Кіріспе

Маратха империясының патшайымы, әскери қолбасшы Тарабай Бхосале 1700 жылдан 1708 жылға дейін Маратха империясының регенті болды. Ол Раджарам I патшасының әйелі және империяның негізін қалаушы Шиваджи I-нің келіні болды. Күйеуінің қайтысынан кейін Маратха жерлерін моғолдар басып алуына қарсы күресті сақтап, ұлы Шиваджи II еңбекке келгенше регенттік қызметін атқарғаны үшін оның есімі тарихқа енген.

Отбасы және ерте өмірі

Тарабай Мохит руынан шыққан. Ол Маратха патшалығының негізін қалаушы Шиваджидің бас қолбасшысы Хәмбиррао Мохиттің қызы болды. Хәмбирраоның әпкесі Соярабай Шиваджидің әйелі және оның кіші ұлы Раджарамның анасы болды. Тарабай 1682 жылы 8 жасында Раджарамға үйленді, оның екінші әйелі атанды. Өгей ағасы және ізбасары Самбхаджи қайтыс болғаннан кейін, Раджарам 1689 жылдан 1700 жылға дейін Маратха империясын басқарды, ол кезде оның бірінші әйелі Жанкибай патшайым болды. Раджарам 1700 жылдың наурыз айында қайтыс болған соң, Тарабай өзінің кішкентай ұлы Шиваджи II-ні (кейін Кольхапурлық Шиваджи I деп аталды) Раджарамның мұрагері деп жариялады және өзі регенттікке тағайындалды.

Тарабай қолбасшылық етеді

Тарабай патшаның регенті ретінде Моғол императоры Аурангзебтің әскерлеріне қарсы соғысты қолға алды. Тарабай ат әскерінің қозғалысына шебер болғандықтан, соғыс кезінде өзі стратегиялық қимылдар жасады. Ол жеке басымен соғысқа басшылық етіп, моғолдарға қарсы күресті жалғастырды. Моғолдарға соғыс тоқтату туралы ұсыныс жасалды, бірақ Моғол императоры оны дереу қабылдамады, соның салдарынан Тарабай маратхалардың қарсылығын күшейтті. 1705 жылы маратхалар Нармада өзенін кесіп өтіп, Малваға шағын шабуылдар жасады, бірақ дереу шегінді. 1706 жылы Тарабайды моғол әскері 4 күнге тұтқындады, бірақ маратхалар оның ұсталған лагеріне шабуыл жасағаннан кейін ол қашып кетті. 1707 жылы Аурангзебтің қайтысы туралы хабар маратха еліне жеңілдік әкелді. Ол Ахмаднагарда қайтыс болып, Махараштрадағы Аурангабад қаласының жанындағы Хулдабадта жерленді. 1700–1707 жылдар туралы, әсіресе Моғол әулетінің танымал үнді тарихшысы Джадунат Саркар былай деді: «Осы кезеңде Махараштрадағы басты жетекші күш ешқандай министр емес, жесір патшайым Тарабай болды. Оның басқару қабілеті мен мінезінің беріктігі елді осы ауыр дағдарыстан құтқарып қалды».

Шахумен қақтығыс

Маратха әскерін бөліп-жару мақсатымен, Ауранзебтің ұлы Азам-шах, өзінің генерал-майтабаны Зұлфиқар ханның кеңесімен, Шамбхаджидің ұлы және Тарабайдың сіңілі ұлы Шаху I-ді белгілі бір шарттармен босатты. Шаху I дереу Тарабай мен оның ұлы Шиваджи II-ге Маратха мемлекетінің басшылығы үшін күресті жариялады. Тарабай сол кезде Маратха генералдарынан адалдық талап етті, Шамбхаджидің (Шаху I-нің әкесі) Шиваджи құрған патшалықтан айырылғанын, ал Раджарам өз тыранымен сол патшалықты қайта жаратып, жаңа патшалық құрғанын айтты. Шаху I құқықтық жағдайы мен Пешва Баладжи Вишванаттың дипломатиялық шеберлігі арқасында Тарабайды ығыстырып, ақырында жеңіске жетті. Тарабай 1709 жылы Колхапурда қарсы сот құрып, өзінің ұлы Шиваджи II-ні Колхапурдың алғашқы Чхатрапатиі етіп тағайындады, ол Колхапурдың Шиваджи I деп белгіленді. Бірақ 1714 жылы Раджарамның тағы бір әйелі Раджасабай Колхапурдың Шиваджи I-ін тақтан түсіріп, өз ұлы Самбхаджи II-ні таққа отырғызды. Самбхаджи II Тарабай мен оның ұлын түрмеге қамады. Колхапурдың Шиваджи I 1726 жылы қайтыс болды. Тарабай кейін 1730 жылы Шаху I-мен келісіп, Сатараға көшіп кетті, бірақ ешқандай саяси билікке ие болмады.

