Екінші дүниежүзілік соғыстағы Рейн және Маас өзендері арасындағы операция

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы

Өмірбаян

Генерал Дуайт Эйзенхауэр, одақтас әскерлердің қолбасшысы, Германияға кірудің ең тиімді жолының Солтүстік Еуропаның салыстырмалы түрде тегіс жерлері арқылы, Рур өңірінің өнеркәсіптік орталығын бағындыру екенін шешті. Бұл үшін одақтас әскерлер Рейн өзенінің бойындағы барлық учаскеде жақынға жақындауы қажет болды. Монтгомеридің 21-ші армия тобы 1944 жылдың соңында Маас өзені бойында майдан орнатып, Ниймеген және Гелдерланд көпір басып алуын, сондай-ақ Арнемді басып алу операциясы кезінде жаулап алынған маңызды көпірлерді кеңейту және қорғау үшін бірнеше шабуылдық операцияларды қарастырды. Мұндай ұсыныстардың бірі – «Валедикшн» (алдыңғы жоспардың – «Вайверн» дамуы) – Рейн мен Маас өзендері арасында Ниймегеннен оңтүстік-шығысқа қарай шабуыл жасау жоспары, бастапқыда Монтгомери тарапынан тоқтатылды. 1944 жылдың 7 желтоқсанында Нидерландының Лимбург провинциясындағы Маастрихт қаласында одақтас генералдардың қатысуымен конференция өтті, онда қыс бойы немістерге қысымды қалай сақтау жолдары талқыланды. Осыған байланысты «Валедикшн» жоспары қайта қаралып, Бірінші Канада армиясына берілді. Операция үшін британдық XXX корпусы канадалықтарға қосылды және мерзімі 1945 жылдың 1 қаңтары деп белгіленді. Осы кезде операцияға «Валедикшн» орнына «Вертабель» деген атау берілді. Алайда, Вертабель Арденн арқылы неміс шабуылын тоқтатуға күштер жұмылдырылғандықтан (Альбаз шайқасы немесе Арденн шабуылы) кейіндірілді, нәтижесінде қатты, мұздаған жердің артықшылықтары жоғалды. Операцияның мақсаты – Рейн өңірінде, Нидерланды-Германия шекарасының шығысында, Рейн мен Маас өзендері арасындағы аймақтан неміс әскерлерін тазалау болды. Бұл Эйзенхауэрдің «жалпы майдан» стратегиясының бір бөлігі еді, мақсаты – өзеннен өтуге дейін Рейннің батыс жағалауын толық басып алу еді. Одақтастардың пікірінше, Зигфрид сызығының солтүстік бөлігі басқа жерлерге қарағанда нашар қорғалған, сызықты айналып өтуге мүмкіндік бар еді, бұл Рур өнеркәсіптік айманына қарсы ерте шабуыл жасауға жол ашар еді. «Вертабель» – қыспақ қозғалысының солтүстік жағы болды. Оңтүстік жағын генерал-лейтенант Уильям Худ Симпсонның басқаратын АҚШ 9-шы армиясы «Гренада» операциясы аясында жүзеге асыруға тиіс болды. Операция қиындықтарға толы болды. Біріншіден, Рейн мен Маас өзендері арасындағы тығыз орманды жергілікті жер, ағылшын-канад әскерлерінің әскер саны және бронетехникасының артықшылықтарын азайтты; жағдайды қыстан кейін жұмсақ қалған топырақ және Рейн өзенінің маңындағы су тасқыны нашарлатты.

General Dwight D. Eisenhower, the Allied Commander, had decided that the best route into Germany would be across the relatively flat lands of northern Europe, taking the industrial heartland of the Ruhr. This first required that Allied forces should close up to the Rhine along its whole length. Montgomery's 21st Army Group had established a front along the River Maas in late 1944 and had also considered several offensive operations to enlarge and defend the Nijmegen, Gelderland bridgehead and its important bridges (captured during the operation to capture Arnhem). One such proposal, Valediction (a development of an earlier plan; Wyvern) an assault south eastwards from Nijmegen between the Rhine and Maas rivers, initially had been shelved by Montgomery. A conference was convened at Maastricht, in Netherlands' Limburg, on 7 December 1944 between Allied generals, to consider ways of maintaining pressure on the Germans throughout the winter. Consequently, Valediction was brought forward and allocated to the First Canadian Army. British XXX Corps was attached to the Canadians for the operation and the date was provisionally set as 1 January 1945. At this point, the name Veritable was attached to the operation in place of Valediction. In the event, Veritable was delayed by the diversion of forces to stem the German attack through the Ardennes in December, (Battle of the Bulge or the Ardennes Offensive) and the advantages to the Allies of hard, frozen ground were lost. The objective of the operation was to clear German forces from the area between the Rhine and Maas rivers, east of the Netherlands (Dutch) / German (Deutsch) frontier, in the Rhineland. It was part of Eisenhower's "broad front" strategy to occupy the entire west bank of the Rhine before crossing the river. The Allied expectation was that the northern end of the Siegfried Line was less well defended than elsewhere and an outflanking movement around the line was possible and would allow an early assault against the Ruhr industrial region. Veritable was the northern arm of a pincer movement. The southern pincer arm, Operation Grenade, was to be made by Lieutenant General William Hood Simpson's U. S. Ninth Army. The operation had complications. First, the heavily forested terrain, squeezed between the Rhine and Maas rivers, reduced Anglo Canadian advantages in manpower and armour; the situation was exacerbated by soft ground which had thawed after the winter and also by the deliberate flooding of the adjacent Rhine flood plain.

