Кіріспе

Сауалнамалық зерттеулерде жауап беру көрсеткіші, сонымен қатар аяқталу көрсеткіші немесе қайтару көрсеткіші деп аталады, бұл сауалнамаға жауап берген адамдардың санының үлгідегі адамдардың санына бөлінуімен есептеледі. Ол әдетте проценттік түрде көрсетіледі. Бұл термин тікелей маркетингте ұсынысқа жауап берген адамдардың санын көрсету үшін де қолданылады. Академиялық сауалнамалардағы жалпы консенсус – Америкалық қоғамдық пікірді зерттеу қауымдастығы (AAPOR) жинақтаған алты анықтаманың біреуін таңдау. Бұл анықтамалар Ұлттық зерттеулер кеңесі және Америка медицина қауымдастығының журналы сияқты көптеген танымал мекемелермен бекітілген. Олар:

Жауап беру деңгейі 1 (RR1) – немесе ең төменгі жауап беру деңгейі, толық сұхбаттардың санының сұхбаттардың (толық және ішінара) санына, бас тартулар мен үзілістерге, байланыс орнату мүмкін болмаған жағдайларға және басқа жағдайларға, сондай-ақ белгісіз жарамдылық жағдайларының (тұрғын бірлігі белгісіз, белгісіз және басқа) санына бөлінуімен есептеледі. Жауап беру деңгейі 2 (RR2) – RR1 + ішінара сұхбаттарды респонденттер ретінде есептеу. Жауап беру деңгейі 3 (RR3) – белгісіз жарамдылық жағдайларының қанша пайызының іс жүзінде жарамды екенін бағалау. Жарамсыз деп есептелген респонденттер атаушыдан алынып тасталады. RR3-пен бірге есептеу әдісі міндетті түрде көрсетілуі керек. Жауап беру деңгейі 4 (RR4) – RR3-тегідей, белгісіз жарамдылық жағдайларын бөліп береді, сонымен қатар RR2-дегідей ішінара сұхбаттарды респонденттер ретінде қамтиды. Жауап беру деңгейі 5 (RR5) – белгісіз жарамдылық жағдайларының арасында жарамды жағдайлар жоқ деп есептелетін RR3-тің ерекше жағдайы немесе белгісіз жарамдылық жағдайлары жоқ сирек кездесетін жағдай. RR5 тек қана белгісіз жағдайлардың ешқайсысы да жарамды емес деп болжауға негіз болғанда немесе белгісіз жағдайлар болмағанда ғана қолданылады. Жауап беру деңгейі 6 (RR6) – RR5-пен бірдей болжам жасайды және респонденттер ретінде ішінара сұхбаттарды да қамтиды. RR6 – ең жоғары жауап беру деңгейін көрсетеді. AAPOR-дың алты анықтамасы сауалнамалардың толық немесе ішінара аяқталуына және зерттеушілердің белгісіз жауап бермегендермен қалай жұмыс істейтініне байланысты өзгеше. Мысалы, #1 анықтамасында жартылай аяқталған сауалнамалар есептегішке кірмейді, ал #2 анықтамасында кіреді. 3–6 анықтамалар байланыс орнатуға болмайтын әлеуетті респонденттердің жарамдылығына қатысты мәселелерді қарастырады. Мысалы, сіз сауалнама жүргізген 10 үйдің есіктерінде ешкім жауап бермейді. Мүмкін, сіз бұрыннан білетін 5 үйдің тұрғындары сіздің сауалнамаңызға сәйкес келеді, көршілеріңіздің кімдер тұрғанын айтқан, бірақ қалған 5 үй мүлдем белгісіз. Мүмкін, тұрғындар сіздің мақсатты тобыңызға сәйкес келер, мүмкін, сәйкес келмейді. Бұл сіздің жауап беру көрсеткішіңізге қалай әсер ететіні сіз қолданатын анықтамаға байланысты. Мысалы: егер 1000 сауалнама пошта арқылы жіберілсе, ал 257-сі толыққанды толтырылып қайтарылса, онда жауап беру көрсеткіші 25,7% құрайды.

