Беларусь Ғылым Академиясының Тарихы

Кіріспе

Академия Минск, Беларусь. Беларусь Ұлттық ғылым академиясы (НАНБ; Национальная академия наук Беларуси, НАН Беларуси, НАНБ) – Беларусьтің ұлттық академиясы.

Inbelkult - Академияның алдыңғысы

Академияның бастауы Белоруссия мәдениет институтында (Inbelkult), 1922 жылдың 30 қаңтарында құрылған белоруссиялық академиялық және ғылыми-зерттеу мекемесіне саяды. 1920-ші жылдардың басында, жаңадан құрылған Кеңес Беларусьінің басты саясаты ғылымды дамыту болды, мақсаты – республиканың технологиялық, экономикалық және әлеуметтік дамуын жеделдету, сондай-ақ өңірлік мәселелердің кең ауқымын шешу. Белоруссиялық академиялық және ғылыми-зерттеу институтын құру идеясы 1920-1921 жылдары талқыланды, ал 1921 жылдың қарашасына қарай академиктер Ефим Карский, Язеп Дыла және Сциапан Никрашевичтен тұратын комиссия Inbelkult-тің негізгі уставын дайындады. Уставқа сәйкес, Inbelkult – ғылыми-зерттеу және мәдени-білім беру мекемесі, этнографиялық, тілдік, әдеби, көркемдік, мәдени, тарихи, табиғи және географиялық зерттеулерге бағытталған көп салалы ұйым. Inbelkult-тің алғашқы отырысы 1922 жылдың 30 қаңтарында өтті, ол оның құрылған күні деп есептеледі. Бастапқыда Inbelkult екі бөлімнен – этнологиялық-тілдік және табиғаттану бөлімдерінен тұрды, оның құрамында көрнекті ғалымдар, ақындар мен жазушылар көптеп болды, мысалы, Сциапан Никрашевич (Inbelkult-тің бірінші төрағасы), Ефим Карский, Язеп Лосик, Янка Купала, Якуб Колас және Зьмітрок Бядуля. Қазіргі белорусь тілін нормалау үшін жан-жақты жұмыс жүргізілді, 1922-1924 жылдар аралығында 15 мың белорусь терминінен тұратын алты жинақ жарияланды. 1923 жылы археологиялық және этнографиялық экспедициялар өткізілді, сондай-ақ осы салада ай сайынғы журнал шығару ісі қолға алынды. Inbelkult ғалымдарының еңбектері «Табиғат және ұлттық экономика бөлімінің ескертпелері» және «Гуманитарлық ғылымдар бөлімінің ескертпелері» журналдарында жарияланды. Академия құрылғанда бар болғаны 128 қызметкер болса да, олардың ішінде 87 ғалым бар еді, ол Кеңес Беларусьінің экономикалық, технологиялық, әлеуметтік және мәдени дамуына ықпал ететін жетекші академиялық орталыққа айналды. 1941 жылға қарай Академияда 750 қызметкер және 12 бөлімше болды. Сталиннің тазалаулары Академияның интеллектуалдық әлеуетіне зор зиян келтірді. Inbelkult-тің бірінші төрағасы және белгілі тіл білімі маманы Сциапан Никрашевич 1937 жылы атылды, ал Академияның бірінші президенті Усиевалад Ихнатовский 1931 жылы өз-өзіне қол жұмсады.

The Academy has its origins in the Institute of Belarusian Culture (Inbelkult), a Belarusian academic and research institution founded on 30 January 1922. In the early 1920s, a key policy of newly established Soviet Belarus was the advancement of science, aimed at accelerating the technological, economic and social development of the republic and resolving a broad range of regional issues. The idea of creating a Belarusian academic and research institution was discussed during 1920 1921 and by November 1921, a commission consisting of academicians Yefim Karsky, Jazep Dyla and Ściapan Niekraševič prepared a founding charter of Inbelkult. Pursuant to the charter, Inbelkult was both research and cultural educational institution, a multidisciplinary organisation focusing on ethnographic, linguistic, literary, artistic, cultural, historical, natural and geographical studies. The first meeting of Inbelkult took place on 30 January 1922, which is considered its foundation date. At first Inbelkult consisted of two departments ethnological linguistic and natural science and had among its members a number of prominent academics, poets and writers such as Ściapan Niekraševič (who was the first Chairman of Inbelkult), Yefim Karsky, Jasep Losik, Janka Kupala, Jakub Kolas, and Źmitrok Biadula. Meticulous work was carried out to standardise the modern Belarusian language and between 1922 – 1924 six compilations of Belarusian terminology were published comprising 15 thousand Belarusian terms. In 1923, archaeological and ethnographic expeditions were carried out and the publication of a monthly magazine in this area was initiated. Works of Inbelkult's academics were published in "The Notes of the Department of Nature and National Economy" and "The Notes of the Department of Humanities". Although at inception the Academy had only 128 staff members, among them 87 scientists, it became a leading academic center influencing the economic, technological, social and cultural development of Soviet Belarus. By 1941 the Academy had grown to 750 staff and 12 subdivisions. Stalin's purges caused great damage to the Academy's intellectual potential. The first chairman of Inbelkult and famous linguist Ściapan Niekraševič was executed in 1937 and the first president of the Academy Usievalad Ihnatoŭski committed suicide in 1931.

"Беларусьская наука" баспасы

Бұрын "Ғылым және техника" ("Navuka i Tekhnika") деп аталатын.