Кіріспе
Ерте ренессанс дәуірінің итальян суретшісі Доменико ди Бартоло (шынайы аты Доменико Гецци), Асяно, Сиенада туған, ренессанс дәуірінің ерте кезеңіндегі сиендік суретші. Жорджо Вазари «Ең ұлы суретшілер, мүсіншілер және сәулетшілердің өмірі» атты еңбегінде Домениконың Таддео ди Бартолоның немере інісі болғанын айтады. Флоренцияның жаңа стилінің ықпалымен, Доменико ди Бартоло Флоренциядағы тапсырыс берушілерден тапсырыс алған жалғыз сиендік суретші болды. Сиенада ол Лоренцо ди Пьетроның (Веккиетта атымен белгілі) жұмысына қабылданды, Санта-Мария-делла-Скала ауруханасының паломниктер залындағы «Ауруларды күту» фрескасын орындауға көмектесті. Домениконың есімі алғаш рет 1420 жылы тіркелген, ол және бірнеше басқа сиендік суретшілер Сиена соборында сурет салу жобасының бөлігі ретінде жұмыс істеді. 1428 жылы ол суретшілер гильдиясының (ruolo dei pittori) тізімінде шебер ретінде алғаш рет тіркелді. 1433 жылы ол «Қасиеттілермен оралынған Құдай ана мен бала» суретін де салған. Ренессанс ғалымы Брюс Коул Домениконың «Пәктік Құдай анасы мен періштелер» туындысын «алғашқы сиендік Кватрочентоның ең әдемі туындыларының бірі» деп атайды. Жакопо мен Домениконың кәсіби қарым-қатынасын көрсететін бір жағдай – Жакопо Сиена соборының жұмыстарына бақылаушы оператор болып сайланғаннан кейін Доменико ди Бартоло сакристияда сурет салуға жұмыс алғаны туралы жазбаша куәлік. Брюс Коул сияқты ғалымдар Домениконың «Пәктік Құдай анасын» мақтайды, өйткені ол сол кездегі кез келген сиендік суреттен ерекшеленеді. Бұл бірнеше техникалық және стильдік себептерге байланысты, олардың барлығы Доменико ди Бартолоның әріптес суретшілерден бейімделу және байқау қабілетін көрсетеді. Әсіресе, өнер сыншылары Домениконың суреттерін оның күшті мүсіндік сілтемелері үшін мойындайды, олардың көпшілігі Жакопо делла Кверсия стиліне сәйкес келеді. Суреттің композициясы өте көлемді және үшбұрышты бейнеленген Құдай анасымен орталықтандырылған. Оның артында бес періште тұр, олар суретке қозғалыс пен тереңдік беретін жартылай шеңбер құрайды. Мазаччоның бүгінгі күнге дейін сақталған бірнеше Құдай анасының панельдеріне сілтеме жасай отырып, олардың Домениконың Құдай анасымен ұқсастығы – ірі тұлғалардың жалпы бейнеге мүсіндік тұрақтылық пен салмақтылықты сезіндіретін басым геометриялық формаларды жасауы. Сондықтан, түс, геометриялық бағдар, киімдер және бет-әлпеттер Домениконың алғашқы шәкірттік білімін Флоренциялық ықпалы бар Сиенадағы біреуден алғанын көрсетеді. Брюс Коул ұсынған екі мүмкін үміткер – Паоло ди Джованни Фей немесе Таддео ди Бартоло. Мазаччо табиғатты еліктеудегі, суреттерінде өмірге ұқсас қозғалыстарды қайта құрудағы және суреттерінде үш өлшемділікті жасаудағы тұрақты табысы үшін мақталды. Домениконың Мазаччоның суретіне назар аударуы білім беру тәжірибесі болды, өйткені ол кейінірек «Пәктік Құдай анасында» дөңгелек доға композициясы деп аталатын көркемдік техниканы қолданды. Суретте де Сиенада Джентиле да Фабриано танымал болған тәсілде бейнеленген Құдай ана: итальян суретшісі өзінің халықаралық готикалық сурет салу стилімен танымал болды. Осы уақыт аралығында Құдай ананы осыған ұқсас түрде суреттеген басқа суретшілер – Джованни ди Паоло 1427 жылғы Бранчини Құдай анасы үшін және Андреа ди Бартоло кішіпейілділік Құдай анасы үшін. Алдын ала қысқартылған нимбтер мен Құдай анасының тәжі Доменико ди Бартолоның суреті орындалған кезде сирек кездесетін, оларды