Гертруда Денман: Британдық суфражистка және Австралияның тұңғыш астанасын атаушы әйел

Кіріспе

паром

британдық суфражетка Гертруда Мэри Денман, баронесса Денман (туған тегі Пирсон; 7 қараша 1884 – 2 маусым 1954) – Ұлыбританияда әйелдердің дауыс беру құқығын ілгерілетуді қоса, әйелдер құқықтары мәселелерінде белсенді болған британдық әйел. Ол сондай-ақ Австралияның бесінші генерал-губернаторы, 3-ші барон Денманның әйелі болды және 1913 жылы Австралияның астанасы Канберра деп атау рәсімін өткізді.

Ерте өмір

"Труди" деген лақап атымен танылған Гертруд Мэри Пирсон Уитман мен Энни Пирсонның (кейін виконт және виконтесса Коудрей) екінші баласы және жалғыз қызы болды. Оның әкесі бастапқыда инженерлік саласында, кейін Мексикадағы мұнай кен орындарын дамыту, Бірінші дүниежүзілік соғыс үшін оқ-дәрі өндіру, Нил өзеніндегі Сеннар бөгетін салу, сондай-ақ көмір өндіру және газет басылымын шығару арқылы табысқа жеткен кәсіпкер болды. Уитман еркін сауданы, ирландтықтардың өзін-өзі басқаруын және әйелдердің сайлау құқығын қолдаған беделді либерал болды. Трудидің анасы, Энни Пирсон (туған тегі Касс), Йоркширдегі Брэдфорд қаласынан шыққан фермердің қызы еді. Энни Пирсон феминист болды және Әйелдер либералдық федерациясының атқару комитетінде белсенді мүше болды. Энни, Коудрей виконтессасы, 1932 жылы GBE орденімен марапатталды. Пирсондар Труди туған кезде Лондонға көшіп келген; оның ағасы Гарольд екі жаста болды. Клайв және Джеффри атты екі кіші інісі 1887 және 1891 жылдары дүниеге келді. Әкелерінің бүкіл әлемдік бизнес мүдделеріне байланысты Пирсон балалары ата-аналарымен азаматтық қарым-қатынаста болды және балалық шақтарын гувернантка мен күтімшімен өткізді. 1894 жылы, Труди он жасқа толғанда, оның әкесі барондыққа ие болды және Сассекстегі заманауи сарай мен жерді сатып алды. Труди Лондондағы білімін жалғастырды, Квинс-Гейттегі күндізгі мектепте және кейін Карлтон Хаус Террасасындағы үйде бірнеше гувернанткамен бірге, ал оның ағалары интернатта оқыды. Он алты жасында Труди Дрездендегі аяқтау мектебінде формальды білімін аяқтады. Ақын, радио хабаршысы және қоғамдық қайраткер Надя Малакрида оның туысы болды.

Неке

1902 жылы Труди Лондон қаласында өткен бір кеште Томас Денменмен танысты. 28 жастағы либерал ақсүйек, лорд Денман, Сассекс округының помещик ұлы болды және 20 жасында әкесінің інісінен барондық атағын мұраға алды. Денман Оңтүстік Африка соғысында офицер болып жараланған, содан кейін елге оралып саяси өмірге қатысты. Лорд Денман 18 жасар Трудиге күйашаны айтты, ол оның қомпаниондығын ұнатты; бірақ ол оның ұсынысын бастапқыда қабылдамады. Әке-шешесінің ықпалымен, таныстықтары жалғасты, ал 1903 жылдың тамызында Абердинширдегі Брэмар қамалында олар келісімге келді. Жұбайлар 1903 жылдың 26 қарашасында Чичестер епископының куәлігімен Вестминстердегі Сент-Маргарет шіркеуінде неке қиды. 1905 жылы Гертруда Денман өзінің алғашқы баласы Томасты дүниеге әкелді. Сол жылы сэр Уитман Трудиге Сассекстегі Балкомб атты жеке меншік үй сатып алды. Балкомб-Плейс үйі Денманның өмірінің соңына дейін мекенжайы болды. Оның екінші баласы Джудит 1907 жылы Балкомбта дүниеге келді.