Пешва Балажи Баджи Раомен қақтығыс

1740 жылдары Шаху өмірінің соңғы жылдарында Тарабай, мұрагері жоқ Шаху I-ге өзінің немересі деп мәлімдеген, Шиваджидің тікелей ұрпағы саналған жас жігітті ұсынды. Ол Раджарамның туғаннан кейін қорғау үшін жасырылғанын және әскери адамның әйелі тәрбиелегенін айтты. Шахудың өз ұлы болмағандықтан, ол кейін билікке келген жас жігітті Раджарам II (Рамараджа деп те аталады) деп қабылдады. 1749 жылы Шаху қайтыс болғаннан кейін, Раджарам II шатрапаты болды. Балажи Бажи Рао Моғол шебіне кеткенде, Тарабай Раджарам II-ге оны Пешва лауазымынан алуға шақырды. Раджарам бас тартқан соң, ол оны 1750 жылғы 24 қарашада Сатарадағы түрмеге қамады. Сондай-ақ, ол Раджарамды Шахуға өзінің немересі ретінде жалған көрсеткенін мәлімдеді. Осы уақытта Балажи Бажи Рао Моғол шебінен оралып, 24 сәуірде Сатараға жетті. Ол Сатарадағы Яватешвар гарнизонына шабуыл жасап, Тарабайдың күштерін жеңді. Сатара бекінісін қоршап алып, Тарабайдан денсаулығы нашарлаған Раджарам II-ні босатуды сұрады. Тарабай бас тартты, ал Балажи Бажи Рао Пунеге кетті, себебі жақсы жабдықталған және мықты Сатара бекінісін қоршау оңай болмас еді. Осы арада Дамаджи Гаеквад, Умабай Дабхаде және олардың туыстары Пешваның адамдарымен тұтқындалды. Тарабайдың Сатара гарнизонындағы әскерлерінің бір бөлігі оған қарсы бүлік көтерді, бірақ сәтсіз аяқтады. Ол бүлікшілердің басшысы Анандрао Джадхавтың басын шапты. Бірақ Балажи Бажи Раомен күресе алмайтынын түсініп, Пунеде бейбіт келісімге қол жеткізу үшін кездесуге келісті. Балажи Бажи Раоның қарсыласы болған Жаножи Бхонсле Пуне маңында күшті әскерімен болды және оны қорғауға уәде берді. Пунеде Балажи Бажи Рао оған құрметпен қарады және Тарабай ақыры Балажи Бажи Раоның үстемдігін мойындады. Ол Балажи Бажи Рао ұнатпаған лейтенанты Бабурао Джадхавты қызметтен босатуға келісті. Қарсылықта Балажи Бажи Рао оны кешірді. 1752 жылғы 14 қыркүйекте екеуі Джеджуридегі Хандоба ғибадатханасында өзара бейбітшілікке ант берді. Осы ант беру рәсімінде Тарабай Раджарам II өзінің немересі емес екенін де мойындады. Дегенмен, Балажи Бажи Рао Раджарам II-ні шатрапаты лауазымында қалдырды, бірақ оның билігі болмады. Паллави Жоши 2017 жылғы "Пешва Баджирао" телесериалында Тарабай рөлін ойнады. Нейна Кулкарни 2019 жылғы "Свамини" телесериалында Тарарани рөлін сомдады. Сварда Тигале 2021 жылғы маратхи сериалы "Свараджья Саудамини Тарарани" басты рөлінде Тарарани рөлін сомдады.