тек Мазаччо жасаған Пиза алтарында ғана табуға болады. Сондай-ақ, онда Мазаччоның Пизадағы алтарындағы Мәсіх жүзім жеп отырған бейнесі бейнеленген, аузында саусақтары бар сәбидің суреті бар. Домениконың «Пәктік Құдай анасы» дене тондарының жарық пен көлеңкесін сәтті бейнелейді, бұл да Мазаччо стилімен жасалады. Алайда, танымал британдық өнер тарихшысы Джон Поуп Хеннесси өзінің мақалаларында Доменико ди Бартоло толыққанды Мазаччо стиліндегі суретші бола алмайтынын айтады. Филиппо Липпи немесе Андреа ди Джусто сияқты суретшілер өздерінің кейіпкерлерін қатаң түрде бейнелесе, Доменико ди Бартолоның кейіпкерлері белгілі бір «готикалық икемділікке» ие. Джорджо Вазари өзінің мансабында Доменико ди Бартоло Флоренция шіркеулері үшін алтарлық суреттер салғанын атап өтті, бұл Домениконың Ренессанс өнерінің Флоренциялық аспектілерін талдап, қорытындылауға қабілетті екенін растайды. Дегенмен, көптеген сиендік және жалпы ренессанс өнерінің сыншылары Домениконы әлі де Сиеналық суретші деп санайды, ол Флоренциялық талғамдарды қабылдаған, бірақ прогрессивті Флоренциялық суретші емес. Оның «Пәктік Құдай анасы» туындысы Сіеналық туынды ретінде қарастырылады, және көптеген өнер тарихшылары Доменико сол кезде жас суретші болғанын және жаңа идеяларға қызығушылық танытқанын, бірақ бәлкім, оларды толыққанды қабылдамағанын қорытындылайды. Ол өзінің заманындағы өнер әлемімен таныс болды және Сиеналық Тречентодан қасиетті суреттерді ұнатумен белгілі болды, соның салдарынан көптеген Сиеналық өнер туындыларының жасалуына әсер етті. Домениконың «Пәктік Құдай анасында» суреттегі әдеттегі сәлемдеме – «Ave Maria» «Ave Stella Maris» терминімен ауыстырылды, яғни «Теңіз жұлдызына сәлем». Бұл ежелгі атрибут Мария есімі үшін христиан этимологиясында ерте пайда болған, бірақ Бернардинодан бұрын осы терминнің мағынасы туралы осыншалықты егжей-тегжейлі жазған автор жоқ. Бранди фреска панелінің архитектурасы туралы пікір білдіреді, ол толыққанды перспективада болмаса да, төменнен қарағанда сәтті көрінеді. Бұрын айтқандай, Жакопо делла Кверсия сайланғанға дейін қандай да бір серіктестік болғаны анық, өйткені Доменико собор үшін туындыларды аяқтауға шақырылған уақыт тиімді болды. Өнер тарихшысы Карл Стрельке байқағандай, үстіңгі жиектердің нүктелі қысқаруы және Құдай анасының ішкі жағының төменгі көзқарасы сурет композициясының бастапқыда басқа өлшемдерге ие болғанын көрсетеді. Аурухана Сиена соборы мен Опера дель Дуомоның қасында ыңғайлы жерде орналасқан. Өндірілетін әр фреска аурухананың қайырымдылық жұмысына сілтеме жасайтын болады. Доменико ғимараттағы өнер туындыларына үлес қосатын қарапайым суретші болды. Паломниктер залын безендіру жобасы алғаш рет Джованни ди Франческо Буззикелли (1434–1444) ұсынды. Джованни Веккиеттаны және Доменико ди Бартолоны жобаны жүзеге асыруға шақырды. Олар екеуі де залды күнделікті өмірдің шындығын көрсететіндей етіп жаңартты. Стрельке атап өткендей, осы аурухана қабырғасы үшін тапсырыс туралы ешқандай құжаттама жоқ. Ол сондай-ақ Доменико ди Бартоло (сондай-ақ Веккиетта) салған фрескалар бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ олар біртұтас көркемдік көрініс ұсынады, бірақ аурухана архитектурасымен байланысты кадрларды өзгерту және қиындықтар тудырды. Доменико аурухананың безендірілуінде қандай қызмет атқарғаны белгісіз, және ол жобаның жоспарлаушысы немесе директоры болғаны туралы ешқандай жазба жоқ.
