Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік украиндық мемлекет қайраткері (1640–1708)
Russian Ukrainian statesman (1640–1708)
Василий Леонтьевич Кочубей (Василий Леонтьевич Кочубей, Василь Леонтiйович Кочубей, romanized: Vasyl Leontiiovych Kochubei) (шамамен 1640 – 15 шілде 1708) – Қырым татарларынан тараған казак гетмандығының мемлекет қайраткері. Оның қызметі Мәскеуге бағытталған саясатпен еректелді және гетман Иван Мазепаның бұйрығымен өлім жазасына кесіліп, қысқартылды. Кочубейдің ұлы немересі – көрнекті сарай мемлекет қайраткері Виктор Кочубей. Ата тегі француз тілінде Kotchoubey, ал неміс тілінде (Almanach de Gotha бойынша) Kotschoubey деп те жазылады.
Vasily Leontiyevich Kochubey (Василий Леонтьевич Кочубей, Василь Леонтiйович Кочубей, romanized: Vasyl Leontiiovych Kochubei) (c. 1640 – 15 July 1708) was a statesman of the Cossack Hetmanate of Crimean Tatar descent. His tenure was characterized by Pro Moscow policies and was cut short by his execution on Hetman Ivan Mazepa's orders. Kochubey's great grandson was the eminent Imperial Statesman Viktor Kochubey. The family name is also spelled Kotchoubey (French) and Kotschoubey (German, Almanach de Gotha).
Өмірбаян
Василь Кочубей – 17 ғасырдың ортасында Украинаға көшіп келген және Андрей деп шоқтанған Қырым татары Кучук бейдің немересі. 1675 жылға дейін Иван Брюховецкий мен Петр Дорошенко гетмандарының әскери канцелярия басшысы болды. 1675 жылы Дорошенко оны Түркияға, ал 1676 жылы Архиепископ Лазарь Барановичтің Мәскеуге елшісі етіп жіберді. 1676 жылдан 1681 жылға дейін Кочубей Иван Самойловичтің әскери канцелярия басшысы қызметін атқарды. 1681 – 1687 жылдары ол Бас әскери канцелярияның регенті болды, сонымен қатар гетманның Мәскеу патшаларымен дипломатиялық қарым-қатынасын жүргізді. 1687 – 1699 жылдары Кочубей Бас хатшы, ал 1700 – 1708 жылдары Запорожье әскерінің Бас судьясы болды.
Vasyl Kochubey was a grandson of the Crimean Tatar Kuchuk bey, who left for Ukraine in the mid 17th century and was baptized Andrey. Until 1675 he was a military chancellor of hetmans Ivan Briukhovetsky and Petro Doroshenko In 1675 he served as Doroshenko's envoy to Turkey and in 1676 as the envoy of Archbishop Lazar Baranovych to Moscow. From 1676 to 1681 Kochubey held the post of military chancellor under Ivan Samoilovych. In 1681 – 1687 he was a regent of the General Military Chancellery, and also was in charge of hetman’s diplomatic relations with Moscow tsars
In 1687 – 1699 Kochubey served as Secretary General, and in 1700 – 1708 as the General Judge of Zaporozhian Host.
Иван Мазепаның айыпталуы және өлімі
Гетман Иван Мазепаны опасыздық пен Польшамен құпия келіссөздер жүргізуде айыптаған алғашқы құжатты Кочубей 1707 жылғы тамыз айында Севск құтқарушы монастырының монахы Никанор арқылы Мәскеуге жіберді, ол Преображенский Приказда тексерілді, бірақ сол кезде іс тоқтатылды. 1707 жылғы 16 қыркүйекте Никанор Кочубейлерден естігендерін герцог Федор Ромодановскийге баяндады. Алайда, Петр I тек 1707 жылғы желтоқсан айында ауызша айыптау материалдарын қарады, тіпті содан кейін де ол оған мән бермеді және айыптауға сенбеді. Бас судьядан келесі ақпарат беруші – Петр Яценко (Яковлев) болды. 1708 жылғы қаңтарда Мәскеуде ол Алексей патшаға айыптаудың басты мәселелерін ұсынды және гетман Мазепаны Польша патшасы Станислав Лещинскиймен байланыста болғаны және Петр I-ді тұтқындауға әрекеттенгені үшін айыптады. 1708 жылғы 17 ақпанда Кочубей мен оның туысы Иван Искраның сөздері бойынша жазылған айыптауды Охтырка полковнигі Федор Осипов өзінің кеңсе хатшысы В. Кобелиатскийдің көмегімен Мәскеуге жіберді. 1708 жылғы 1 наурызда Петр I Кочубей мен Искраның қылмысы туралы өзінің бөлмелік графы Головкин мен құпия хатшысы Шафировқа хат жазды, олар оның бұйрығымен айыптау материалдарын тергеп жатқан еді. Мазепадан ақпарат берушілерді тұтқындауды сұрады. 1708 жылғы 18 сәуірде Кочубей мен Иван Искра өздерінің дұрыс екеніне сенімді болғандықтан, сол кезде патшаның жорық канцеляриясы орналасқан Витебскке сапарлады. Олар келген соң тұтқындалып, азапталды. Күдіктілерді тексерудің барлық егжей-тегжейі тергеу ісі материалдарында мұқият тіркелді. 1708 жылғы 6 мамырда тұтқындалғандар Витебсктен Смоленскке жіберілді. Кейін олар Смоленсктен Днепр өзені арқылы кемемен Киевке жіберілді. 1708 жылғы 7 шілдеде олар Киев Печерск бекінісінің лагеріне келді, ол сол кезде Борщахивка қаласының жанында орналасқан еді. 1708 жылғы 14 шілдеде Кочубей мен Искра гетманның конвойында басы кесіліп, Борщахивкаға жерленді. Кейін олар Киев Печерск Лаврасының аумағында, Реффектория шіркеуінің жанында қайта жерленді, онда ескерткіш тақта орнатылды.