Әйелдердің сайлау құқығы

1908 жылғы мамыр айында Леди Денман әйелдер либералдық федерациясының атқару комитетіне сайланды. Жас және тәжірибесіз Труди өте беделді аға буын өкілдерінен тұратын комитетке қосылды. Оның анасы, леди Пирсон, президенті леди Карлайл, леди Аберконвей және миссис Бродли Ридпен бірге көп жылдар бойы атқару комитетінде қызмет еткен. Әйелдер либералдық федерациясы 1908 жылдан бастап 1909 жылдың басына дейін әйелдердің сайлау құқығы мәселесімен шұғылданды. 1909 жылғы сәуірде Ллойд Джордж ұсынған Халық бюджеті либералдар үшін маңыздырақ мәселе тудырғандықтан, әйелдер либералдық федерациясы үшін сайлау құқығы мәселесі кейінге шегерілді, бұл 1910 жылғы қаңтардағы жалпы сайлауға себеп болды. Сайлау аяқталғаннан кейін, әйелдер либералдық федерациясының атқару комитеті қайтадан сайлау құқығы мәселесіне назар аударды, ал Труди атқару комитетінің сайлау құқығы туралы сынақ сұрақтарына жауап беруден бас тартқан либералдық парламенттік кандидаттарды қолдамау шешімін қолдады. Федерацияның 1910 жылғы жылдық мәжілісінде ол атқару комитетіне дауыс беру нәтижесі артып қайта сайланды және Лордтар палатасының вето құқығын шектеу туралы резолюцияны қолдады. 1910 жылдың соңында Леди Денманның өмірі күрт өзгеруге айналатыны анық болды; оның күйеуі, лорд Денман, Дадли графынан кейін Австралияның бесінші генерал-губернаторы болады.

Австралия

1911 жылы лорд Денман Австралияның генерал-губернаторы болып тағайындалды. Денмандар маусымның соңында Лондоннан Марсельге сапар шегіп, одан Мельбурнге жол тартты, 31 шілдеде келді. Денман балалары Қызыл теңіздің ыстығынан сақтану үшін мыс арқылы жіберілді. Австралия баспасөздері ағылшындарды әжуалауға бейім болғанына қарамастан, Денмандарды жақсы қарсы алды. Лорд Денман лейбористік үкімет басшысы Эндрю Фишермен және оның бас прокуроры Билли Хьюзбен жақын қарым-қатынас орнатты. Генерал-губернатордың әйелі ретінде леди Денман генерал-губернатордың әйелі ретінде көптеген ресми шараларға қатысуға міндетті болды, сонымен қатар әр штаттың Ұлттық әйелдер кеңесіне қызығушылық танытып, уақыт тапты. Леди Денман барлық штаттардың кеңестерімен кездесіп, 1912 жылы өткен алғашқы штатаралық конференцияда оларды жыл сайын жиналуға шақырды, осылайша барлығы бір мақсатқа жету үшін жұмыс істей алатын болады. Леди Денманның ерекше қызығушылығын тудырған тағы бір сала – шалғайдағы медбикелік қызметі. Бұл қызмет шалғай және сирек қоныстанған жерлерде тұратын, дәрігерлер мен ауруханалардан алыс тұратын адамдарға көмек көрсетуге бағытталған. Леди Денманның алдыңғы ізі Леди Дадли әр штат бойынша өзін-өзі қамтамасыз ететін жүйе құру идеясын қолдады және жобаға қаражат жинауды бастады. 1911 жылы Труди келгенде бір ғана медбике тағайындалған еді, жыл соңына қарай төрт медбике жұмыс істеді. 1912 жылы ол екі жаңа орталық ашты, ал келесі жылы Бұталық медбикелер қауымдастығының жылдық жиналысын өткізді. Денман отбасы Австралиядан кеткен кезде, оның қызығушылығы мен қолдауы нәтижесінде Виктория штатында ғана жиырмаға жуық Бұталық медбикелік орталық құрылды. Оның басқа да қызығушылықтарының бірі – Греган МакМахон құрған Мельбурн репертуарлық театр клубы болды, ол қойылымдарға қатысып, труппаны Үкімет үйінде тойтастап, қаржы жинауға көмектесті. 1913 жылдың 11 наурызында леди Денман күйеуі мен Вице-регал партиясының қалған бөлігімен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльстің Ясс-Канберра аймағына сапар шекті. Ертесіне олар Австралияның жаңа астанасының ресми ашылу салтанатын өткізуге тиіс болды. Ішкі істер министрі Кинг О'Мэлли Еңбек үкіметінің өкілеттігі кезінде жаңа астананың құрылысын бастау және қатысушылар бұтада тіршілік етсе де, ресми рәсім өткізілуі керек екенін қалаған. Салтанатқа дейін жаңа астананың аты көп дау тудырды. Көптеген атаулар ұсынылды, бірақ Министрлер кабинеті таңдаған атау генерал-губернатордан, жарияланған сәтке дейін құпия сақталды. Аталған шараға бес жүз ресми қонақ пен шамамен 5000 адам арнайы пойызбен келді. Бұл күн қазір ұлттық астанада «Канберра күні» ретінде тойланады. Труди мен балалар Австралиядағы өмірге бейімделіп, мүмкіндіктерін толық пайдаланса, лорд Денман оны ыңғайсыз деп тапты және денсаулығы нашар болды. Ол жиі суық тиіп, астмамен ауыратын, сондай-ақ Австралияның ұлттық гүлі – көкпардың тозаңды гүлдерінен туындаған көкпар ауруына ұшырады. Осы кезеңде Труди Денман күйеуінің көмекшісі Джон Арнольд Катберт Квилтермен (1875–1915) қарым-қатынас жасады.

