Кіріспе

Хәмд – ауызша немесе жазбаша түрде тек Құдайды мақтау. Сондықтан, "Хәмд" сөзі әрқашан Алланың атымен (Алла) толықтырылады, бұл сөз тіркесі Тахмид деп аталады – "әл-Хамду лилла" (арабша: الحَمْد لله) ("Аллаға мақтау"). "Хәмд" сөзі Құраннан алынған, ал "әл-Хамду лилла" – Бисмилладан кейін Құранның бірінші тарауы, "әл-Фатиха"ның бірінші аятын құрайтын эпитет немесе тіркес. Хәмд әдетте араб, парсы, түрік, бенгал, панджаби немесе урду тілдерінде жазылып, Индонезиядан Мароккоға дейін бүкіл мұсылман әлемінде оқылады. Қаували өнерінде әдетте кем дегенде бір Хәмд болады, ол дәстүрлі түрде өнердің басында орындалады.

Исламның бес тірегі

Исламның бес тірегінде әр тіректе «Хамд» ұғымы осы сөздің маңыздылығын күшейтеді. Бірінші тірек – Шаһада, онда мұсылмандар мұсылман болып дүниеге келгендері және бір Құдай мен Оның пайғамбарына иман келтіргендері үшін Алланы мақтайды. Сондай-ақ, олар ауыр күй кешіп жатқандарға қарағанда, оларға жақсы денсаулық пен молшылық бергені үшін де Оны мақтайды. Екінші тірек – намаз, мұсылмандар Алланы еске алу үшін күніне бес рет намаз оқиды, бұл құлшынып жүрген адам мен Алланың арасында тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Әр намазда мұсылмандар «Әл-Фатиха» сүресін оқып, содан кейін тағы бір сүре таңдайды, бірақ дұғаның қабыл болуы үшін «Әл-Фатиха» сүресін міндетті түрде оқу керек. Үшінші тірек – зәкәт беру, яғни мұсылманның кірісінің белгілі бір бөлігін мұқтаж жандарға тарату. Бұл мұсылмандарға кедейлерді есінде ұстауға және барлық нәрсенің Аллаға тиесілі екенін ешқашан ұмытпауға көмектеседі. Сондықтан олар әрдайым өздеріне берілген нығметтерге шүкіршілік етуі керек. Төртінші тірек – ораза, және бұл қасиетті Рамазан айында «Хамд» ұғымының терең мағынасын көрсетеді. Мұсылмандар жыл сайын күн шығудан күн батуға дейін бір ай бойы ораза ұстайды. Бұл құлшынып жүрген адамның жанын тазартуға көмектеседі, сонымен қатар ашаршылық көргендерге деген шынайы сезімге ие болуға, ал оларға Алланың нығметтері мен азық-түліктерінің молдығын еске салады. Бесінші тірек – хаж, яғни Меккеге жасалатын қажылық сапары. «Хамд» ұғымы мұсылмандардың Қағбаны немесе Алланың үйін зиярат ету әрекетінде көрініс табады. Исламның бес тірегінде де «Хамд» әрекет немесе сөз арқылы қолданылады. Исламның барлық саласында «Хамд» қолданылады және ол тек қана Аллаға ғана арнауға болады. «Алхамдулиллаһ» сөзінің түбірі – «Хамд», ол «Аллаға мақтау» дегенді білдіреді. Мұсылман Алланың кеңшілігі мен нығметтері үшін шүкірлік білдіргенде, оны сөзбен немесе дұға арқылы жасай алады.

Құдайды еске алу

"Хамд" – әрбір мұсылманның Алланы есінде ұстау үшін айтуға тиіс сөз. Мысалы, мұсылман адам жұтынып (немесе, шашырап) жібергенде, бірінші болып "Әлхамдулилләһ" деп, кез келген үлкен не кішкентай жағдайда Алланы мақтауы керек. Адам жұтынғанда (немесе, шашырағанда) оның жаны бірнеше миллисекундқа алынып, қайта оралады деп сендіріледі, сондықтан жанды қайтарып бергені үшін Аллаға шүкіршілік айту – нығмет. Мұсылмандар өздерінің қандай күйде болса да, әрдайым Алланы мақтауы керек. Хамд әрқашан шындыққа сай келеді және құрмет, махаббат пен Жаратушыны ұлықтауды білдіреді. Хамд – шын ниетпен айтылған мақтау, сондықтан Алла Тағалаға мақтау айтудың ең лайықтысы – "Махмуд", ол "Хамд" сөзінен туындаған. Мұсылмандар "Әлхамдулилләһ" дегенде, ол Алланың бірлігіне және кемелдігіне деген махаббат, көңіл謙虚лік және толық бағынушылықтан туындайды.

Хамд әншілері

Кейбір танымал хәмд әншілері – Мишари Рашид Алафаси, Нусрат Фатех Али Хан, Сабри ағайындары, Нажам Шераз, Қари Вахид Зафар Қасми және Мұхаммед әл Мукит. Хәмдті орындайтын қазіргі заманғы ағылшын тіліндегі әншілердің арасында – Юсуф Ислам (бұрын Кэт Стивенс деп белгілі болған), Сами Юсуф, Ахмет Мак және Нусрулла Хан Нури. Хәмд – ислам дінінде қолданылатын сөз. Мұсылмандар өмірінің түрлі салаларында осы сөзді жиі қолданады. Құран «Хәмд» сүресі, яғни «Әл Фатиха» сүресімен басталады. Бұл сүре Құранның алғашқы аятында Алланы мақтаумен ашылады. «Әл Фатиха» сүресінің маңыздылығы – мұсылмандарға күні бойы Алланы еске түсіріп, Оның нығметтері үшін мадақтауға мүмкіндік беруі.