Domenico di Bartolo (birth name Domenico Ghezzi), born in Asciano, Siena, was a Sienese painter of the early Renaissance period. In the Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects, Giorgio Vasari says that Domenico was the nephew of Taddeo di Bartolo. Influenced by the new Florentine style of painting, Domenico di Bartolo was the only Sienese painter of his time to receive commissions from clients in Florence. In Siena, he was employed by Lorenzo di Pietro (known as Vecchietta), to help execute the fresco The Care of the Sick, in the Pilgrim's Hall of the Hospital of Santa Maria della Scala. Domenico is first recorded in 1420 when he and several other Sienese artists, is documented as part of a project to paint in Siena Cathedral. He is first recorded as a master in 1428, in a list of the painters' guild (ruolo dei pittori). In 1433 he also painted the Virgin and Child Surrounded by Saints. Renaissance Scholar Bruce Cole refers to Domenico's Madonna of Humility with Angels as "one of the loveliest works of the early Sienese Quattrocento". Another situation that can attest to Jacopo and Domenico's professional relationship comes from the written record that after Jacopo was elected to be the overseeing operator of the Cathedral of Siena's works, Domenico di Bartolo secured himself works to paint in the sacristy. Scholars such as Bruce Cole commend Domenico's Madonna of Humility, because it is unlike any Sienese painting of its time. This is for several technical and stylistic reasons, all of which give insight into Domenico di Bartolo's keen eye for adaptation and observation from fellow artists. In particular, much of the art critiques give recognition to Domenico's painting because of its strong sculptural references, many of which align with Jacopo della Quercia's style. The composition of the painting is centred with a very volumetrically and triangularly depicted Madonna. Behind her are five angels, who form a semicircle that gives further movement and depth into the painted space. Referring back to several of the Madonna panels by Masaccio that have survived until today, a similarity between them and Domenico's Madonna is that the large figures created dominating geometrical forms that give the overall image a strong sense of sculptural stability and gravity. Hence, colour, geometric orientation, costumes, and faces all come together to suggest that Domenico would have received his early apprentice training from someone in Siena with strong Florentine influences. Two possible candidates that Bruce Cole introduces are Paolo di Giovanni Fei or Taddeo di Bartolo. Masaccio was commended for his refined skills in imitating nature, recreating lifelike movements in his subjects, as well as his consistent success in creating a convincing three dimensionality to his paintings. Domenico's observations of Masaccio's painting would have proved to be an educational experience as he later is seen to utilize a type of artistic technique called circular arc composition within the Madonna of Humility. In the painting, the Virgin is also depicted in a way that had been popularized in Siena by Gentile da Fabriano: an Italian painter who was best known for his international gothic painting style. Other artists who depicted the Virgin in a similar manner during this time were Giovanni di Paolo for his Branchini Madonna of 1427 and Andrea di Bartolo for his Madonna of Humility. Foreshortened halos and Virgin's crown were rare during the time that Domenico di Bartolo's painting was executed, and can only be found in the Pisa altarpiece executed by Masaccio. There, too, is an illustration of the baby with fingers in his mouth, which strongly