In 1911 Lord Denman was appointed Governor General of Australia. The Denmans left London at the end of June and travelled to Marseille from where they set sail for Melbourne, arriving on 31 July. The Denman children arrived later, having been sent via the Cape to avoid the heat of the Red Sea. The Denmans received a favourable welcome despite the tendency of the Australian press to poke fun at the English, and Lord Denman formed a cordial relationship with the Labour Government leader Andrew Fisher and his Attorney General Billy Hughes. As well as the large number of official engagements that Lady Denman was required to attend as the wife of the Governor General, she also found time to take an interest in the National Council of Women of each State. Lady Denman met the councils in all the States and encouraged them at their first interstate conference in 1912 to meet together annually so that all could work toward the same objectives. Another area in which Lady Denman took a particular interest was that of bush nursing. Bush nursing was a service to those living in remote and scattered areas far from doctors and hospital facilities. Lady Denman's predecessor, Lady Dudley, had promoted the idea of a self supporting scheme in each state and had started raising funds for the project. When Trudie arrived in 1911 just one nurse had been appointed; by the end of the year four nurses were at work. In 1912 she opened two new centres and the following year she presided at the Bush Nursing Association's annual meeting. By the time the Denmans left Australia, her interest and support had led to the establishment of almost twenty Bush Nursing Centres in Victoria alone. Among her other interests was the Melbourne Repertory Theatre Club, founded by Gregan McMahon, which she supported by attending productions, entertaining the company at Government House, and aiding their efforts to raise funds. On 11 March 1913 Lady Denman accompanied her husband and the rest of a Vice Regal party to the Yass Canberra district of New South Wales. The following day they were to perform the official opening ceremony of the new capital of Australia. The Minister for Home Affairs, King O'Malley, was determined that a start should be made on the new capital during the Labor government's term of office, and that a formal ceremony should be held, even though the participants would have to camp out in the bush. For some time before the ceremony itself, the name chosen for the new capital had been the subject of some controversy. Many names had been put forward, but the one chosen by the Cabinet was kept secret, even from the Governor General, until the moment of its announcement. Five hundred official guests and almost 5,000 people travelled in special trains to witness the spectacle. The date is now celebrated in the national capital as "Canberra Day". While Trudie and the children accepted life in Australia, and made the most of the opportunities it had to offer, Lord Denman found it uncomfortable and his health was not good. He was frequently in bed with colds and asthma, and his hay fever was especially serious on account of the pollen laden blooms of Australia's national flower, the wattle. Trudie Denman had an affair with one of her husband's aides, John Arnold Cuthbert Quilter (1875–1915) during this time.