Кіріспе

Ланди монеталары – Англияның батыс жағалауындағы Бристоль каналында орналасқан Ланди аралынан шығарылған ресми емес валюта. Екі қола монета, "жарты пуффин" және "бір пуффин" 1929 жылы шығарылды, олардың бетінде аралдың иесі және осы монеталарды шығаруға жауапты болған Мартин Коулс Харманның суреті бейнеленген. Монеталар 1965, 1977 және 2011 жылдары сәл өзгертілген дизайндармен және жаңартылған даталармен қайта соғылды, олар айналымға арналмаған естелік немесе фантазиялық таңбалар болып табылады.

1929 жылғы монеталар шығарылымы

Алғашқы санын 1929 жылы «Ландидің патшасы» деп өзін жариялаған Мартин Коулс Харман шығарды. Ол 1885 жылы Сассекс округінің Стейнинг қаласында туған ағылшын бизнесмені еді және 1925 жылы Ландиді сатып алған. Екі монета болды – «Жарты пуффин» және «Бір пуффин», олардың номиналды құны британдық жарты пенни мен пенниге тең болатын. Монеталардың бет жағында солға қараған портрет бейнеленген, оның үстінде «MARTIN·COLES·HARMAN» деген жазу бар. Монеталардың жиегінде аралдағы екі шамшыраққа сілтеме жасайтын «LUNDY LIGHTS AND LEADS» деген жазу бар. «Жарты пуффин» монетасының арт жағында пуффиннің басы, яғни жарты пуффин бейнеленген. «Бір пуффин» монетасының арт жағында жартастың үстінде солға қараған пуффин бейнеленген. Монеталардың әсем әрі берік дизайны, 1930-шы жылдардағы дизайн мектебін алдан көретін маңызды модернистік элементтерімен, өте жақсы деп есептеледі. Монетаға «пуффин» деген ат берілуіне себеп, арал тұрғындарының ұзақ жылдар бойы пуффин қауырсындарын тамақ және басқа да тауарларға айырбастау дәстүрі болғандығы. Монеталар қоладан жасалған, ал Харман 1930 жылы британдық билік тарапынан рұқсатсыз ақша соғу фактісі үшін қиындыққа тап болды. Аралға келгендер қалған «пуффиндерін» Бидфордтағы банктерде айырбастай алатын, ал банктер Ланди монеталарын аралға қайтаратын (Coin News 1999). Монеталар Бирмингемде Ральф Хитонның «Mint, Birmingham Ltd» қоғамдық кәсіпорнында соғылған. Ақша нақты, бірақ шектеулі қолданысқа ие болды. Мартин Коулс Харман 1954 жылы қайтыс болды. 1929 жылы Бірмингемдегі Ральф Хитон және ұлдары 50 000 қола монетаны, бір пенниге шамалас, және осыған ұқсас 50 000 дана жарты пенни монеталарын соқты. Үлкен монеталар үшін 1000 данасына 50/9, кішкентай монеталар үшін 26/6 төленді, ал дизайнды дайындау және қалыптар жасау үшін 100 фунт жұмсалды.

Сот істерінің кейбір егжей-тегжейлері

Сэр Хью Н. Гренвилл Стюкли, 1930 жылдың 5 наурызында Девон графтығындағы Ланди аралында 1870 жылғы Монета заңының 5-бабына қайшы келіп, бір жарты пенниге тең металл монетаны ақша үшін белгі ретінде заңсыз шығарды деп айыпталған Мартин Коулс Харманға қарсы мемлекеттік айыптаушының өкілі болған Супт. Болттың ісін қараған қазы болды. Апелляциялық сот 1931 жылдың 13 қаңтарында Лондондағы Жоғары Соттың Корольдік тақтасы бөлімінде өтті, және сол кезде Ландидің мәртебесі мәңгілікке шешілетіні үміті болған. Бірақ бұл жағдайдың қаншалықты шатасқан екенін көрсетті. Өзін қорғағанда Харман, Ланди, оның сөздерімен айтқанда, "кішкентай қалтаға сыятын, өздігінен басқарылатын мемлекет" болғандықтан, оның ақша соғуға толық құқығы бар екенін айтты. Ланди тұрғындары Англияға ешқашан салық төлемегенін және сонда барғанда кедендік баж салынатынын атап өтті, себебі Ландидің өзі еркін порт еді. Харманды айыптаған бас прокурор Ландидің утопиялық екенін, бірақ тұрғындары Харманның емес, король Георг V-нің суреті ақшада бейнеленгенде де бақытты болар еді деді. (Монеталардың бір жағында Харманның, екінші жағында тупиктің суреті бейнеленген. Екі түрлі монета болды: бір тупик және жарты тупик, олар заңды курс бойынша бір пенни және жарты пенниге айырбасталатын.)

