Кіріспе

Агрозаврлар (Agrosaurus) – жойылған бауырымен жорғалаушылар туысы. Грек тіліндегі "агрос" ("егістік") және "сауроc" ("кескел") сөздерінен туындаған, яғни "егістік кескелі" деген мағына беретін бұл туыс, күмәнді саналады. Бұл, сауроподоморфтардың кодонтозаврлар тобына жататын, Англияның Магнезиан конгломератынан шыққан, алғашқыда Австралиядан табылған триас кезеңінің прозавроподы деп есептелген. Егер осы болжам расталғанда, Агрозавр сол елдегі ең көне динозавр болар еді. Алайда, қателік болған болуы мүмкін, және материалдардың көбісі Бристоль, Англиядағы (Авон Fissure Fill) Thecodontosaurus немесе оған ұқсас жануарға тиесілі болып көрінеді. Типтік түрі – Agrosaurus macgillivrayi.

Тарих

Британдық HMS Fly әскери кемесі экспедициясының мүшелері 1844 жылы Австралияның Квинсленд штатындағы Кейп-Йорк жағасында маяк орнату кезінде екі тізе сүйегі, бір тобық сүйегі және екі аяқ тырнағы, сондай-ақ басқа да фрагменттерді жинады. Табылу оқиғасының мән-жайы белгісіз, себебі экспедицияның табиғаттанушысы Джон МакГалливрэйдің еңбектерінде де, геолог Джозеф Бити Жукстің 1847 жылғы саяхат туралы кітабында да бұл туралы еске алынбаған. Дегенмен, сүйектерді 1834 жылдың күзінде Генри Райли мен Сэмюэл Стачбери Бристольдің Магнезиан конгломератынан жинаған болуы мүмкін. Бастапқы үлгі 1879 жылы Британдық табиғи тарих мұражайымен Самуэль Лонг Уорингтің коллекциясынан Эдвард Чарльзуорттан сатып алынып, BMNH 49984 инвентаризациялық нөмірі берілді, бірақ қалдықтар 1891 жылға дейін зерттелмеді. Гарри Говьер Сили сол жылы оны Агрозавр макилливрии деп атады, этимологиясын көрсетпеді. Үлгі 1980 жылдардың соңында дайындалды, сүйектер қышқыл ваннасы арқылы матрицадан босатылды. Дайындаудан кейін Ральф Молнар (1991) оның базальдық сауроподоморф Massospondylus-қа ұқсас екенін байқады. Гальтон мен Клювер (1976) Агрозаврды Анчизаврға жақын деп санады. Викерс Рич, Рич, Макнамара және Милнер (1999) Агрозавр мен Текодонтозавр антикусын теңестіріп, Британ мұражайының үлгісі дұрыс белгіленбегенін мәлімдеді. Сүйектер сақталған матрица Кейп-Йорк пен Дурдам Даунс жатақтарының ұқсас жастағы тау жыныстарымен салыстырылды, соңғысы Англияның Бристоль аймағында Текодонтозаврдың қалдықтары табылған жер. Ағылшын жатақтары ең қолайлы нәтижелерді көрсетті. 1906 жылы Фридрих фон Хуэне тау жынысы матрицасын «Бристоль маңындағы Дурдам Даунс жатағындағы сүйектердің бөлшектеріне өте ұқсас» деп сипаттап, түрді Текодонтозавр макилливрии деп атады. Бристольдің триас кезеңіне тән бауырымен жорғалаушы Diphydontosaurus avonis-ке ұқсас сфенодонттың жақ сүйегінің қалдықтары табылды. Агрозаврды қате анықталған британдық үлгі ретінде қарастыру кейінгі зерттемелерде қабылданды. Аз ғана қалдықтарға сүйенсек, тірі жануардың шамамен үш метрлік (10 фут) ұзындықта болғаны, базальдық сауроподоморф пішініне ие болғаны көрінеді: ауыр дене, ұзын мойын, кішкентай бас және тырнақты аяқтар. Басқа базальдық сауроподоморфтар сияқты, ол негізінен екі аяқты, созылған артқы аяқтарымен жүрген болуы мүмкін. Ол шөп жейтін немесе барлық жейтін жануар болған. Агрозавр атауы қазір көбінесе номен дубиум немесе Текодонтозаврдың кіші синонимі деп есептеледі. Егер Агрозавр Австралиядан шықпаған болса, бұл ең мүмкін болса, Роэтозавр мен Озраптор, екеуі де Бажоциан (Ортаңғы юра) кезеңінен, ең көне белгілі австралиялық динозаврлар болар еді. Олар жақсы құжатталған.