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы Денман отбасы Британияға оралғанда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталуға айналды. Тамыз айында соғыс жарияланды және лорд Денман Лондон (Миддлсекс) йоманри полкіне қолбасшылық етті. Леди Денман соғыста жарақат алған сарбаздар мен теңізшілерге арналған «Жаратқандарға темекі» қоғамының (Smokes for Wounded Soldiers And Sailors Society) жұмысына белсенді қатысты. Бұл қоғам, «SSS» деп кеңінен танылған, королева Александраның қамқорлығында болды және құрамында фельдмаршал лорд Гренфелл, адмирал лорд Чарльз Бересфорд, сондай-ақ басқа да жетекші адмиралдар мен генералдардың әйелдерінен тұратын әсерлі комитет болды. Қоғам Трудидің 4 Букингемгейт мекенжайындағы үйінен жұмыс істеді, онда ол бал залын орау орталығына айналдырды. «SSS» еріктілері барлық госпитальдық пойыз бен кемелерді қарсы алып, барлық әскери госпитальдарды тегін темекімен қамтамасыз етті. Гертруд Денман 1916 жылы қоғам төрағасы болды, ал 1917 жылы басқа міндеттерге байланысты отставкаға кеткен кезде шамамен 265 миллион темекі және басқа да темекі өнімдері таратылды. Леди Денман көп уақытын «SSS» жұмысына арнағанмен, жеке өмірінде оның кіші інісі Джеффри соғыстың алғашқы құрбандарының бірі болды – Марнаның бірінші шайқасында тұтқыннан қашуға тырысқанда қаза тапты. Лорд Денманмен некелері екеуіне де бақыт сыйламады. Ол ажырасу мүмкіндігін қарастырды, бірақ 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Джон Квилтердің өлімінен кейін бұл ойдан бас тартты. 1916 жылдың соңында леди Денман Ауыл шаруашылығы ұйымы қоғамының Әйелдер институты кіші комитетінің төрағасы қызметін қабылдады. 1917 жылы кеңейіп келе жатқан Әйелдер институты қозғалысының басқару құқығы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Азық-түлік өндірісі департаментінің әйелдер бөлімшесіне берілді, ол Әйелдер жер армиясын құру мақсатымен құрылған еді.

Қауымдастықтар

1917 жылы ол Ұлттық әйелдер институттары федерациясының тұңғыш президенті болды және 1946 жылға дейін осы қызметте болды. 1951 жылы оған Дам Гранд Крос (GBE) ордені берілді; оның анасы, Виконтесс Коудрей, 1932 жылы осы құрметке ие болған еді. Бұл оған Дама Гертруда Денман атымен танылуға мүмкіндік берді; алайда, пьердің әйелі болғандықтан, оның бұрынғы титулы Леди Денман осы құрметті өз ішіне қамтыды.

Өлім

Гертруда Денман 1954 жылғы 2 маусымда 69 жасында қайтыс болды. Оның күйеуі 22 күннен кейін, 1954 жылғы 24 маусымда қайтыс болды, бірақ олар көп жылдар бойы дерлік бөлек өмір сүрді. Басқа құрметті атаулар: Лейди Денман Драйв – Канберрадағы маңызды магистральдық жол және Денман колледжі – Ұлттық әйелдер институттары федерациясының колледжі. Канберра маңы 2012 жылы Лейди Денман мен Лорд Денманның құрметіне аталды.