Кіріспе
Еуцестода (Eucestoda) – Cestoda класындағы екі тайпаның ішіндегі үлкені (екінші тайпасы – Cestodaria). Дернәсілдерінің сколексінде (басында) алты артқы ілмекшесі болады, ал Cestodaria-да он ілмекшесі бар. Барлық таспа құрттар – омыртқалы жануарлардың ішкі паразиттері, олар ас қорыту жолында немесе оған байланысты түтікшелерде тіршілік етеді. Мысалы, адамда тікелей тіршілік ететін шошқа таспа құрты (Taenia solium), оның аралық иесі шошқалар, және Moniezia expansa – оның тікелей иелері жануарлардың қарабайыр қарындылары.
Eucestoda, commonly referred to as tapeworms, is the larger of the two subclasses of flatworms in the class Cestoda (the other subclass is Cestodaria). Larvae have six posterior hooks on the scolex (head), in contrast to the ten hooked Cestodaria. All tapeworms are endoparasites of vertebrates, living in the digestive tract or related ducts. Examples are the pork tapeworm (Taenia solium) with a human definitive host, and pigs as the secondary host, and Moniezia expansa, the definitive hosts of which are ruminants.
Дененің құрылысы
Ересек Eucestoda ақ түсті, мөлдір емес, дорсальды-вентральды жазық, сопақша келген және ұзындығы бірнеше миллиметрден (шамамен ¼ дюйм) 25 метрге (80 футқа) дейін жетеді. Caryophyllidea және Spathebothriidea отрядтарының өкілдерін қоспағанда, дерлік барлық түрлері полизойлық болып табылады, олардың денелерінің бойында қайталамалы репродуктивтік мүшелер орналасқан, ал Dioecocestidae отрядының өкілдерін қоспағанда, барлық түрлері дерлік протоандральды гермафродиттер болып табылады. Кариофиллидтерді есептемегенде, көпшілігі бірнешеден 4000-қа дейін проглотидтерден (сегменттерден) тұрады, олар сколекс (бас), мойын және стробилаға бөлінетін ерекше денелік дифференциацияға ие. Алдыңғы ұшында орналасқан сколекс – бұл кішкентай (әдетте 1 мм-ден кем) бекітілу органы, ол материалдарға жабысу үшін арнайы жүйелерге ие: рострум, ацетабула, сорғыштар, ботрия, ойыстар және ілгектер. Сколекстен тікелей кейін орналасқан мойын аймағы проглотидтердің көбеюіне жауапты, дифференциацияланбаған тіндерден тұрады, ол проглотидтердің үнемі жетілуіне және әртараптануына әкеледі. Осылайша, дененің негізгі және ең үлкен бөлігі – стробила – күрделене түсетін проглотидтер тізбегінен тұрады. Бұл цитологиялық процестер қазіргі таңда толыққанды түсініксіз. Eucestoda-ның өкілдерінде ауыз немесе ас қорыту жолы болмайды, олар тегменттегі микротрихтер қабаты арқылы дене қабырғасының бетінен қоректік заттарды сіңіреді. Дене қабырғасынан басқа, ленталық құрттың бүкіл ұзындығында бірнеше басқа жүйелер кездеседі, оларға экскреторлық каналдар, жүйке талшықтары және бойлық бұлшық еттер жатады. Экскреторлық жүйе осморегуляцияға жауапты және каналдар жүйесі арқылы байланысқан, соқыр түйінді жалынды шамдардан тұрады. Жүйке жүйесі, көбінесе "сатылы жүйе" деп аталады, ол бойлық байланыстар және көлденең сақина тәрізді комиссуралар жүйесінен тұрады.
Көбею
Репродуктивті жүйелер стробила аймағының дифференциацияланған проглотидтері бойымен прогрессивті дамиды, әр проглотидте бір немесе екі жыныстық мүшелер жиынтығы дамиды, олар түрге тән үлгіде әртүрлі уақытта дифференциацияланады, көбінесе еркек мүшелер бірінші болып дамиды. Жұқтырудың себебі - ластанған, жетік пісірілмеген сиыр немесе шошқа етін жеу. Симптомдар кейде салмақ жоғалту немесе іш ауруын қамтуы мүмкін.