1930 жылдың 20 қаңтарындағы "Тайм" журналының (Америка) баяндамасы

Бристл арнасындағы Ланди аралының 40 тұрғыны арасында "Пуффин аралы" деп аталатын, бір пенни және жарты пенниден құнға ие "Пуффин" және "жарты Пуффин" монеталары айналымға енді. Толық және жарты Пуффин монеталарының екі жағында да 1925 жылы Пуффин аралын сатып алып, оның патшасы болып ойнайтын лондондық саудагер Мартин Коулс Харманның суреті бейнеленген. Пуффин монетасының "қырсығында" (есімді жағында) – парақайдай тұмсығы мен ақ еңчектері бар пуффин (теңіз құсы) бейнесі салынған. Пуффин аралының тұрғындарының да Пуффин маркалары бар. Қызыл және жасыл түсті, Пуффин және жарты Пуффин номиналындағы маркалардың әрқайсысында тасқа қонған Пуффиннің әдемі болатқа қашалған суреті бар.

Ланди монеталарының 1965 жылғы шығарылымы

1965 жылы Джон Пинчес жасаған екінші монеталар шығарылды. Бұл монеталар Мартин Коулс Харманның Ландиді сатып алуының 40 жылдығын еске алуға арналған еді. Монеталардың дизайны 1929 жылғы монеталардың дизайнымен ұқсас, бірақ шеттері тегіс және 1965 жыл жазылған. Олар қоладан, никель-мыстан және алтыннан жасалған, сынап тастау жиынтықтарында шығарылды. Олар кем дегенде екі түрі бар арнайы қорапта сатылды. 3000 дана қарапайым металл жиынтығы және 25 дана алтын жиынтығы шығарылды. Жиынтықтардан басқа, тарту үшін 25 данадан алтын номиналды монеталар да шығарылды.

2011 жылғы монеталар

2011 жылы бес "фантазиялық" Ланди монетасының жиынтығы сатылымға шығарылды. Бұл бес монета 2011 жылы шығарылған және Puffin номиналдарында: жарты, бір, екі, төрт және алты P. Бұл жиынтық ерекше, себебі бұрын тек жарты және бір пуффин монеталары ғана шығарылған. Олардың шетіндегі жазу 1929 жылғы түпнұсқа монеталардағы жазумен бірдей, бірақ жазу ойық түрінде, емес, көтеріңкі емес, және Мартин Коулс Харманның сол сияқты, бірақ аздап нашар ойылған портреті бейнеленген. Жарты және бір P мыс жалатылған жезден, екі және төрт P жезден, ал алты P мыс-никель қоспасынан жасалған. Жарты және бір пуффин монеталары кішірек мөлшерде. 1929 және 1965 жылғы пуффин монеталарының диаметрі 29,29 мм, ал 2011 жылғы пуффин монетасының диаметрі 27,3 мм. Жарты пуффин монеталарының мөлшері шамалы ғана ерекшеленеді. Екі P монетасында екі пуффин ұшып тұр, төрт P монетасында Ланди маяғы және оның қасында төрт пуффин ұшып тұр, ал алты P монетасының арт жағында Tresco Castle бейнеленген, үстінен алты пуффин ұшып тұр. Алты P монетасының жиегі тікшеленген және оның мөлшері тәж монетасының мөлшерімен тең. Бұл монеталардың сапасы өте жоғары.

Томас Бушелл және Азамат соғысының монеталары

Тағы бір монета жасау байланысы Фрэнсис Бэконның досы Томас Бушеллдің қызметі арқылы туындайды. Ол Бірінші ағылшын азаматтық соғысы кезінде роялистерді күшті қолдаған, сондай-ақ тау-кен ісі мен монета соғу саласындағы сарапшы болған. Ол Ланди аралында болғанда король Карл I үшін монета шығарды деген пікір бар, бірақ оны нақтылайтын дәлелдер табылған жоқ және бұл әлі де болжам делінеді. Ол Ландиді король үшін қорғап ұстады, және бұл корольдің жерлерінің парламенттік күштерге бір жылдық қоршаудан кейін берілген соңғы бөлігі болды.