recalls back to Masaccio's Pisa altarpiece, which illustrates the Christ child eating grapes. Domenico's Madonna of Humility successfully models lights and darks within the flesh tones, and this too is done in the style of Masaccio. However, renowned British art historian John Pope Hennessy states in his articles that Domenico di Bartolo cannot be a fully Masacciesque painter. Whilst painters like Filippo Lippi or Andrea di Giusto depict their figures to stand up in a stiff manner, those of Domenico di Bartolo possess a certain "Gothic flexibility". Giorgio Vasari notes that sometime in his career, Domenico di Bartolo painted altarpieces for Florentine churches, which confirms such appraisals and evaluations that Domenico was competent enough to analyze and infer from the Florence aspects of Renaissance art. Yet, many Sienese and general Renaissance art critics consider Domenico to still be a Sienese painter, with acquired Florentine tastes, and not a progressive Florentine painter. His work of the Madonna of Humility is ultimately considered Sienese, and many art historians conclude that at this time Domenico himself was a young artist who was attracted and eagerly open to new ideas, but perhaps had not yet assimilated such ideas to a profound meaning. He himself was not unfamiliar with the art world during his time, and was known to favour canonized artistic images from the Sienese Trecento, and therefore influenced the subsequent production of many Sienese artworks. In Domenico's Madonna of Humility, the common salutation on the painting – "Ave Maria" is replaced by the term "Ave Stella Maris", which means "Hail Star of the Sea". Although this ancient attribute originated early on in Christian etymology for the name Mary, there is no existing record of an author before Bernardino who had written so intricately about the term's meaning. Brandi comments of the architecture of the fresco panel, for although it is not entirely correct in perspective, it can be successfully viewed from below. As mentioned previously, it is clear that some form of a partnership had existed prior to Jacopo della Quercia's election, because of the efficient timing in which Domenico had been summoned to complete artworks for the cathedral. As observed by art historian Carl Strehlke, the pointed shortening of the upper edges and the low viewpoint of the Virgin's abdomen are all indications that the painting's composition had originally possessed different dimensions. The hospital is conveniently located across both the Siena Cathedral and the Opera del Duomo, Each fresco that was to be produced would display some kind of attribution to the hospital's philanthropic work. Domenico was but a minor artist to contribute to the artistic works within the building. The project to decorate the Pilgrim's hall was first proposed by Giovanni di Francesco Buzzichelli (1434–1444). Giovanni is the one who summoned both Vecchietta and Domenico di Bartolo to carry out the project. Both of them successfully renovated the hall in a way that depicts the realities of lively daily existence. As mentioned by Strehlke, no documentation of a commission for this hospital wall is known to exist. He also observes that although the frescoes done by Domenico di Bartolo (as well as Vecchietta) that have managed to survive until today present a unified pictorial scene, details such as changes in the framing and challenges with the architecture of the hospital show that adaptations were made during the execution of the artworks. It is unclear what position Domenico occupied in the hospital's decoration, and there are no records that he served at the planner or director of the project.
