Кіріспе
Боливиядағы археологиялық орын, Эль-Фуэрте-де-Самайпата немесе Самайпата бекінісі, сондай-ақ қарапайым "Эль-Фуэрте" деп те белгілі, Колумбияға дейінгі археологиялық орын және ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген нысан. Ол Боливияның Санта-Круз департаменті Флорида провинциясында орналасқан. Бұл орын Боливияның Анд тауларының шығыс етегінде жатыр және боливиялықтар мен шетелдіктер үшін танымал туристік мақсатқа ие. Самайпата қаласы бұл орынға қызмет көрсетеді. Эль-Фуэртедегі археологиялық орын үш түрлі мәдениеттің құрылыстарын қамтиды: Чане, Инка және испандықтар. Бекініс деп аталғанымен, Самайпата діни, рәсімдік және тұрғын үйлік функцияларды да атқарған. Оның құрылысын, бәлкім, Аравак тайпасынан шыққан, Инкаға дейінгі халық – Чане бастаған. Инка империясы Анд тауларының биік жерлерінен шығысқа қарай, субтропикалық тау етегіне қарай кеңейген 15-шы ғасырдың соңы мен 16-шы ғасырдың басында Инка алаңы мен резиденцияларының қираған қалдықтары да бар. Чане, Инка және испандықтар Гуарани (Чиригуано) жауынгерлерінің шабуылына ұшырады, олар да осы аймаққа қоныс аударды. Гуаранилер Санта-Круз жазықтары мен аңғарларын басып алып, Самайпата аймағын иеленді. Гуаранилер испан отарлау кезеңіне дейін де аймақты бақылауда ұстады. Испандықтар Самайпата бекінісінде қоныс салған, және онда әдеттегі араб-андалузиялық архитектураға тән ғимараттардың қалдықтары сақталған. Бірақ испандықтар көп ұзамай бекіністен кетуге мәжбүр болып, жақын маңдағы аңғарға көшіп, 1618 жылы Самайпата қаласын құрды.
El Fuerte de Samaipata or Fort Samaipata, also known simply as "El Fuerte", is a Pre Columbian archaeological site and UNESCO World Heritage Site located in Florida Province, Santa Cruz Department, Bolivia. It is situated in the eastern foothills of the Bolivian Andes and is a popular tourist destination for Bolivians and foreigners alike. It is served by the nearby town of Samaipata. The archaeological site at El Fuerte is unique as it encompasses buildings of three different cultures: Chanè, Inca, and Spanish. Although called a fort, Samaipata had also a religious, ceremonial, and residential function. Its construction was probably begun by the Chané, a pre Inca people of Arawak origin. There are also ruins of an Inca plaza and residences, dating from the late 15th and early 16th centuries as the Inca empire expanded eastward from the Andes highlands into the sub tropical foothills. Chané, Inca, and Spanish all suffered raids from Guarani (Chiriguano) warriors who also settled in the region. The Guarani conquered the plains and valleys of Santa Cruz and occupied the Samaipata area. The Guaranis dominated the region well into the Spanish colonial period. The Spaniards built a settlement at Samaipata fort, and there are remains of buildings of typical Arab Andalusian architecture. The Spaniards soon abandoned the fort and moved to a nearby valley, establishing the town of Samaipata in 1618.
Инкалар
Самайпата жері біздің заманымыздың 300 жылы Моджокайя дәуірінің (200-800 жылдары) шане тайпасымен ритуалдық және тұрғын алап ретінде пайдаланылды. Олар Самайпата қиратылысының рәсімдік орталығы болып табылатын үлкен жартасты қалыптастыруды бастады. 17 ғасырдағы испандық хронист Диего Фелипе де Алкаяның мәлімдемесіне сәйкес, инкалар, шамасы Тупак Юпанки билігінің соңында (1471-1493 жылдары билік еткен), Самайпата аймағын империя құрамына енгізуді бастады. Юпанкинің туысы Гуакане инка әскерін бастап келді және Григота атағы бар жергілікті басшыны және оның 50 000 халқын инка билігіне бағынуға көндірді, оған жомарт сыйлықтар ұсынды. Гуакане Самайпата немесе Сабай-Патада, тау басындағы өз астанасын құрды. Самайпата инкалардың сөйлеген кечуа тілінде «демалыс биіктіктері» деген мағынаны білдіреді. Самайпата инкалардың әкімшілік, рәсімдік және діни