Петр Вопенка: чеш математигі, балама теориялар жасаған және математика философиясымен айналысқан. Білім министрі қызметін де атқарды. Математика туралы көбірек біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Petr Vopěnka (16 мамыр 1935 – 20 наурыз 2015) – чех математигі. 1970-ші жылдардың басында ол жиын теориясының баламалы түрін (классикалық Кантор теориясына балама) жасады, оны кейін бірнеше мақала мен монографияда одан әрі дамытты. Vopěnka есімі көптеген математикалық жетістіктермен байланысты, соның ішінде Vopěnka принципімен. 1980-ші жылдардың ортасынан бастап ол математиканың философиялық мәселелерімен (әсіресе Гуссерльдің феноменологиясымен) айналысты. Vopěnka 1990-1992 жылдары премьер-министр Петр Питхарт басқарған үкіметте Чехия Республикасының (сол кезде Чехословакияның құрамында) Білім министрі қызметін атқарды.
Czech mathematician
Petr Vopěnka (16 May 1935 – 20 March 2015) was a Czech mathematician. In the early seventies, he developed alternative set theory (i. e. alternative to the classical Cantor theory), which he subsequently developed in a series of articles and monographs. Vopěnka’s name is associated with many mathematical achievements, including Vopěnka's principle. Since the mid eighties he concerned himself with philosophical questions of mathematics (particularly vis à vis Husserlian phenomenology). Vopěnka served as the Minister of Education of the Czech Republic (then part of Czechoslovakia) from 1990 to 1992 within the government of Prime Minister Petr Pithart.
Өмірбаян
Петр Вопенка Dolní Kralovice шағын қаласында өскен. 1953 жылы Ледеч-над-Сазавудағы гимназияны бітіргеннен кейін, ол Прагадағы Карл университетінің математика және физика факультетінде математиканы оқып, 1958 жылы бітірді. 1962 жылы ғылым кандидаты (CSc), ал 1967 жылы ғылым докторы (DrSc) дәрежесін алды. Оның ғылыми жетекшілері Эдуард Чех және Ладислав Ригер болды. 1958 жылдан бастап Вопенка математика және физика факультетінде оқытумен айналысты, 1964 жылдан бастап лекциятор, 1965 жылдан бастап аға лекциятор болып жұмыс істеді. 1968 жылы профессор атағын алды, бірақ саяси себептерге байланысты 1990 жылға дейін бұл атақты ресми түрде иелене алмады. 1966-1969 жылдары Вопенка факультет деканының орынбасары қызметін атқарды. 1967 жылы Вопенка жаңа құрылған Математикалық логика кафедрасын басқарды. 1970 жылы кафедра таратылып, Вопенкаға университетте қалуға рұқсат берілді, бірақ ол биліктің назарынан тыс қалды, бұл оның шетелдік математиктермен байланысын шектеді. 1970-1980 жылдары математиканың философиясы мен тарихы, сондай-ақ шексіздіктің феноменологиясымен айналысты. 1990 жылғы қаңтарда, «Барқыт революциясынан» кейін Вопенка Карл университетінің проректоры болды. 1990 жылдың маусымынан 1992 жылдың шілдесіне дейін Чехия Республикасының (сол кезде Чехословакияның құрамында) Білім министрі қызметін атқарды. Бұл қызметте ол көп табысқа жете алмады және мұғалімдердің қарсылығына тап болып, мектеп реформаларын жүзеге асыруға тырысты. 1992 жылы Математикалық логика кафедрасы қайта ашылып, Вопенка оның меңгерушісі болып тағайындалды. 2000 жылы Карл университетінен зейнеткерлікке шығып, кафедра жабылды. 2009 жылға дейін Вопенка Ян Евангелиста Пуркинье университетінде, Усти-над-Лабемдегі Ғылым факультетінің математика кафедрасында профессор болып жұмыс істеді. Петр Вопенка сонымен қатар ерте математикалық мәтіндерді (мысалы, Евклид және Әл-Хорезмидің еңбектерін) чех тіліне аудару және жариялауға қатысты, содан кейін ол Пилзендегі Батыс Богемия университетінің Философия және пәнаралық іс-қимыл кафедрасында жұмыс істеді.
Petr Vopěnka grew up in small town of Dolní Kralovice. After finishing gymnasium in Ledeč nad Sázavou in 1953 he went to study mathematics at the Mathematics and Physics Faculty of Charles University in Prague, graduating in 1958. In 1962 he was made Candidate of Sciences (CSc) and in 1967 Doctor of Science (DrSc). His advisors were Eduard Čech and Ladislav Rieger. Starting in 1958 Vopěnka taught at the Mathematics and Physics Faculty, since 1964 as lecturer, since 1965 as senior lecturer. In 1968 he was made professor but was prevented to take this title until 1990 due to political reasons. Between 1966 and 1969 Vopěnka served as Vice Dean of the faculty. In 1967 Vopěnka became head of the newly established Department of Mathematical Logic. The department was abolished in 1970 and Vopěnka, though allowed to stay at the university, fell into disfavour with the regime, which limited his contacts with foreign mathematicians. During the 1970s and 1980s he concentrated on philosophy and history of mathematics and on phenomenology of infinity. After the Velvet Revolution, in January 1990, Vopěnka became Deputy Rector of the Charles University. During the period June 1990 – July 1992 he served as Minister of Education of the Czech Republic (then part of Czechoslovakia). In this position he, without much of success and facing protests from the teachers, attempted to institute school reforms. In 1992 the Department of Mathematical Logic was reopened and Vopěnka became its head. In 2000 he retired from the Charles University and the department was closed. Until 2009 Vopěnka worked as a professor at the Jan Evangelista Purkyně University in Ústí nad Labem, in the Department of Mathematics of the Faculty of Science. Petr Vopěnka also participated in translation and publishing of early mathematical texts (such as works of Euclid and Al Khwarezmi) into the Czech language, and then he worked at the Department of Philosophy and Department of Interdisciplinary Activities, University of West Bohemia in Pilsen.