Веттин әулетінен шыққан Саксониялық Альберт: Тешен герцогі және өнер жинаушысы

Кіріспе

Веттин әулетінен шыққан саксониялық ханзада Альберт Казимир, Тешен герцогы (11 шілде 1738, Морицбург, Саксония электораты – 10 ақпан 1822, Вена) – Габсбург императорлық отбасына үйленген Веттин әулетінен шыққан саксониялық ханзада. Ол өнер жинаушы ретінде белгілі болды және әлемдегі ескі шеберлердің гравюралары мен суреттерінің ең ірі және көрнекті коллекцияларының бірі – Венадағы Альбертинаны құрды.

Өмірбаян

Альберт – Польша королі Август III-тің (сонымен қатар Саксонияның курфюрстігінің билеушісі) және Мария Жозефа Австрияның кіші ұлы, император Мария Терезияның туысы, император Иосиф I-нің үлкен қызы. Саксонияның Альберт ханзадасы, Тешен герцогы, сондай-ақ Саксония Кобург және Готаның Альберт ханзадасының крест әкесі болды. Жас Альбертті Австрияның архигерцогинясы Мария Кристина күйеуі ретінде таңдады. Бұл оның анасы, Австрия императоршасы Мария Терезаның ерекше құрметі болды, себебі императорлық балалардың некелері көбінесе дипломатиялық мақсаттар үшін қолданылатын. Дегенмен, оның күйеуінің қалыңдығы мен тойға дейін оның әкесі, император Франциск I қайтыс болғанға дейін күтуге тура келді, ал тойдың безендірілуі қара түсті болды, өйткені ол оның қайтысынан кейін аза тұту кезеңінде өтті. Әкесінен қалған мүлік ретінде Альберт Австрияның Силезиясындағы Тешен аймағын алды және оған Тешен герцогы атағы берілді. Силезияның Тешен герцогтігі император Францискқа оның әкесі Гонзага әулетінен мұра болып өткен, бұл Савойя герцогтарының пайдасына алынған Монферрат герцогтігінің жоғалуының орнын толтырды. Франциск Лотарингияның қызы, архигерцогиня Мария Кристина, оны қалыңдық ретінде алды. Саксониялық Альберт ханзадасы осылайша Тешен герцогы болды, титул Габсбургтердің билігіне өткеннен кейін Габсбургтерден басқа осы атаққа ие болған жалғыз адам. Олардың некесі баласыз қалды, тек сәби кезінде қайтыс болған қызы болды. 1822 жылы жесір қалған Альберт қайтыс болғаннан кейін Тешен олардың асырап алған ұлы, Австрияның эрцгерцогы Карлға берілді, ол Тешен герцогы болды және Габсбург-Лотарингия Тешен герцогтарының тармағын құрды. Альберт 1765 жылдан 1781 жылға дейін Венгрияның патшалық губернаторы болды, оның резиденциясы Братислава қаласында, ал жазғы сарайы Нойзидльдегі Халбтурн қаласында орналасқан. Ол әйелімен бірге Австриялық Нидерландының губернаторы болып тағайындалды. Брюссельде олар өздерінің резиденциясы ретінде Лейкенде сарай салды (қазіргі Бельгия корольдік отбасысының үйі). Ол өзінің үлкен өнер жинағының бастамасын қалады, оны 1793 жылы француз революциясы және Жемапп шайқасындағы жеңілістен кейін ерлі-зайыптылар Брюссельден Венаға қашуға мәжбүр болғанда өзімен бірге алып кетті. Венада Хофбургқа іргелес сарай, бастапқыда Эммануэль Телес Сильва Тарукамен жобаланған, сәулетші Луи Монтойермен кеңейтілді. Бұл сарай бүгінде Альбертина деп аталады және Альберт бастаған жинақты сақтайды. Оның жинағының үштен екі бөлігі ғана сақталды, өйткені Брюссельден әкелінген жүк кемелерінің бірі жолда батып кетті. Венаға оралғаннан кейін ол императорлық гравюралар жинағының кураторы және заманының ең көрнекті гравюралар зерттеушісі Адам фон Бартштың кеңесін алды. 1798 жылы әйелінің тифтен ерте қайтысынан кейін Альберт өзінің өнер жинағы үшін ғана өмір сүрді, оны өзінің туысы және асырап алған ұлы, Австрияның эрцгерцогы Карлға қалдырды. Оның сарайының жанында, Аугустин шіркеуінде Альберт Антонио Кановадан әйеліне арналған ескерткіш жасады. Олар Венадағы императорлық крипттегі Тоскана қабірлеріндегі 111 және 112 қабірлерге, жүректерi жақын маңдағы Герцгрупттағы 40 және 28-ші урналарға, ал ішкі органдары Вена соборындағы герцогтік крипттегі 75 және 63-ші урналарға жерленген.

