Кіріспе

Бхавал ісі – он жыл бұрын қайтыс болған деп есептелген Бхавал князі екенін мәлімдеген адам туралы үнділік сот ісі.

Бірінші өлім және кремация

Рамендра Нараян Рой – Шротрия брахмандар әулетінен шыққан Бхавал елінің кумары ("бастығы"). Ол әкесінен мұрагерлікпен алған үш бауырдың бірі еді. Халық арасында ол "межокумар" деп танымал болды. Бхавал иелігі 579 шаршы миль (1500 км²) аумақты құрады, және шамамен 500 000 халқы бар ауылдарды қамтыды, олардың көп бөлігі жалға берілген шаруалар еді. Екінші ұлы Рамендра Нараян Рой (1884 жылдың 28 шілдесінде туған) Бавал ісіне байланысты мәшһүр оқиға болған кезде әлі заминдари басқаруын қолға алмаған еді. Бхавалдың екінші кумары Рамендра Нараян Рой көп уақытын аң аулауға, той-думандарға және бірнеше әйелдермен араласуға арнады. Ол өзінің барлық поддандыларын да жақсы көрді. Ол өзінің халқына көптеген құнды мүліктерді сыйлады. Тіпті, оның асырап алған ұлы, дәрігер, оны жайлап улады. 1905 жылы оған сифилис жұққан деген қауесет тарады. 1909 жылы ол өзінің әйелі Бибхабати Девимен, оның інісі Сатьендранатх Банерджимен және көптеген сүйіншілдерімен бірге емделу үшін Дарджилингке сапар шекті, бірақ 7 мамырда 25 жасында қайтыс болды. Өлімнің себебі өт қабынуы (өт тастары) болды деп хабарланды. Оның денесі келесі күні Дарджилингте өртеліп, 8 мамырда дәстүрлі жерлеу рәсімі өтті. Кейіннен 8 мамырда не болғаны, кремацияның нақты уақыты және кімнің кремацияланғаны туралы көп пікірталас болды. Кейбір куәгерлердің айтуынша, кремацияға от қойылар алдында кенеттен нөсер жаңбыр жауып, адамдар паналауға тығылғанда мәйіт жоғалып кеткен. Оның жас әйелі Бибхабати Деви ағасы Сатьен Банерджимен бірге тұруға Дакаға көшіп кетті. Келесі он жылдың ішінде басқа Бхавал князьдері де қайтыс болды, ал отарлық британдық соттар олардың жесірлері атынан иелікті басқаруды өз қолына алды. Әулеттік тегіне қатысты айтатын болсақ, Британдық үстемдігі Үндістан субконтинентінде басталғанға дейін "Баро Бхуя" (বারো ভুঁইয়া) (немесе 12 ұлы жер иесі) Бенгалия аймағын (қазіргі Батыс Бенгалия, Бангладеш, Ассам, Трипура және қазіргі Бихар, Джаркханд және Одишаның бір бөлігін қоса алғанда) биледі және 16 және 17 ғасырларда Бенгалияны моғолдар басып алған кезде қарсылық көрсетті. Бхавалдар Баро Бхуян әулеттерінің бірінен тараған. Сол замандағы заминдари әулеттері арасында Рой сияқты мәртебелі лауазымдарды алу және британдық билеушілердің құрметіне ие болу модаға айналды. Рамендра Нараян Ройдың Рой тегі шын мәнінде лауазым еді. Оның түпкі тегі Бхавал еді.

Аңыздар мен қайту

1920 жылы Даккадағы Бакланд бунда күліге малынған саньиси пайда болды. Халық одан сұрақ қойғанда, ол есімі әйгілі болмаған күйеу баласының есімін еске түсірді, соның арқасында оны Бхавалдың екінші кумары деп таныды.

Халықтың қабылдауы

Ауыл тұрғындары оның Бхавалдың екінші кумары екеніне көз жеткізді. Көптеген бұрынғы шаруалары мен туыстары оны қолдауға кірісті. 15 мамырда Дакадағы Джаидебпур Раджбари алдына көпшілік жиналды және оның қайтып келген кумар екеніне сенетіндерін жариялады. Бірақ кумардың жесірі Бибхати талапкермен кездесуден бас тартып, оны жалғаншы деп санады. 1921 жылғы 29 мамырда талапкер екі адвокатпен бірге Бавал үйінен Даккаға келіп, аудандық судья және коллектор Дж. Х. Линдсейге өтінішін жаздырды. Британдық отарлық үкіметі мен Уорд соты оған ынталы болған жоқ. Бхавал иелігінің басқарушылары талапкердің кім екенін анықтау және өз жағын қолдайтын куәгерлерді табу үшін тергеушілерді жіберді. Екі тергеуші Пнджабқа Дхарамдас Нагамен кездесуге барды, ол талапкерді Ауджладан келген шәкірті Мал Сингх деп таныды, оны Сундардас деп те білді. 3 маусымда Кіріс басқармасы кумардың денесі Дарджилингте өртеліп, талапкердің жалған екенін жариялады. Осыған қарамастан, халық және Бхавал иелігінің көптеген шаруалары талапкерді қолдауын жалғастырды. Көптеген шаруалар талапкерге жалдау ақысын төледі, ол оны адвокаттарды жалдауға пайдаланды. Адвокат Ананда Чандра Нанди оны сотта қорғауға келісті. Талапкердің басты қолдаушысы Сурен Мукерджи болды. Талапкердің жақтастары да, қарсыластары да өздерінің ісін насихаттау үшін мақалалар мен буклеттер жариялады. Олардың кейбіреулері саньясилер тобының тірі кумарды өртеу қазандығынан құтқарып алып, емдегенін айтқан куәгерлердің сөздерін қамтыды. Басқалары бұл істі тарихи жалғаншы Пратап Чанд Райдың ісімен, тіпті Тичборн ісімен салыстырды. Кейбір жазушылар осы іс бойынша пьесалар немесе әңгімелер жазып, олардың кейбіреулері Бибхати мен оның бауырын туысқандық қатынаста немесе кумарды улауға сөз байласты деп айыптады. Кіріс басқармасы бұл мәселенің мүдделі тараптар ұйымдастырған және иелікті өз мақсаттары үшін пайдалануды көздеген сөз байласу екенін мәлімдеді. Олар қолайлы үміткерді тауып, кумардың әпкелерінің көмегімен оны қайтып келген кумар рөліне дайындады. Көптеген үнді куәгерлері талапкердің бенгал тілінде жақсы сөйлей алмайтынын және кумардың жастық шағындағы оқиғалар туралы білмейтінін айтты. Олардың бірі Мукунда Гуин 1921 жылдың қыркүйек айында пышақталды. 1924 жылы Калькуттаға көшкеннен кейін ол жергілікті әлеуметтік ортада танылды. Ол Бенгал жер иелері қауымдастығына қосылып, Бенгал флотилиясының директоры болды. 1929 жылға дейін ол әртүрлі ресми арналар арқылы өз ісін дәлелдеуге тырысты, содан кейін ол Дакаға оралып, шаруалардан жалдау ақысын және меншігінің 1/3 бөлігін жинауды бастады.