орталығы болды. Империя шекарасындағы басқа инка әкімшілік орталықтары сияқты (мысалы, Оронкота), Самайпата шеткі қамалдармен қорғалған. Олардың бірі шығысқа қарай орналасқан және Ла Форталеза деп аталады. Қамалдың қираған қалдықтары қазіргі Санта-Крус қаласының төңірегіндегі жазықтарды көріп тұрған тау басында орналасқан. Тағы бір қамал, орналасқан жері белгісіз, Гуанакопампа деп аталды және Сайпуру немесе Кайпурумдағы кен орнын қорғады, оның орны да белгісіз. Самайпата аймағы Инка империясының ең шалқары және шығысқа қарай орналасқан аймақтарының бірі болды. Алкаяның баяндамасына сәйкес, Гуакане мен Григота испандықтар Чиригуано деп атаған шығыс Боливияның гуарани халқының шабуылында қаза тапты. Чиригуанолар Анд тауларының етегіне қарай төмендіктерден жылжып келе жатты. Инкалардың қарсы шабуылы Чиригуаноларды Самайпата мен оның төңірегінде қоныстанудан тоқтатуға жетпеді. Самайпаттағы өрттен зардап шеккен инка ғимараты осы оқиғаға куәлік етеді. Соғыстың нақты уақыты белгісіз, бірақ көптеген зерттеушілер Чиригуаноның Инканың шығыс шекарасына жасаған шабуылдарының 1520 жылдармен басталғанын айтады. Испандықтар, инка қолдаушыларымен бірге, Самайпатаны 1570 жылдардың басында қамал және базалық лагерь ретінде пайдаланған болуы мүмкін, бірақ ресми испандық қоныстану 1615 жылы басталды, осы кезде Чиригуанолар әлі де қауіпті болды. Қираған үйлердің арасында испандық үй сақталған.
Сайт
Самайпата археологиялық ескеріші шамамен екі бөлікке бөлінеді: салтанатты және әкімшілік/тұрғын секторлары. Инкалардың кейбір құрылыстары Шане тайпасының бұрынғы құрылыстарының үстіне салынған. Салтанатты сектор ескеріштің солтүстік бөлігінде орналасқан. Оның ауданы шамамен және негізінен инка және инкадан бұрынғы кезеңдерге жататын ою-өрнектермен толық жабылған үлкен тас тіреуіштен тұрады. Оюлардың ішінде геометриялық және жануарлардың суреттері, қабырғалар, нишалар және «жыланның омыртқасы» немесе «эль каскабель» (құйрықты жылан) деп аталатын ұзын, канал тәрізді оюлар бар. Көрінісі әсерлі болмаса да, салтанатты сектордың ең маңызды бөлігі – жартастың ең жоғары нүктесіндегі «қасиетшілер хоры» («coro de los sacerdotes»). Ол жартасқа қашалған, жеке адамдар отыруы үшін арналған 18 нишадан тұрады. Жартастың төменгі бөлігінде дін қызметкерлерінің тұруына немесе салтанатты заттарды сақтауға арналған 21 тікбұрышты ниша бар. Қалған жерлерде де нишалар мен ойыстар шашыраңқы орналасқан. Тұрғын және әкімшілік орталық ескеріштің оңтүстік бөлігін құрайды. Самайпата инка провинциясының астанасы болған болуы мүмкін және осы мәртебеге сай келетін инфрақұрылымға ие. Ең айқын ерекшелігі – оңтүстік жағында инка қалаларына тән «каланка» деп аталатын тікбұрышты ғимаратпен шектелген, әр жағы шамамен болатын үлкен трапеция пішіндес алаң. «Каланка» ұзындығы және ені қоғамдық жиналыстар, мерекелер және қонақтар мен сарбаздарды орналастыру үшін пайдаланылған. Самайпатадағы «каланка» Боливиядағы екінші ірі құрылыс болып табылады, бірақ дренаждық канал мен сабаннан жасалған шатыры аяқталмағандықтан құрылысы тоқтап қалған. Сондай-ақ, осы секторда Аклахуаси орналасқан – Акла деп аталатын, тоқу үшін таңдалған, инка ақсүйектерінің әйелдеріне үйленген, салтанаттарға қатысқан және кейде діни рәсімдерде құрбандыққа шалынған әйелдерге арналған монастырь. Аклахуасидің болуы инкалардың маңызды елді мекендеріне тән еді.
Қорғау
Келушілердің тасқа ойылған белгілердің үстінен жүруінен және судың эрозиясынан келген зардаптарға байланысты, ішкі аймақ одан әрі зақымданудың алдын алу үшін жабылды. Дегенмен, оның көп бөлігін көруге болады. Қасиетті орынға жету оңай; көптеген компаниялар жақын орналасқан Самайпаттан автобустарды іске қосады. Кіру үшін шағын төлем қабылданады. Бұл орын Stonewatch ұйымының қамқорлығында, ол коммерциялық емес қоғам және тас өнерін сақтау мен құжаттауға арналған академия.