Кіріспе

Арора – пәнджаби кастасы. 712 жылы Арора халқы Арорды тастап, Пәнджаб қалаларына, негізінен Оңтүстік Пәнджабқа қоныстанған делінеді. Тарихи тұрғысынан, Арора Хатри қауымының бір бөлігі негізінен Батыс Пәнджабта, Лахордың оңтүстігі мен батысындағы аудандарда кездесетін. Скотт Камерон Леви оларды "Хатрилердің кіші кастасы" деп санайды. Үндістанның бөлінуінен кейін бұрынғы Батыс Пәнджабтан көшіп келген пәнджабилердің көп бөлігі Хатрилер мен Ароралар болды. Зерттеулер көрсетіп тұрғандай, "Арора Хатри, Беди, Алувалия сияқты касталар пәнджабилер арасындағы маңызды касталардың бірі болып табылады".

Сикх дәстүріндегі бөлінулер

Сикх діні бойынша Ароралар төрт аймақтық топқа бөлінеді: Солтүстіктен – Уттарәділер, Оңтүстіктен – Даханалар, Батыстан – Дахралар және Синдхтен – Синдхилер. Дахралар мен Даханалар кейде бір топ ретінде қарастырылады.

Моғолдардың құлдырауы мен Ауғанстанның қайта өркендеуі

1752 жылдың 13 сәуірінде Каура Малдың шайқас алаңында жеңіліске ұшырап, Адина Бегтің шегінуінен кейін Лахор мен Пәнджабтың Мултан аймағы Ахмад Шах Дурраниға берілді. Ауғанстан Орталық Азия мен Үндістан арасындағы сауда жолы болды. Ауғанстандағы астық саудасы индус пәнджаби Арора/Хатрилердің қолында болды. Олар Дуррани билеушілеріне Үндістанға әскери жорықтар жүргізу үшін қарыз берген. Сонымен қатар, 1798 жылы наразы болған Үндістан князьдары "Заман Шах Дурраниді сол құлыққа басып кіріп, британдықтарды құлатуға ынталандырды". Пәнджабтағы ауғандарды шектеу үшін индуист диуаны Каура Мал Арора "1752 жылдың 6 наурызында Ахмет Шах Дуррани әскерімен шайқаста қаза тапты". Ол Мултанның губернаторы болған және екі рет Лахордың министрі қызметін атқарған. Бұрын ол Лахор Дарбарын басқарды және 1749 жылы Джасса Сингх бастаған сикхтермен бірлесіп "Мултанға шабуыл жасады". Мултанды бағындырғаннан кейін "Диван Каура Маллға Махараджа Бахадур атағы берілді". Британдық отаршылдық билікке дейін Ароралар Пәнджабтың үш негізгі ақша қарызға беретін кастасының бірі болды. Ароралар Пәнджабтың мұсылман басым аймақтарындағы шаруалар қауымдары тарапынан жиі қысымға және қаралауға ұшырады. Оларға қарсы әлеуметтік дискриминациялық заңдар да қабылданды. Сугата Боздың сөзіне сүйенсек, тек "'британдық билік оны шектеуден босатып, заңмен күш бергенде ғана ол бағынышты болғандай зорлық көрсетуші болды'". Ароралар көбінесе жақсы шаруалар болды, сонымен қатар металл өңдеу, алтын жасау және тоқымашылықпен айналысты.

