Кіріспе

Мінез-құлық терапиясының түрі

Топан су, кейде in vivo экспозиция терапиясы деп аталады, бұл мінез-құлық терапиясының және жауапты кондиционирование принциптеріне негізделген десенсибилизацияның немесе экспозиция терапиясының бір түрі. Психотерапиялық техника ретінде, ол фобия және қылықсыздық бұзылыстарын, соның ішінде посттравматикалық стресс бұзылысын емдеу үшін қолданылады. Ол пациенттің ауыртпалы естеліктеріне тікелей батыру арқылы жұмыс істейді, мақсаты – оның жасырылған эмоцияларын қазіргі санасымен қайта біріктіру. Топан суды психолог Томас Стампфл 1967 жылы ойлап тапқан. Ол бүгінге дейін мінез-құлық терапиясында қолданылып келеді. Топан су – фобияны жеңуге арналған психотерапиялық әдіс. Қорқыныштың негіссіз екенін көрсету үшін психолог адамды оның фобиясына тікелей тап болатын жағдайға салады. Бақыланатын жағдайларда және психологиялық тұрғыдан дәлелденген релаксация техникаларын қолдана отырып, қатысушы өз қорқынышын релаксациямен алмастыруға тырысады. Бұл тәжірибе адам үшін көбінесе ауыр болуы мүмкін, бірақ фобия оның өміріне елеулі қиындықтар тудырса, қажет болуы мүмкін. Топан судың артықшылығы – оның жылдамдығы және көбінесе тиімділігі. Дегенмен, қорқыныш қайта оянуы мүмкін. Жүйелі десенсибилизация, фобияларды жоюға арналған классикалық шарттау процедурасының тағы бір түрі, осы мүмкіндікті азайтуға көмектеседі.

Қалай жұмыс істейді

"Flooding" классикалық шарттау немесе жауапты шарттау принциптері бойынша жұмыс істейді – бұл Павловтың классикалық шарттауының бір түрі, онда пациенттер жағымсыз стимулдардан қашу үшін өз мінез-құлқын өзгертеді. Павловтың айтуынша, адамдар байланыстар арқылы үйренеді, сондықтан егер біреуде фобия болса, ол қорқынышты стимулды жағымсыз нәтижемен байланыстырады. Flooding Павловтың классикалық шарттауына негізделген және әсер етуді пайдаланатын әдіс қолданады. Әсер етудің түрлі формалары бар, мысалы, бейнелік әсер ету, виртуалды шындық әсер етуі және in vivo әсер етуі. Жүйелі десенсибилизация осы басқа типтегі әсер етулерді қолдана алады, бірақ flooding in vivo әсер етуін, яғни қорқынышты стимулға тікелей әсер етуді пайдаланады. Пациент бастапқы травманы тудырған стимул бар жағдайға тікелей тап болады. Психолог әдетте пациентке өзін тыныштандыру үшін релаксация техникаларын қолдануға көмектесуден басқа, көп көмек немесе сенім білдірмейді. Прогрессивті бұлшықеттерді релаксациясы сияқты релаксация техникалары осы классикалық шарттау процедураларында жиі қолданылады. Теория бойынша, адреналин мен қорқыныш реакциясының уақыт шегі бар, сондықтан адам ақырында тынышталып, өзінің фобиясының негізсіз екенін түсінуі керек. Психиатр Джозеф Вольпе (1973) flooding-ті көрсеткен тәжірибе жүргізді. Ол көліктерден қорқатын қызды алып, сағаттап айдады. Бастапқыда қыз қорқынышқа бірікті, бірақ жағдайдың қауіпсіз екенін түсінгеннен кейін, ақырында тынышталды. Содан бері ол көліктермен жайлылық сезімін байланыстырды. Психолог Алета Солтер операциядан кейін посттравматикалық стресс белгілері көрсеткен 5 айлық сәбиде flooding-ті сәтті қолданды. Flooding терапиясы әрбір адамға арналмаған, және терапевт пациент сеанс кезінде көтеруге дайын екендігі туралы алаңдау деңгейін талқылайды.