Кіріспе

17 ғасырдағы Испанияның Баха-Калифорния-Сур, Мексикадағы миссиясы – Миссия де Нуэстра-Сеньора-де-Лорето Кончо, немесе Лорето миссиясы 1697 жылдың 25 қазанында Мексиканың Баха-Калифорния-Сур, Лорето қаласындағы Кончо үнді тайпасының (үндістер) қонысында құрылды. Католик шіркеуінің иезуит миссионері Хуан Мария де Сальватиерра құрған Лорето – Баха-Калифорниядағы алғашқы сәтті миссия және испан қаласы. Миссия, оның маңызды католик шіркеуінің қызметтерін есептемегенде, 1829 жылы жабылды.

Сынақтар

1535 жылы Эрнан Кортестің Санта-Круз шығанағында (қазіргі Ла-Паз, Баха-Калифорния-Сур) колония құруға жасаған алғашқы, сәтсіз тытырауынан кейін, келесі 150 жыл Баха-Калифорнияны отарлауға бағытталған тағы да сәтсіз әрекеттермен өтті. Осы тытыраулардың ең жақын сәттісі 1683–1685 жылдардағы Сан-Бруно бекінісі болды, ол Лоретодан шамамен 20 километр солтүстікке қарай, Кочими тайпасының жерінде орналасқан. Адмирал Исидро де Атондо и Антильон мен иезуит миссионері Эусебио Франсиско Киноның бұл сәтсіздігі 12 жылдан кейін Лоретодағы жетістікке тікелей себеп болды. Баха-Калифорнияда көптеген сәтсіз кәсіптерден кейін, Жаңа Испания үкіметі мен испан коронасы енді басқа да тытырауларды қаржыландыруға құлшынбады. Дегенмен, Киноның осы миссионерлікке деген ынтасы тоқтап қалмады. Ол ақыры әріптестерінің, соның ішінде Сальватиерраның және Жаңа Испания билігінің иезуиттерге жарым аралға қайта оралуға рұқсат беруіне көндірді, бірақ бұл жолы өз жауапкершіліктерінде және көбінесе өз қаражатымен. 1697 жылдың басына қарай Сонорадағы Рио Яки өзенінің сағасында сапарға дайындық жұмыстары аяқталды. Кино қатыса алмады, себебі Сонорадағы үндістердің көтерілісі оның материкте болуын қажет етті. Сальватиерраға Лоретода Франсиско Мария Пикколо қосылды, ал миссияның прокуроры Хуан де Угарте материктен оларға қолдау көрсетті.

Негізін қалау

1697 жылдың 19 қазанында Сальватиерра 9 қарулы серігімен бірге Санта-Эльвира галеонынан үндістер Coruncho деп атаған жерге түсті. Бұл орын "шала өсімдіктердің кішкентай кеңістігімен және тұщы судың бұлағымен" ерекшеленді, бұл шөл далада сирек кездесетін екі керемет мүмкіндік еді. Келген күндері миссионер шағын құрылыс салғызып, оның алдына ағаштан жасалған крест орнатты. 25 қазанда олар Лорето Әйелінің бейнесін салтанатты шерумен алып жүрді, бұл осы аймақты испандық территория деп жариялаған сенімнің рәсімі болды. Осылайша Лорето миссиясы басталды. Монки ранчосы – әдетте 50-ден 80 адам тұратын елді мекен – испандықтар миссия салмаққа шешім қабылдаған жерден небары жүз метрдей қашықтықта орналасқан, арасындағы жалғыз су қоймалары бар еді. Испандықтардың келуі көбірек үндістерді тартты; кейбіреулеріне жұмыс істеу және діни қызметтерге қатысу үшін тамақ ұсынылды, бірақ көпшілігі жаугершілік танытты. 13 қарашада шамамен 200 үнді еркегі испандықтардың қарауылдық бекінісіне жебелер мен тастармен шабуыл жасады. Испандықтар миномет пен екі аркебуспен оларға қарсы тұрды. Шабуыл шамамен екі сағаттан кейін тоқтады. Екі испандық жеңіл жарақат алды, ал Сальватиерра олардың бірнеше үндіні өлтіргенін және жарақаттағанын хабарлады. Екі күннен кейін, жеткізілімдермен және күшейтумен, соның ішінде екінші иезуит миссионері Франсиско Мария Пикколомен испандық кеме келді. Испандықтар тамақпен төленген жергілікті жұмысшылардың көмегімен тез арада Лоретоның Корольдік бекінісі (Real Presidio de Loreto) деп аталған қоршалған бекініс салғызып, оны миссия штаб-пәтеріне айналдырды. Монкилердің миссияға қарсы кедергілері уақыт-уақыт жалғасты, бірақ 1698 жылғы Пасха күні болған қақтығыста бірнеше үнділер қаза тапқан немесе жарақат алғаннан кейін, Монкилер миссияның болуын қабылдады. 1698 жылдың соңына қарай миссияда барлығы 27 адам – діни қызметкерлер, діни көмекшілер және сарбаздар жұмыс істеді.