Британдық отаршылдық дәуірі

Петигрюдің айтуынша, 19 ғасырда Ароралар Пәкістанның Пенджаб аймағындағы сикх қауымында дүкеншілер мен шағын саудагерлер ретінде жұмыс істеген. Британдық үстемдік кезінде Пәкістанның кейбір аймақтарында олардың саны соншалықты көп болды, олар дәстүрлі кәсіптерінен – дүкен иелігі, есепке алу және ақша қарыздаудан – тыс жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Үнді саудагер касталары – Агарвал Баниялар, Кхатрилер және Ароралар 1900 жылға дейін ағаш саудасымен де айналысқан. Алайда, 1900 жылдан бастап ең кіші саудагер тобы – Судтар осы сауданы бастады және кейіннен Шығыс Пәкістанның Пенджаб аймағында үстемдік құрды. "Амритсар газеті" былай деп жазады: Ароралар өз тегін Кхатрилерден шығарады. Кхатрилер Лахор мен Мултандық Кхатрилер, ал Ароралар – Арорлық Кхатрилер, қазіргі Рори және Суккар (Синд, Пәкістан) қалалары. Амритсарда "Арорианвали Гали" деп аталатын көше бар. Ароралар Махараджа Ранджит Сингх тұсында немесе одан да ертерек Амритсарға қоныстанған болуы мүмкін. Олар Лахордан Амритсарға көшіп келген, ал одан бұрын Синд немесе Мултаннан көшіп келген болуы мүмкін деп есептеледі. "Хошиарпур газеті" былай деп мәлімдейді: Тәуелсіздікке дейін Ароралар ауданда көпшілік құрамайтын. 1947 жылы Пәкістаннан Үндістанға мұсылман емес халықтың көшіп келуімен олар аз болса да, мұнда қоныстанды. Ароралар негізінен Батыс Пәкістанның Пенджаб аймағында және Фирозепур ауданында қоныстанды. Пәкістанның Пенджаб аймағының шығыс аудандарында олардың өкілдігі айтарлықтай болған жоқ. Олардың шығу тегі қандай болмасын, олар Кхатрилерге белгілі бір ерекшеліктерімен ұқсайды. Олар да көптеген топтар мен касталарға бөлінеді – Учанда, Ничанда және т.б., бірақ әлеуметтік өмірде бұл топтардың маңызы жоқ. Олар басқалар сияқты топтар ішінде некелеседі. Сонымен қатар, олар Кхатрилермен де некелеседі. 1936 жылы Лахорда (Пәкістан) Кхатрилер өткізген Бүкіл Үндістан жиналысында Ароралар, Судтар және Бхатиялар барлық жағдай бойынша Кхатрилер екені шешілді. Сондықтан оларды Кхатри тегіне қабылдау керек. Бұл түсінік сол кезде көп қолдау таппады, бірақ уақыт өте келе ол көпшілік тарапынан қабылдана бастады. Арора халқының үш негізгі кіші тобы бар: Уттаради (солтүстік), Дакханади (оңтүстік) және Дахре (батыс), олар аумақтық ерекшеліктерге негізделген. Үндістан тәуелсіздігіне дейін Ароралар өз кіші топтарында – Уттаради, Дакхана немесе Дахрада некелесетін, бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін рұқсат етілген некелік одақтардың шеңбері Ароралардың басқа кіші топтарын да қамтуға кеңейді. Британ этнографы Дензил Иббетсон Арора Кхатрилері Мултан және Дережат (қазіргі Пәкістанның Пенджаб және Хайбер-Пахтунхва аймақтарының бір бөлігін құрайтын Дера Исмаил Хан және Дера Гази Ханнан тұратын аймақ) қалаларында шоғырланғанын байқады. Олар Ауғанстан мен Орталық Азияда сауда-саттық жүргізген.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

1951 жылғы санақта Пәнджабта қоныстанған Ароралар өздерінің касталық атауларын Хатри, Арора Хатри, Арора, Роре, Арор, Рора Хатри, Ароре, Арор Хатри сияқты түрлі атаулармен көрсеткен. Кейбір Ароралар өздерінің касталық атауларын Ария, Ахужа, Батежа, Батла, Чаула, Чабра, Данг, Джунежа, Танежа, Упнежа, Вадхва және т.б. сияқты Ароралардың кіші топтарымен бірге көрсеткен. Әділет Гурнам Сингх (1990) және Әділет К.С. Гуптаның (2012) комиссиялық есебінде Ароралар әлеуметтік, білім және экономикалық жағынан дамыған каста екені айтылған. "Отандық жерлерінен алыстағанына қарамастан" Арора қауымының сауаттылық деңгейі жоғары екені хабарланды. Махариши Дайанан университеті жүргізген экономикалық зерттеуде Арора/Хатри халқы мемлекеттік және жеке секторда лайықты өкілдікке ие екені көрсетілген. Олар бизнес, қызмет көрсету және басқа да салаларда қызмет етеді. Олар "экономикалық тұрғыдан жақсы жағдайда және қарызға немесе дүкен ашуға тәуелді емес". Олар "дәрігерлер, инженерлер, әкімшілер болып жұмыс істейді және кеңсе қызметкерлерінің арасында ұсынылған". Ароралар діни нанымдарына қарай индуист Ароралары және сикх Ароралары деп екі негізгі топқа бөлінген. Пунита Арора 2004 жылы Үндістан армиясының алғашқы әйел генерал-лейтенанты атанды. 2009 жылға қарай көптеген Ароралар Амритсарды қоса алғанда, Пәнджабтың бірнеше қалаларындағы танымал дүкен иелері болды.