Жер бедері

Достасқандардың алға жылжуы Гросбик (Маркет-Гарден операциясы кезінде басып алынған) шығысқа қарай Клеве мен Гохқа дейін, содан кейін Рейн бойымен оңтүстік-шығысқа қарай Ксантенге және АҚШ-тың алға жылжуына дейін болды. Шабуылдың барлық аймағы Рейн мен Маас өзендері арасында, бастапқыда Рейхсвальд арқылы, кейіннен жазық ауыл шаруашылық жерлері арқылы жүрді. Рейхсвальд – Нидерланд пен Германия шекарасына жақын орналасқан орман. Рейннің кең су тасқыны (операция уақытында ылғалды қыстан кейін су басуға рұқсат етілген) – аймақтың солтүстік шекарасын, ал Маас су тасқыны – оңтүстік шекарасын құрады. Рейхсвальд жотасы – мұз дәуірінен қалған және ылғал болғанда тез батпаққа айналатын жер. Операция кезінде жер мұзы еріп, дөңгелекті және тізбекті көліктер үшін жарамсыз болды. Бұл жағдай көптеген танктардың бұзылуына әкелді. Орман арқылы өту жолдары одақтастар үшін алға жылжу кезінде де, содан кейін жабдықтау және күштерді нығайту кезінде де қиындық тудырды. Орманның солтүстігінен (Нижмегеннен Клевеге) және оңтүстігінен (Мооктан Гохқа) ғана негізгі жолдар өтті, ал орман ішінде шығыс-батыс бағытында асфальтталған жол болған жоқ. Солтүстік-оңтүстік бағытында үш жол болды: екі жол Хеккенстен Краненбургке (неміс шеп сызығынан екі-бес шақырым қашықтықта) және Клевеге дейін; сондай-ақ Клеведен Гохқа дейін, Рейхсвальдтың шығыс жиегімен. Жарамды жолдардың жетіспеуі жұмсақ топырақ жағдайымен және су тасқыны алаптарының қасақана су басуымен ушықтырылды, бұл шарттарда амфибиялық көліктерді пайдалану қажет болды. Аз ғана жақсы жолдар шабуылдар кезінде оларға жүктеліп, үнемі ауыр көлік қозғалысынан тез бүлініп, қирады. Немістер үш қорғаныс шебін салған. Біріншісі Уайлерден Маас өзеніне дейін, Рейхсвальдтың батыс жиегімен, 84-ші дивизия және 1-ші парашют полкімен қамтамасыз етілді; бұл тек шабуылды тежеу және негізгі күштерді ескерту үшін арналған "ескерту желісі" болды. Екіншісі, орманнан тыс жерде, Рис, Клеве, Гохтан өтті, ал үшіншісі Ристен, Уэдемер Хохвальд арқылы Гелдернге дейін созылды.

The Allied advance was from Groesbeek (captured during Operation Market Garden) eastwards to Kleve and Goch, turning south eastwards along the Rhine to Xanten and the US advance. The whole battle area was between the Rhine and Maas rivers, initially through the Reichswald and then across rolling agricultural country. The Reichswald is a forest close to the Dutch/Deutsche border. The Rhine flood plain, wide (and which, at the time of the operation, had been allowed to flood after a wet winter), is the northern boundary of the area and the Maas flood plain is the southern boundary. The Reichswald ridge is a glacial remnant which, when wet, easily turns to mud. At the time of the operation, the ground had thawed and was largely unsuitable for wheeled and tracked vehicles. These conditions caused breakdowns to a significant number of tanks. Routes through the forest were a problem for the Allies, both during their advance through the forest and later for supply and reinforcements. The only main roads passed to the north (Nijmegen to Kleve) and south (Mook to Goch) of the forest no east–west metalled route passed through it. There were three north–south routes: two radiating from Hekkens to Kranenburg (between two and five kilometres behind the German frontline) and to Kleve; and Kleve to Goch, along the eastern edge of the Reichswald. The lack of suitable roads was made worse by the soft ground conditions and the deliberate flooding of the flood plains, which necessitated the use of amphibious vehicles. The few good roads were rapidly damaged and broken up by the constant heavy traffic that they had to carry during the assaults. The Germans had built three defence lines. The first was from Wyler to the Maas along the western edge of the Reichswald, manned by the 84th Division and the 1st Parachute Regiment; this was a "trip wire" line intended only to delay an assault and alert the main forces. The second, beyond the forest, was Rees, Kleve, Goch and the third ran from Rees, through the Uedemer Hochwald to Geldern.

Салдары

Жарыс аяқталғаннан кейін 34-ші бронетанкті бригада ормандық шайқастың кезеңіндегі өз рөлін қарап өтті, бронетанкті бөлімшелердің тәжірибесін анықтау және сабақ алу мақсатында. Соғыстан кейін Эйзенхауэр бұл "барлық соғыстың ең қызыл шайқастарының бірі" және "жауды метрмен метрге кері шегіндіруге мәжбүр болған қатал күрес" екенін айтты. Монтгомери былай деп жазды: "жаудың парашютшілері соғыс барысында кездеспеген фанатизммен шайқасты" және "жаудың қаруларынан атылған оқтардың мөлшері британдық әскерлердің бұл науқанда кездескен ең ауыр оқ жауылдары болды".