Маңыздылық

Сауалнаманың жауап беру көрсеткіші – сұхбатқа тартылған адамдар санын, үлгідегі қатысуға құқылы және сұхбаттасуы тиіс адамдардың жалпы санына бөлгенде шығатын нәтиже. Жауап беру көрсеткіші төмен болса, егер қатысушылардың арасында әсер ету және/немесе нәтиже бойынша жауап бермеу тең болмаса, іріктеуде қателіктер туындауы мүмкін. Мұндай қателік жауап бермеуге байланысты қателік деп аталады. Көп жылдар бойы сауалнаманың жауап беру көрсеткіші сауалнама сапасының маңызды көрсеткіші ретінде қарастырылып келді. Көптеген сарапшылар жоғары жауап беру көрсеткіші зерттеу нәтижелерінің дәлдігін қамтамасыз етеді деп есептеді (Адей, 1996; Бабби, 1990; Backstrom және Hursh, 1963; Rea және Parker, 1997). Бірақ жауап бермеу мен зерттеу деректерінің дәлдігі арасындағы байланысты өлшеу қиын және қымбат болғандықтан, жауап беру көрсеткішінің төмендеуінің салдарына қатысты нақты эмпирикалық зерттеулер соңғы жылдарға дейін аз болды. Мұндай зерттеулер соңғы жылдары жүргізілді, және олардың бірқатары жауап беру көрсеткішін арттыруға жұмсалатын шығындар зерттеу нәтижелерінің дәлдігіндегі айырмашылықты ескере отырып, ақталмайды деген қорытындыға келді. Бұл тұста Виссер, Кросник, Маркетт және Кертин (1996) жүргізген зерттеудің алғашқы мысалы келтіріледі. Олар төмен жауап беру көрсеткіші бар (шамамен 20%) сауалнамалар жоғары жауап беру көрсеткіші бар (шамамен 60 немесе 70%) сауалнамаларға қарағанда дәл деректер беретінін көрсетті. Тағы бір зерттеуде Китер және тағы басқалар (2006) Pew Research Center-дің әдеттегі әдістемесін қолданып, 5 күндік сауалнаманың нәтижелерін (жауап беру көрсеткіші 25%) ұзақ уақытқа созылған және 50% жауап беру көрсеткішіне қол жеткізген қатаң зерттеу нәтижелерімен салыстырды. 84 салыстырудың 77-сінде екі сауалнаманың нәтижелері статистикалық тұрғыдан айырмашылықсыз болды. Екі сауалнамада елеулі айырмашылықтар байқалған сұрақтарда, белгілі бір жауапты берген адамдардың үлесіндегі айырмашылық 4 пайыздық тармақтан 8 пайыздық тармаққа дейін болды. Curtin және тағы басқалар (2000) жүргізген зерттеуде тұтынушылар сенімі индексіне (ICS) төмен жауап беру көрсеткішінің әсері тексерілді. Олар алғашқыда ынтымақтасудан бас тартқан респонденттерді (жауап беру көрсеткіші 5-10 пайыздық тармаққа дейін төмендейді), сұхбатты аяқтау үшін бес респонденттен көп қоңырау шалуды қажет еткен респонденттерді (жауап беру көрсеткіші шамамен 25 пайыздық тармаққа дейін төмендейді) және екі респонденттен көп қоңырау шалуды қажет еткен респонденттерді (шамамен 50 пайыздық тармаққа дейін төмендейді) алып тастаудың әсерін бағалады. Олар жүздеген респонденттердің ай сайынғы үлгілерін пайдалана отырып, осы респонденттер тобын алып тастаудың ICS бағалауына әсерін таппады. Жылдық бағалаулар бойынша мыңдаған респонденттерден алынған мәліметтерге қарағанда, көбірек қоңырау шалуды қажет еткен адамдарды (алғашқыда бас тартқандарды емес) алып тастаудың әсері өте аз болды. Холбрук және тағы басқалар (2005) төмен жауап беру көрсеткішінің үлгінің салмақталмаған демографиялық өкілдігінің төмендеуімен байланысы бар ма екенін анықтады. Олар 5 пайыздан 54 пайызға дейін жауап берген 81 ұлттық сауалнаманың нәтижелерін зерттей отырып, жауап беру көрсеткіші төмен сауалнамалар қарастырылған диапазонның демографиялық өкілдіктерін төмендететінін, бірақ көп емес екенін анықтады. Чон және тағы басқалар (2013) функционалды асқазан-ішек бұзылыстары туралы пошта арқылы жіберілген сауалнамаға қоғамның жауап беру көрсеткішін қарастырды. Олардың қоғамдық сауалнамасына жауап беру көрсеткіші 52% құрады. Содан кейін олар медициналық деректерді алу үшін 428 жауап берушінің және 295 жауап бермегендердің кездейсоқ үлгісін алды және жауап берушілерді жауап бермегендермен салыстырды. Олар жауап берушілердің дене массасы индексінің жоғары екенін және ЖҚ-ға жатпайтын мәселелерге байланысты медициналық көмекке жүгінуге бейім екенін анықтады. Дегенмен, дивертикулез және тері ауруларын қоспағанда, жауап берушілер мен жауап бермегендердің арасында асқазан-ішек симптомдары немесе нақты медициналық диагноз бойынша ешқандай маңызды айырмашылықтар байқалған жоқ. Dvir және Gafni (2018) тұтынушылардың жауап беру көрсеткішіне ұсынылған ақпараттың көлемі әсер ететінін тексерді. Үлкен ауқымды веб-эксперименттер сериясында (n = 535 және n = 27 900) олар маркетингтік веб-беттердің нұсқаларын (сонымен қатар, қону беті деп аталады) салыстырып, мазмұнның өзгеруі пайдаланушылардың электрондық пошта мекенжайын беруге дайындығына қалай әсер ететіндігіне назар аударды (маркетинг терминдерінде конверсия деңгейі деп аталатын мінез-құлық). Нәтижелер көрсетті, қысқа беттерде жауап беру көрсеткіші жоғары, бұл бұрынғы жұмыстарға қайшы, барлық жауап беру көрсеткіштері онлайн режимінде тиімді емес екенін көрсетеді. Дегенмен, осы соңғы зерттеулерге қарамастан, жоғары жауап беру көрсеткіші қалануы керек, өйткені жоғалған деректер кездейсоқ емес. Кездейсоқ емес жоғалған деректермен күресуге қанағаттанарлық статистикалық шешім жоқ. Жауап берушілердің арасындағы шектен тыс қателіктерді болжау – төмен сауалнама жауап беру көрсеткіштерімен күресудің ұсынылған әдісінің бірі. Кішкентай, кездейсоқ үлгіден алынған жоғары жауап беру көрсеткіші (>80%) үлкен үлгіден алынған төмен жауап беру көрсеткішіне қарағанда артықшылықты.