Цистицеркоз
Цистицеркоз – шошқа таспа құртының жас түрінен туындайтын тіндік инфекция. Жұғу жұтылу арқылы немесе кері перистальтикалық жирылулар кезінде құсықпен бірге жұмыртқалар немесе жүкті проглоттидтер асқазанға түсуі арқылы жүзеге асады. Осы кезде личинкалар ферменттердің әсерінен шығып, ішек қабырғасына еніп, қан тамырлары арқылы ми, көз, бұлшықеттер және жүйке жүйесі сияқты тіндерге (нейроцистицеркоз деп аталады) таралады.
Эхинококкоз (гидатид ауруы)
Адамдар Echinococcus туысына жататын құрттардың биологиялық циклында ешқандай рөл атқармай, кездейсоқ иесіне айналады. Бұл эхинококкозға, сондай-ақ гидатид ауруына да алып келуі мүмкін. Адамдар (көбінесе балалар) иттермен тікелей байланыс арқылы және ит фекалияларымен ластанған тағамды жеу арқылы жұғады. Инфекцияның жиі кездесетін орындары – бауыр, өкпе, бұлшықеттер, сүйектер, бүйректер және көкбауыр. Жұмыртқалар ластанған тағамды тұтынудан кейін асқазан-ішек жолында шығады, содан кейін дернәсілдер порталды қан айналымы арқылы бауырға жетеді. Мұнда дернәсілдер тұтқындалып, көбінесе гидатид кистасына айналады. Бауыр оларды тұтқындаудың бірінші кезеңі болса, өкпе екінші кезең ретінде әрекет етеді, бауыр ұстап алмаған дернәсілдердің көп бөлігін ұстап алады. Кейбір дернәсілдер өкпеден қашып, басқа тіндерде кисталардың пайда болуына себеп болады.
Дифиллоботриаз
Дифиллоботриаз – Diphyllobothrium latum (сонымен қатар "кең ленталы құрт" немесе "балық ленталы құрт" деп аталады) және туысқан түрлермен жұғудан туындайды. Адамдар шикі, жартылай пісірілген немесе маринадталған балықты жеу арқылы жұғады, ол метацестодтар немесе плероцеркоид дербес құрттарын қамтитын екінші аралық немесе паратендік иесі болып табылады. Клиникалық белгілер құрттың үлкен өлшеміне байланысты болады, оның ұзындығы көбінесе асып кетеді. Ең көп кездесетін симптом – құрттың В12 витаминін сіңіруінен туындаған қатерлі анемия. Ең көп кездесетін симптом – тері астындағы тіндердегі ауыртпалы, баяу өсетін түйін, ол орын аударып жүруі мүмкін. Көз инфекциясы ауырсынуға, тітіркенуге, ісінуге және көзден көп мөлшерде жас шығуға себеп болуы мүмкін. Көз шеңбері тіндері жұққан жағдайда, ісіну соқырлыққа алып келуі мүмкін. Жұққан ішек тесілуі мүмкін. Ми инфекциясы грануломалар, гематомалар және абсцесс тудыруы мүмкін.
Бөлімшелер
Эуцестоданың эволюциялық тарихы рибосомалық РНК, митохондриялық және басқа ДНК, морфологиялық талдау арқылы зерттелген және қайта қаралып келеді. "Тетрафиллидея" парафилетикалық болып табылады; "Псевдофиллидея" екі қатарға бөлінді, Bothriocephalidea және Diphyllobothriidea. Паразиттердің филогенезиясын көбінесе шайқап жататын (Фаренхольц ережесі) жандар курсивпен және жақша ішінде көрсетілген, ал өмірлік цикл тізбегі (белгілі болған жағдайда) мына ретпен көрсетілген: (аралық жандар1 [→ аралық жандар2] → соңғы жандар). Әдетте, бір қатардағы әртүрлі түрлер үшін баламалар тіктөртбұрыш жақшаларда көрсетілген.