Кіріспе
Адам табиғатының болжамды бір бөлігі
Religious instinct has been hypothesized by some scholars as a part of human nature. Support for such a position being found in the fact that (as Talcott Parsons put it) "there is no known human society without something which modern social scientists would classify as religion". Theologians, however, have questioned the utility of an approach to religion by way of a so called instinct; psychologists have disputed the existence of any such specific instinct; while others would point to the advance of secularization in the modern world as refuting the assumption of a specific religious instinct inevitably leading to the establishment of religion as a fundamental human institution.
Кейбір ғалымдар діни инстинктті адам табиғатының бір бөлігі деп болжаған. Мұндай пікірге (Талкотт Парсонстың айтуынша) "қазіргі әлеуметтанушылар дін деп санайтын нәрсесіз ешбір адам қоғамы белгілі емес" деген факті қолдау көрсетеді. Дегенмен, дінтанушылар осылай аталатын инстинкт арқылы дінге қатысты көзқарас тұжырымдамасының пайдалылығына күмән келтірді; психологтар мұндай нақты инстинкттің бар екендігін жоққа шығарды; ал басқалары қазіргі әлемде секуляризацияның дамуы діни инстинкттің бар екендігі туралы болжамды жоққа шығарады және діннің адамзаттың негізгі институты ретінде қалыптасуына әкелмейді деп санайды.
Religious instinct has been hypothesized by some scholars as a part of human nature. Support for such a position being found in the fact that (as Talcott Parsons put it) "there is no known human society without something which modern social scientists would classify as religion". Theologians, however, have questioned the utility of an approach to religion by way of a so called instinct; psychologists have disputed the existence of any such specific instinct; while others would point to the advance of secularization in the modern world as refuting the assumption of a specific religious instinct inevitably leading to the establishment of religion as a fundamental human institution.
Байқаулар
Жануарларда, оның ішінде біздің жақын туыстарымыз – шимпанзелер мен басқа да маймылдарда ешқандай діни ғұрыптар сақталмайды, дегенмен шимпанзелерде кейде түсініксіз себептермен ұжымдық қозғырлыштар байқалған. Археологтар шамамен 50 мың жыл бұрын неандертальдықтардың арасында жерлеу ғұрыптары болғанын анықтады: олардың пайда болуы кейде инстинкттің ықпалында болмай, оны өзгертуге қабілетті адамның белгісі ретінде қарастырылады.
Фрейд пен Юнг
Зигмунд Фрейд адамның әлсіздігі мен күшсіздігін дін құрудың түпкі себебі деп қарады, бұл көзқарас Инглехарт-Велцель тезисімен сәйкес келеді. Аталған тезис дәстүрлі экономикалардың осалдығын рухани нақтылықты іздеумен, ал жаңарудың өркендеуін дінге деген қызығушылықтың азаюымен байланыстырады. Карл Юнг (1875–1961) адамзат эволюциясының және ата-бабалар тарихының нәтижесінде жинақталған, шығармашылықтың инстинктивті мүмкіндіктерін және адамзаттың рухани мұрасын қамтитын, ұжымдық бейсананың бар екенін теориялық тұрғыда дәлелдеді. Бұл бейсана біздің мінез-құлқымызды әдейі сезбей бақылайды. Юнг адамның тәжірибені мифологиялық, діни немесе символдық тұрғыда түсінуге қабілетті екенін мойындады, бірақ бұл діннің растығына қатысты шешімді кейінге қалдырды. Дегенмен, ол осындай факторлардың кез келген сыңарлау рационалистік көзқарасқа елеулі сын екенін қадағалап айтты.
Сын
Эмиль Дюркгейм адамның діни тәжірибесінің кілті инстинкт емес, әлеуметтік жағында деп қарады.