Кіріспе

Америкалық романдар мен қысқа әңгімелер авторы, ғылыми фантастика және детектив жанрында жазатын Фредерик Браун (29 қазан 1906 – 11 наурыз 1972). Ол әзіл-қалжыңға шеберлігімен және "өте қысқа" әңгімелерді (бір-үш беттік) жазудағы шеберлігімен белгілі – мұндай әңгімелер көбінесе тапқыр сюжеттік өрілістермен және күтпеген соңмен аяқталады. Оның романдарына да әзіл-қалжың мен постмодернистік көзқарас тән. Оның "Арена" атты әңгімесі 1967 жылы американдық "Жұлдыз жолы" телесериалының бір бөліміне бейімделген.

Өмір жолы және шығармашылығы

Фредерик Браун Цинциннатиде дүниеге келген. Ол Индиана штатындағы Хановер колледжінде бір жыл оқығаннан кейін Цинциннатиге оралды. 1929 жылы ол үйленіп, Милуокиге көшіп, түрлі жұмыстар істеген соң корректор болып орналасты. Әйелінің айтуынша, Браун жазуды ұнатпаған және оны кез келген жолмен ылғалдыруға тырысқан: флейта тартып, досына шахмат ойнауға шақырып немесе сиамдық мысығы Минг Тахты қызықтырған. Браун бір оқиғамен қиындыққа тап болғанда, бірнеше күн бойы отырып, ойлану үшін ұзақ автобус сапарына шығар еді. Соңында үйге оралып, теріскей машинасының алдына отырғанда, ол әртүрлі жанрларда шығармалар жазды: детектив, ғылыми фантастика, қысқа фантастика, қара комедия. Оның көптеген кітаптарында табиғаттан тыс немесе оккульттік қауіп-қатерлер қолданылады, ал соңында ғана түсіндірме беріледі. Мысалы, "Жабервок түні" кішкентай қаладағы газет редакторының ерекше күні туралы әзілді әңгіме. Браун 1936 жылы американдық журналдарға детективтік әңгімелерді сата бастады. 1944 жылғы "Арена" әңгімесі "Жұлдызды жол" сериалындағы сол аттас эпизодтың негізі ретінде пайдаланылды. Бұл әңгіме бастапқыда "Перуделер мен ғарыш кемелері" жинағында жарияланған, ал кейіннен бүкіл жинақ "Жұлдызды шағылыс" деген атпен қайта басылды. "Марстықтар, үйге қайтыңдар" (1955) – бұл кең көлемді фарс және адамзаттың кемшіліктеріне сатира, оны миллиардтаған келекелеуші, зардап шекпейтін марстықтардың көзімен көруге болады, олар әлемді жаулап алу үшін емес, оны ақымақ қылу үшін келген.

Танымалдық және ықпал

Браунның "The Fabulous Clipjoint" атты алғашқы детективтік романы үздік дебюттік детективтік роман үшін Эдгар сыйлығын жеңіп алды. Браун 1961 жылы Роберт А. Хайнлайнның "Жұртқа бейтаныс" романына үш арналған адамының бірі болды (қалған екеуі Роберт Корног және Филип Хосе Фармер). Философ және романист Умберто Эко өзінің "Қиямет туралы" кітабында Браунның "Сентри" атты әңгімесін "қазіргі заманғы ғылыми фантастиканың ең жақсы әңгімелерінің бірі" деп сипаттайды және оның күтпеген соңы әртүрлі мәдениеттердегі қиямет пен эстетиканың салыстырмалы екенін мысалға келтіреді. Мартин Гарднер "The Annotated Alice" (1960) еңбегінде Браунның "Жабервок түнін" "Алиса кітаптарымен тығыз байланысты, керемет әзілді детективтік роман, көркем әдебиеттің көрнекті туындысы" деп атады. 1950 жылдан бергі қорқыныш жанрына шолу жасайтын Стивен Кингтің ғылыми-жарнамалық емес "Danse Macabre" (1981) кітабында сол кезеңнің "шамамен жүз" ықпалды кітабының тізімі бар: Фредерик Браунның әңгімелер жинағы "Кошмарлар мен Geezenstacks" кірді, сонымен қатар Кингтің "өте маңызды" деп санайтын таңдалған туындылардың бірі ретінде жұлдызшамен белгіленді. Браунның 1943 жылғы "Madman's Holiday" әңгімесі 1946 жылы RKO студиясымен "Crack Up" фильміне бейімделді. Оның "Аспандағы жарықтар – жұлдыздар" романы 2007 жылғы "Гуррен Лаганн" анимесінің соңғы эпизодына атын берді. Бұл туралы Тайши Цуцуидің "Біз ешқашан үйренбейміз" мангасында 39-тараудың соңында да айтылады. Танымал детективші романының авторы Лоуренс Блок 2022 жылы "Фредерик Браунмен кездескен тонаушы" романын жариялады.