Қоян ашаруы: май және көмірсулар жетіспеушілігінен туындайтын салдарлар
Protein poisoning
Ақуыз улануы – май мен көмірсулар жетіспеуден туындайтын қауіпті дұрыс тамақтанбау түрі. Жануардың етін көп жеу салдарынан пайда болады. Палеоантропология зерттеулерінде маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Азық-түлік тапшылығының түрі
Form of malnutrition
Ақуыздық улану (көбінесе «қоян аштығы», «карибу аштығы» немесе «май аштығы» деп те аталады) – май және көмірсулар жетіспеушілігінен туындайтын азық-түлік тапшылығының жедел түрі. Бұл жағдайда организмге түсетін барлық биожетім калориялар майлы еттегі ақуыздан алынады. Бұл мәселе ежелгі адамдардың тамақтануын зерттеуде, әсіресе соңғы мұз дәуірінде және жоғары ендік аймақтарда жиі талқыланады. «Қоян аштығы» термині қоян етінің майға өте кедей екендігінен туындаған. Оның калориялық құрамының басым бөлігі – бұлшық еттерінен алынған аминқышқылынан қорытылған ақуыздар. Сондықтан, егер қоян етін ғана тұтынуға көшсе, ақуыздық улануға ұшырау қаупі бар. Саяхатшы Вильхьяльмур Стефанссон жылдар бойы тек ау және балық жеп, денсаулығына ешқандай зиян келтірмеген. Оның серігі Карстен Андерсон да осыған ұқсас тәжірибе алған. Инуиттер асханасына негізделген ет диетасын насихаттау мақсатында және оның әсерін көрсету үшін 1928 жылдың ақпан айынан бастап Нью-Йоркте Стефанссон мен Андерсон «Беллвью ауруханасының Рассел Сейдж патология институтының метаболизм бөлімінде» бір жыл бойы тұрып, тамақтанды. Олардың метаболизмі мұқият бақыланды, бұл іс шараның қаржылық қолдауын американдық ет өндірушілер институты берді. Стефанссонның тәжірибесін қайталауға тырысқан зерттеушілер оны ет диетасындағы май мөлшерін нөлге дейін азайтуға шақырды. Ол осылай істеді, нәтижесінде іш өту даладағыдан гөрі әлдеқайда жылдам басталды. Майды қайта қосу арқылы Стефанссон жазылып кетті, бірақ содан кейін 10 күн бойы іш қату сезімі болды. Зерттеу нәтижесінде тек етпен тамақтанудың әсерін немесе қоян аштығының салдары туралы бұрынғы медициналық әдебиеттер табылмады. Стефанссон былай деп жазды:
Protein poisoning (also referred to colloquially as rabbit starvation, mal de caribou, or fat starvation) is an acute form of malnutrition caused by a diet deficient in fat and carbohydrates, where almost all bioavailable calories come from the protein in lean meat. The concept is discussed in the context of paleoanthropological investigations into the diet of ancient humans, especially during the Last Glacial Maximum and at high latitude regions. The term rabbit starvation originates from the fact that rabbit meat is very low in fat, with almost all of its caloric content from the amino acids digested out of skeletal muscle protein, and therefore is a food which, if consumed exclusively, would cause protein poisoning. The explorer Vilhjalmur Stefansson is said to have lived for years exclusively on game meat and fish, with no ill effects. The same is true for his fellow explorer Karsten Anderson. As part of his promotion of meat only diet modeled on Inuit cuisine, and to demonstrate the effects, in New York City beginning in February 1928, Stefansson and Anderson "lived and ate in the metabolism ward of Russell Sage Institute of Pathology of Bellevue Hospital, New York" for a year, with their metabolic performance closely observed, all this partly funded by the Institute of American Meat Packers. Researchers hoping to replicate Stefansson's experience with rabbit starvation in the field urged him to cut the fat intake in his all meat diet to zero. He did, and experienced a much quicker onset of diarrhea than in the field. With fat added back in, Stefansson recovered, although with a 10 day period of constipation afterwards. The study reported finding no previous medical literature examining either the effects of meat only diets, which appear to be sustainable, or on rabbit starvation, which is fatal. Stefansson wrote:
Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Арктикадағы аман қалу туралы нұсқаулықта АҚШ Әскери-әуе күштерінің Ұшуды бақылау басқармасы мынадай ескертуді қосты: «Майлардың маңыздылығын ескере отырып, сіз мәжбүр болған аймақта олар көп болғандықтан, қоян етімен ғана тамақтануға ешқашан шектемеңіз. Қоян етін ұзақ мерзімге жеу «қоян аштығына» әкелуі мүмкін – шамамен бір аптадан кейін іш өту басталады, ал диета жалғастырылса, өлімге соқтыруы мүмкін».
A World War II era Arctic survival booklet issued by the Flight Control Command of the United States Army Air Forces included this emphatic warning: "Because of the importance of fats, under no conditions limit yourself to a meat diet of rabbit just because they happen to be plentiful in the region where you are forced down. A continued diet of rabbit will produce rabbit starvation diarrhea will begin in about a week and if the diet is continued DEATH MAY RESULT."
Физиологиясы
АҚШ және Канаданың диеталық қабылдау нормаларына шолуда ақуыз туралы айтылғанда "қоян аштығы" құбылысы еске алынады, бірақ 2005 жылға дейін ақуыздың қауіпсіз деңгейін анықтау үшін жеткілікті мәліметтер болмады, яғни қанша ақуызды қауіпсіз тұтынуға болатынының жоғарғы шегі белгіленбеді. Билсборо мен Маннның 2006 жылғы зерттеулеріне сәйкес, ақуыздың қабылдануы негізінен мочевина циклымен шектеледі, бірақ энергия қажеттілігінің 35% астамын ақуыз арқылы алу денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Олар 25% немесе 2,5 г/кг жоғарғы шек ұсынды, "яғни 80 кг салмақтағы адамға күніне 176 г ақуызға сәйкес келеді", бірақ адамдар теориялық тұрғыдан энергия алу үшін одан да көп мөлшерде ақуызды пайдалана алатынын айтты.
The U. S. and Canadian Dietary Reference Intake review for protein mentions "rabbit starvation", but concluded that there was not sufficient evidence by 2005 to establish a tolerable upper intake level, i. e., an upper limit for how much protein can be safely consumed. According to Bilsborough and Mann in 2006, protein intake is mainly restricted by the urea cycle, but deriving more than 35% of energy needs from protein leads to health problems. They suggested an upper limit of 25% or 2 2.5 g/kg, "corresponding to 176 g protein per day for an 80 kg individual", but stated that humans can theoretically use much larger amounts than this for energy.