Albert was a younger son of King Augustus III of Poland (who was also Elector of Saxony) and Maria Josepha of Austria, a first cousin of Empress Maria Theresa, being the eldest daughter of Emperor Joseph I. Prince Albert of Saxony, Duke of Teschen, was also one of the godparents to his namesake, Prince Albert of Saxe Coburg and Gotha. Young Albert was specifically chosen by Archduchess Maria Christina of Austria to be her husband. This was a special favour granted by her mother, Empress Maria Theresa of Austria, because marriages of imperial children were usually used for diplomatic purposes. Still, the betrothal and wedding had to wait until the death of her father, Emperor Francis I, and the wedding decorations were black because it occurred during the official mourning period after his death. From his father in law's estate, Albert received the territory of Teschen in Austrian Silesia and was accordingly given the title of Duke of Teschen. The Silesian Duchy of Teschen had been inherited by Emperor Francis through his father's Gonzaga ancestry, as compensation for the lost Duchy of Montferrat, taken from them in favor of the dukes of Savoy. Archduchess Maria Christina, the daughter of Francis of Lorraine, received the duchy among her dowry. Prince Albert of Saxony thus became the Duke of Teschen, the only non Habsburg to become such after the title passed into Habsburg control. Their marriage remained childless except for a daughter that died as a baby, and upon the death of the widowed Albert in 1822, Teschen was granted to their adopted son, Archduke Charles of Austria, who became Duke of Teschen and started the Habsburg Lorraine branch of Dukes of Teschen. Albert was royal governor of Hungary from 1765 to 1781, with his seat at Bratislava Castle and his summer residence in Halbturn Castle at Neusiedl. He was then made Governor of the Austrian Netherlands, along with his wife. In Brussels, they built a palace in Laeken (the present day home of the Belgian royal family) as their seat. There, he assembled the beginnings of his vast art collection, which he took with him when the couple had to flee from Brussels to Vienna in 1793, due to the French Revolution and following his military defeat by invasion forces at the Battle of Jemappes. In Vienna, a palace adjoining the Hofburg, originally designed by Emanuel Teles Silva Tarouca, was enlarged for them by architect Louis Montoyer. That palace is today called the Albertina, after Albert, and houses the collection he started. Only two thirds of his collection survives, because one of the cargo ships bringing it from Brussels sank en route. After his return to Vienna, he used as an advisor Adam von Bartsch, the Curator of the Imperial prints collection and the greatest prints scholar of his age. After the early death of his wife in 1798 of typhus, Albert lived only for his art collection, which he bequeathed to his nephew and adopted son, Archduke Charles of Austria. Next door to his palace, in the Augustinerkirche, Albert had a famous memorial to his wife carved by Antonio Canova. The couple are buried in tombs 111 and 112 in the Tuscan Vault of the Imperial Crypt in Vienna, with their hearts in urns 40 and 28 in the nearby Herzgruft, and their viscera in urns 75 and 63 of the Ducal Crypt in Vienna's cathedral.