Ауруларды күту
Домениконың алты фрескасының біріншісі "Ауруларды күту" деп аталады, оған Доменико латынша жазумен қол қойып, 1440 жылға датар. Фрескада аурухана палатасының ішкі көрінісі ерекше еңбекпен бейнеленген. Дәрігерлер мен медбикелер науқастарға көмектесіп, басқа да игіліктер жасап жатыр. Фресканың орталық алғы жағында науқастың аяғын жуу көрсетілген, бұл Мәсіхтің өзі шәкірттерінің аяқтарын жуған танымал суретіне тікелей сілтеме жасайды. Бүкіл сурет бойында Доменико костюмдердің түсін және олардың шебер жасалған әшекейлерін айқын көрсетеді. Шын орынды осылай бейнелеуі үшін Доменико Веккиеттаның еңбектерін ұстанған деген пікір бар, олар екеуі де Сиена өнерінде жаңа сипаттамалық реализм саласын ашты. Сол кездегі Джентиль да Фабриано және Пизанелло сияқты суретшілер де пейзаждарды реалистік немесе натуралистік бейнелеген, бірақ олар көбінесе қиял мен шығармашылықтан туған суреттер жасаумен танымал болды. Сондықтан, Доменико мен Веккиетта үшін нақты бір орынды еліктейтін суреттер жасау өнер әлемінде жаңалық болды. Домениконың фрескалары Сиена өнеріндегі көрермендерге визуалдық түйсіндіктерді ұсынатын алғашқы туындылардың бірі болып табылады.
Табылған балалардың тәрбиелеуі мен қалыңдығы
Домениконың екінші ең танымал фрескасы «Табылған балалардың тәрбиесі және құдайы» деп аталды. Суретте бағытталған барлық негіздер дерлік толығымен сәулеттік құрылымға байланысты. Суретте үлкен аркалары бар, егжей-тегжейлі, күрделі ғимараттың астында табылған балалардың құдайы бейнеленген. Басым архитектуралық шешімдерінің арқасында, фрескадағы тұлғалар математикалық дәлдікпен кеңістіктік құрылымда жасалған және орналасқан, онда барлық ортогоналдар сурет көкжиегіндегі бір «жоғалатын» нүктеде бірігеді. Бұл фресканы оның заманы үшін ерекше ететін нәрсе – өлшенетін, математикалық түрде бейнеленген кеңістігі, бұл Quattrocento-ның бірінші жартысында Сиена суретшілігінде сирек кездесетін қасиет. Әрине, Домениконың фрескаларының бірін мұндай дәлдікпен бейнелеу шешімі Флоренция суретшілігінің реалистерінің, мысалы Масаччо, Мазолино да Паникале және Филиппо Липпидің ықпалында болған болуы керек. Дегенмен, Брюс Коул бұл фреска Домениконың Сиеналық ата-бабалары мен Флоренциялық замандастарына қарағанда эксцентрикалық және стильдік жағынан алыс екенін жазады. Коул фресканың «реализм мен қиялдың, жақындық пен қашықтықтың ерекше үйлесімі» екенін айтады. Осы себепті суреттің жалпы әсері оның реалистік шешіміне қайшы келеді. «Табылған балалардың тәрбиесі және құдайы» фрескасындағы ең ұсақ бөлшектерді еден плиткаларында, кілемдерде, әшекейленген киімдерде және еденнен төбеге дейінгі қалыптарда табуға болады.
Соңғы фреска
Доменико алты фресканың барлығын уақытында аяқтауға шамасы келмеді. Алтыншы фресканы толық аяқтай алмағандықтан Домениконың ауруханамен арақатынасында қиындықтар туды. Бұған қоса, аурухана Доменикоға "Madonna della Misericordia" суретін салуды тапсырған еді, бірақ ол да оны аяқтауға үлкермеді. Стрехке Домениконың тәжірибеден өтуі және жалақысының кемуіне куә болатын құжаттарды ұсынады. Стрехке Домениконың жұмысын аяқтамауының негізгі себебі – ауру екенін, ал ол ауырғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болғанын айтады.
Соңғы жылдар
Ди Бартолоның соңғы тапсырысы Сиена қалалық сарайының (Palazzo Pubblico) Бикчерна канцеляриясындағы Құдай ананың тәж киюі фрескасы болды. Ол төрт періште басын салуды бастады, бірақ 1445 жылы қайтыс болғандықтан жұмысы тоқтап қалды. Ұзақ өтпей, бұл фресканы тағы бір сиендік суретші – Сано ди Пьетро аяқтады.