінің бірінші әйелі Эмилиден, керамикалық ыдыс суретшісі, бастаған ажырасу туралы келіспеушілікке ұшырайды. Осы арада Эмилидің екінші күйеуі оның ыдыс-аяғын Perky Pat виртуалды әлемдеріне мүмкін қосымша ретінде П.П. Лейаутс-қа сатуға тырысады, бірақ Барни оларды Эмилидің деп танып, оларды ренжітуден бас тартады. Бұл арада БҰҰ Палмер Элдричтің кемесін Плутоннан құтқарады. Лео Булеро, П.П. Лейоуттың басшысы және "эволюцияланған" адам (неміс "дәрігері" клиентті эволюциялық масштабта "артқа" итермелеуі керек және нәтижесінде физикалық, сондай-ақ психикалық өзгерістерге әкелетін қымбат генетикалық емделуден өткен адам) Элдричтің Prox жүйесінде Can D-ге ұқсас қасиеттері бар ғажайып галлюциногенді тапқаны туралы, және ол оны БҰҰ-ның мақұлдауымен әлемнің колонияларында "Chew Z" ретінде нарыққа шығаруды жоспарлап отырғаны туралы хабарларды естиді. Алайда Chew Z сыртқы орналасудың тіректерін қажет етпейді және Chew Z-ді пайдалануды Can D-ге қарағанда әлдеқайда тәуелді ететін белгілі бір анықталмаған қасиеттерге ие болып көрінеді. Бұл P.P. Layouts қажеттілігін тиімді жояды. Бұлло Элдричпен байланыс орнатуға тырысады, бірақ ол БҰҰ ауруханасында карантинде. Мейерсон мен Фугат екеуі де Элдричті өлтіргені үшін Булеро жауапты болады деген хабарларды алдымен біледі. Репортер ретінде Булеро Айдағы Элдричтің үйіне барады, онда Элдрич баспасөз конференциясын өткізеді. Булероны ұрлап алып, оған Chew Z-ді ішуге мәжбүрлейді. Ол психикалық әлемге кіреді, ол және Элдрич екеуі де белгілі бір бақылауға ие. Элдричпен іскерлік даудан кейін Булеро алыс емес болашақта Жерге барады. Эволюцияланған адамдар оны арба ретінде танып, оған "күн жүйесінің жауы" Элдричтің өліміне қатысқан рөлін еске алатын ескерткіш көрсетеді. Булеро Жерге оралып, Мейерсонды жұмыстан шығарады, өйткені Мейерсон оны құтқару үшін Айға барудан қорықты. Мейерсон, үмітсіз, Марсқа БҰҰ-ның шақыруын қабылдайды, бірақ Булеро оны қос агент ретінде жалдайды. Мейерсон Chew Z-ді зиянды деп ойлап, оны тыйым салу үшін БҰҰ-ны алдап, Chew Z-ді қабылдағаннан кейін өзіне уытты инъекциялайды. Марста Мейерсон Элдричтен Холографиялық түрде пайда болған Chew Z сатып алады. Мейерсон әлі де Эмилимен бірге болатын әлемді елестетуге тырысады, бірақ ол өзінің көрнекті галлюцинациясын бақылай алмайтынын біледі. Ол да Булеро сияқты болашақта өзін табады. Мейерсон Нью-Йоркке екі жылдан кейін келеді, онда ол Палмер Элдричтің өлімі туралы Булеро, Фугат және өзінің болашақ өзімен сөйлеседі. Ол сондай-ақ Элдричтің бірнеше көріністерін кездестіреді, оларды роботтық оң қолы, жасанды көздері және болат тістерімен анықтауға болады. Элдрич Мейерсонға қалаған нәрсеге айналуға көмектесуді ұсынады, бірақ Chew Z-дің баламалы шындықтарын соншалықты бақылайды, сондықтан Мейерсон ақыр соңында Элдричтің манипуляциялауына ұмтылудан гөрі өлгенін қалайды. Өкінішке қарай, Мейерсон өлімді таңдағанда, ол өзін Элдричтің кемесіне торпедамен атқылауға дайын болған уақытта Элдричтің денесіне мәжбүрле�...

Бұрынғы жұмыста пайдаланылған материалдар

Перки Пэт пен Конни Компаньон өнімдері 1963 жылы жарық көрген "Перки Пэт күндері" повесте таныстырылды. Алайда, бұл роман бұрынғы, қысқаша туындының жалғасы ("Өлілер не дейді" және "Убик" романдары сияқты) немесе кеңейтілген нұсқасы (мысалы, повесть және кейіннен "Вулканның балғасы" романы) емес. 3-тараудың басында 1956 жылы жарық көрген "Принтерге төле" атты әңгімеден алынған "Принтерлер, Билтонг тіршілік формалары" деген сілтеме келтіріледі. Алдын ала білу, қабылданған кәсіп ретінде, Диктің "The Minority Report" әңгімесінде (алғаш рет 1956 жылы жарық көрді) және 1970 жылғы "Our Friends from Frolix 8" романында маңызды орын алады.

Қабылдау және мұра

Алгис Будрис (Galaxy Science Fiction) романы туралы: «Маңызды, әдемі басқарылған, тегіс жасалған кітап, егер оған мүмкіндік берсеңіз, ол сіздің ой-санағыңызды бұрап тастайды» деп сипаттады. Ол Диктің жетістігін жоғары бағалап, «Бүкіл туынды оны жасауға қабілетті жалғыз ғылыми-фантастикалық жазушының сезімімен дыбыстайды» деді және нәтижесін «зейінді, кейде жеңіл, бірақ әрқашан қызықты туынды» деп атады. Кейін Будрис осы кітапты журналдағы рецензент ретіндегі алғашқы жылындағы ең жақсы ғылыми-фантастикалық роман деп таңдады, сонымен қатар басқалар «оны жартылай есікті сәтсіздік деп атайды» екенін хабарлады. Қорқынышты әдебиет жазушысы Чайна Мивиль осы кітапты өзінің барлық уақыттағы ең жақсы қорқынышты әдебиет кітаптарының бірі деп тізімдеді, былай деді: «Диктің бір ғана туындысын таңдау қиын, өйткені ол ғылыми-фантастикадағы ең көрнекті тұлға. Ақырында мен «Стигматаны» таңдадым, себебі оны қойғандағы сезімімді есімде сақтаймын. Бос және шаршаған. Мен үнемі: «Осымен аяқталды. Әдебиет аяқталды» деп ойладым». 2003 жылғы ретроспективті шолуда ғылыми-фантастика және фантастика авторы Майкл Муркок «Палмер Элдричтің үш стигматын» тақырыптық тұрғыдан «ұйғарымсыз» деп сынады, Диктің «ерекше құрылымы немесе стилі» жоқтығына наразылық білдірді.