Кейінгі тарих

Лорето миссиясы егінді суару үшін жеткіліксіз су болғандықтан "наны бар себеттей" құнды емес болып шықты, бірақ миссионерлік іс-қимылдың кеңеюі және Баха-Калифорнияны испандықтардың бақылауына алу үшін маңызды база болды. Испандықтар индейлерге тамақ берудің оларды миссияға тартатынын түсінді, бірақ тамақ Мексиканың материгінен, көбінесе дауылды Калифорния шығанағы арқылы әкелінуі керек еді. Тамақ жетіспеушілігі ондаған жылдар бойы миссияға әсер етті. 1699 жылы миссияның ауыл шаруашылығына жарамды жер табу қажеттілігі оны Лоретодан ішкі жаққа қарай, Кочими үндістері Biaundó деп атаған үміткер аңғарда жаңа миссия құруға итермеледі. Келесі жылдары Лоретоны база ретінде пайдалана отырып, иезуиттер Баха-Калифорнияның оңтүстік-орталық бөлігінде, содан кейін түбектің солтүстік және оңтүстік жағындағы шалғай аймақтарда бірнеше жаңа миссиялар құрды. Лорето миссиясының қазірге дейін сақталған тас шіркеуі 1740 жылы салына бастап, 1744 жылы аяқталды. Лорето миссионерлердің бас кеңсесі болып қала берді, тіпті иезуиттер Баха-Калифорниядан қуылғаннан кейін де, олардың орнына 1768 жылы францискандықтар, ал 1773 жылы доминикандықтар келді. 1769 жылы Лорето миссиясы (қазір францискандықтар Жюниперо Серра басшылығымен) Гаспар де Портола басқарған құрлық пен теңізден жасалған зерттеу экспедициясының құрлықтағы бөлігі үшін аттандыру орны болды. Бірлескен әскери-миссионерлік экспедиция қазіргі АҚШ-тың Калифорния штатына дейін, солтүстікке қарай Сан-Франциско шығанағына дейін саяхаттап, Великатада (Баха), Сан-Диегода және Монтерейде жаңа францискандық миссияларды құрды. Лорето миссиясы 1829 жылы аяқталды, сол кезде Баха-Калифорниядағы жергілікті халық саны "жойылуға жақын" деңгейге жетті.

Халық санының азаюы

1698 жылдың соңына қарай, құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Лорето миссиясында шамамен 100 Моңки отбасы тұрды, олар христиан дініне көшкен, жағалау бойында өмір сүрген Моңкилердің көбісі дерлік. Бұл 400-ге жуық халық саны кейіннен Еуропадан әкелінген аурулардың салдарынан үнемі азайып кетті. 1733 жылы Лоретодағы Моңки халқының саны 134 адамды құрады, содан кейін халық саны Баха-Калифорнияның басқа аймақтарынан христиан үндістерін әкелу арқылы осы деңгейде сақталды. 1762 жылы иезуиттердің есебінде өткен 18 жылда тек 38 крещение рәсімі тіркелді, ал 309 адам қайтыс болды. Моңки халқының азаюымен бірге Лоретоға көшірілген испан, метис және үнді халқының саны артты. 1730 жылы иезуиттер Лоретодағы Моңки емес халықтың санын 175 деп тіркеді, оның ішінде 99 ер адам және олардың әйелдері мен балалары болды. Бұл адамдар әскерлер, теңізшілер, қолөнершілер, керуеншілер және малшылар болып жұмыс істеді. 1770 жылы Лоретоның жалпы халқы 400-ден асты, оның ішінде тек шамамен 120-сы Баха-Калифорнияның жергілікті халқы болды. Моңки халқы және олардың ерекше мәдениеті дерлік жойылды.