Мәдениет

МакЛаудтың айтуынша, Ароралар мен Хатрилер арасындағы некелер жиі кездеседі. Тарихшы Кеннет Джонс та Дениз Иббетсонның зерттеуіне сілтеме жасап, осы пікірді қолдайды. Торонто университетінің антропологы Никола Мунидің сөзіне қарағанда, Ароралар Хатрилермен бірге Кшатрия варнасына жатады. Грант Эванс Арораларды "Кшатрия варнасының Хатри джатиінің кіші тобы" деп сипаттайды. Бір аңыз бойынша, Ароралар Кшатрия тегінен шыққан, бірақ басқа Кшатриялардан бөлініп, Парашураманың қудалауынан қашып, өздерін "аур" (басқа біреу) деп атаған. Сиракуз университетінің "Оңтүстік Азия зерттеулерінің профессоры" Форд Максвеллдің пікірінше, Раджастхан баниялары, Агарвалдар, Гупталар, Митталдар, Гоелдер сияқты саудагерлік касталар екі мәрте туған касталар болып саналады. Алайда, Пәнджабта көптеген саудагерлік джатилер бар, олардың жалпы атауы – "Арора", олар индуистер мен сикхтердің арасында кездеседі және екі мәрте туылмайды. Бірақ, олардың аймақтық рейтингтегі мәртебесі шамалы ғана ерекшеленеді. Ол мұны "кешіктірілген касталық мойндамау" деп атайды, оны "индуистердің санасында каста жоқ деп есептелген жағдайларда да, қолданылған стратегияларға қарамастан, иерархия сақталады" деген қағида арқылы түсіндіреді. Лакхнау университетінің (Үндістан) әлеуметтану профессорының пікірінше, "әрбір индуистің кастасы болуы тиіс" және Ароралар (оның кіші касталарын қоса алғанда) Хатрилердің кіші бөлімі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, "Хаттрилер Кшатрия варнасына жата ма, әлде Вайшья варнасына жата ма деген мәселе даулы" екені атап көрсетіледі. Этне К. Маренконың сөзінше, Жат сикхтері сикх кастасының иерархиясында Хатри және Арора сикхтерінен жоғары тұрған. Керісінше, индуистік дәстүрлерге сәйкес, "Хаттрилер мен Арораларға Кшатрия мәртебесі берілген", ал "Жат сикхтерінің мәртебесі Шудралармен теңестірілген". 19-шы ғасырдың соңындағы Пәнджабтағы Ария қоғамының көптеген ер адам мүшелері Арора және Хатри саудагер касталарынан шыққан. Пәнджабта Ароралар мен Хатрилерден жоғары тұрған Кшатрия касталарының билігі әлсірегендіктен, қамқоршыларын жоғалтқан брахмандар осы саудагерлік касталарға жүгінуге мәжбүр болды. Кристоф Жэфрелот осы сауда касталарының Ария Самаджға қызығуын британдық үкім кезінде олардың өркендеуімен байланысты әлеуметтік ұтқырлық құралы ретінде түсіндіреді. Ол Н. Г. Барьердің сөздерін келтіріп, Ария қоғамының негізін қалаушы Даянанда Сарасватидің философиясының Пәнджабтан шыққан Вайшья касталарының жоғары мәртебеге ұмтылуына ықпал еткенін көрсетеді:blockquote| Даянанданың каста туғаннан емес, еңбек еткенімен анықталуы керек деген талабы, экономикалық жағдайы жақсарған Вайшьяларға әлеуметтік ұтқырлықтың жаңа жолдарын ашты.