The first document accusing hetman Ivan Mazepa of betrayal and secret negotiations with Poland was submitted by Kochubey to Moscow in August 1707 from Baturyn through Nykanor, a monk of the Sevsk Savior Monastery, who was interrogated in Preobrazhensky Prikaz, but at that time the case was suspended. On September 16, 1707, Nykanor reported on what he had heard from the Kochubeys to pantler, Duke Fyodor Romodanovsky. However, Peter I checked the materials of the oral denunciation only in December 1707 and even after that he did not take it into account and did not believe the denunciation. The next informer from the judge general was Petro Yatsenko (Yakovlev). In January 1708, in Moscow he presented the main points of the denunciation to Tsarevich Aleksei, and accused Hetman Mazepa of having relations with Polish King Stanislaw Leszczynski and attempts to arrest Peter I. On 17 February 1708 the denunciation, written from the words of Kochubey and his relative Ivan Iskra was sent to Moscow by Okhtyrka Colonel Fedor Osypov with the help of his clerk V. Kobeliatskyi. On March 1, 1708, Peter I wrote about the crime of Kochubey and Iskra to his bedchamber count Golovkin and secret secretary Shafirov, who were investigating the denunciation materials by his order. Mazepa was asked to arrest the informers. On April 18, 1708, Kochubey and Ivan Iskra, certain of their rightness, went to Vitebsk, where at that time the Tsar's Campaign Chancellery was located. Upon arrival, they were arrested and tortured. All the details of interrogation of the suspects were thoroughly recorded in the materials of the investigation case. On 6 May 1708 the arrested were sent from Vitebsk to Smolensk. Later, they were sent from Smolensk to Kyiv by ships along the Dnipro River. On 7 July 1708 they arrived to Kyiv Pechersk Fortress camp, which was then located near the town of Borshchahivka (a village near the town of Pohrebyshche in Vinnytsia oblast). On July 14, 1708, Kochubey and Iskra were beheaded in the hetman's convoy and buried in Borshchahivka. Later they were reburied on the territory of Kyiv Pechersk Lavra near the Refectory Church where a memorial plaque was installed.
Естеліктер
Иван Мазепа шведтер жағына өткеннен кейін, Кочубей шындықты қорғаған қаһарман және Ресей империясында шейіт ретінде құрметке ие болды. 1914 жылы Киевте Василь Кочубей мен Иван Искраға ескерткіш орнатылды, оның негізінде 1923 жылдан бері Арсенал зауытының қызметкерлеріне арналған ескерткіш тұр. Чернигов облысының Батурин қаласында бас сот судьясы Василий Кочубейге тиесілі үй сақталған. Онда "Гетман астанасы" ұлттық тарихи-мәдени қорығының мұражайы орналасқан.
After the transition of Ivan Mazepa to the side of the Swedes, Kochubey was celebrated as a martyr for the truth and a hero in the Russian Empire. A monument to Vasyl Kochubey and Ivan Iskra was erected in Kyiv in 1914, on the foundation of which a monument to the workers of the Arsenal plant has stood since 1923. The house, which belonged to Judge General Vasyl Kochubey, has survived in Baturyn, Chernihiv oblast. It houses the museum of the National Historical and Cultural Reserve "Hetman's Capital".