Бірінші сынақ

1930 жылғы 24 сәуірде талапкердің адвокаттары, кумардың қарындастары мен қарындасының күйеуі қолдау көрсетіп, Дакада Бибхабати Деви және Уақытша басқару органы өкілдік еткен басқа да жер иелеріне қарсы Рамендра Нараян Ройдың аты мен мүлкін талап ете отырып, декларативтік сотқа шағым түсірді. Әр тарап сот 1936 жылғы 20 мамырда жабылар алдында өзінің қорытынды аргументтерін ұсынуға алты апта жұмсады. Судья Панналал Басу үш ай бойы соңғы үкімін қарастырды және 1936 жылғы 24 тамызда егжей-тегжейлі түсіндірмеден кейін, сыртта көпшілік күтіп тұрғанда, талапкердің пайдасына шешім шығарды. Содан кейін ол соттан кетіп қалды.

Шағым

Өтініш беруші мүлікке қоныс аударды, бірақ Кіріс басқармасы оған ешқандай қаржы бөлмеді. 1936 жылдың 5 қазанында үкімет Калькутта жоғары сотында сот шешіміне қарсы апелляция берді, бұл апелляция да Соттың қамқорлығындағы мүлік иелері атынан жасалды. Жоғары соттың төрағасы алдыңғы сотта қарастырылған барлық дәлелдерді апелляциялық сот пайдалану үшін басып шығаруға бұйрық берді. Бұл 11 327 бетті құрады. Үш судья – сэр Леонард Костелло, Чару Чандра Бисвас және Рональд Фрэнсис Лодж – бұл іс бойынша арнайы алқа құрды. Екі тарап та бұрынғы адвокаттарын сақтап қалды. Сот отырысы 1938 жылдың 14 қарашасында басталды. Апелляция берушілер Дарджилингте не болғанын, кумар өлгеніне дәлелдеме болуын және егер біреу өртелген болса, кім екенін анықтау қажет екенін айтты. Жауапкер тарап кумардың кім екені анықталғанын мәлімдеп, сот шешімін қорғады. Сот отырысы 1939 жылдың 14 тамызында аяқталды. Судья Костелло қараша айында іс бойынша жұмыс істеу үшін Ұлыбританияға демалысқа кетті. Осы уақыт аралығында Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталды және соғыс жағдайына байланысты ол қайта орала алмады. 1940 жылдың 20 тамызында басқа судьялар сот шешімін одан әрі күте алмайтындықтарын шешіп, өз шешімдерін жариялай бастады. Басқа судьялар өз пікірлерін Костеллоға жазбаша түрде жеткізді; ол өз шешімін Ұлыбританиядан жазбаша түрде берді, ол сотта оқылғанға дейін мөрленген күйде қалды. Судья Бисвас судья Басудың қорытындысын қорғап, екінші кумардың қайтыс болғанына дәлелдеме жоқ екенін айтты. Ол жауапкерлердің куәгерлерге кеңес беріп, жалған хаттар жасағанын мәлімдеді. Осылайша ол талапкердің пайдасына шешім шығарды. Судья Лодж құтқару туралы айтылған оқиғаға сенбеді, екі тарап та шақырған куәгерлердің көптігін сынады, талапкердің көптеген дәлелдерін жоққа шығарды және талапкер тарапын қорғау үшін куәгерлерге қысым көрсету және оларды қорлауда айыптады. Осылайша ол жауапкерлердің пайдасына шешім шығарды. 1940 жылдың 29 тамызында судья Бисвас судья Костеллоның шешімін оқығанда, дауыс теңдігі бұзылды. Костелло соттың куәгерлерге қатысы жоқ сұрақтар қойып, құжаттарды жасырғанын сынады. Ол төменгі соттың шешімін күштен шығаруға жеткілікті себеп таппады. 25 қарашада екі айлық кеңес беруден кейін сот Костеллоның пікірін дұрыс деп жариялады, демек апелляция қабылданбады.