1684-1856 жылдардағы Гуанчжоудың «Онүш фабрикасы» ауданы

Кіріспе

Гуанчжоу ауданы, Қытай, 1684 – 1856 жылдар аралығында.

Он үш фабрика, сондай-ақ Кантон фабрикалары деп белгілі, Қытай империясының Цин дәуірінде, Гуанчжоудың (Кантон) оңтүстік-батысындағы Жемшекті өзенінің бойында орналасқан аудан болды. Бұл қоймалар мен дүкендер 1757 жылдан 1842 жылға дейін Қытаймен Батыс елдерінің саудасының басты және жалғыз заңды орталығы саналды. Фабрикалар 1822 жылы жантүршігерлік оқиға салдарынан, 1841 жылы Бірінші опиум соғысы кезінде және 1856 жылы Екінші опиум соғысы басталғанда өртенді. 1842 жылғы Нанкин келісімі шарттарына сәйкес, келісімдік порттар ашылғаннан және Кантон жүйесі тоқтатылғаннан кейін фабрикалардың маңызы азайды. Екінші опиум соғысынан кейін фабрикалар Гуанчжоудың ескі қоршалған қаласының оңтүстігіндегі бұрынғы орнында қайта жаратылмады, алдымен Жемшекті өзенінен өтетін Хэнань аралына, содан кейін Гуанчжоудың батыс жаққа орналасқан Шамиан аралына көшірілді. Олардың бұрынғы орны қазір Гуанчжоу мәдени паркінің құрамына кіреді.

Тарих

Мин әулетінен бастап (1368 жылы құрылған), теңіз саудасына тыйым салу (хайцзин) сериясы Қытайдың сыртқы саудасын шектеді, кейде оны толығымен тоқтатуға тырысты. 1684 жылы Цин әулетінің Канси императоры шетелдіктерге Гуанчжоу, Сямынь, Сунцзян және Нинбо қалаларында Қытаймен сауда жасауға рұқсат берді. Гуанчжоуда ерте саудагерлер маусым мен қыркүйек аралығында, муссондық желдерге сүйене отырып келіп, ісін бітіріп, қараша мен ақпан аралығында қайтып кетті. Шетелдік кемелер Пачжоу (сол кезде "Вампоа" деп аталған) ағысында тұрып, сауда қаланың батыс жақын маңында жүргізілді. Батыс саудагерлері қытай саудагерлері арқылы жұмыс істеуге міндетті болды, олардың адал мінез-құлқы мен салық төлемдеріне кепілдік берді; сондай-ақ, саудагерлер пайдаланатын қоймалар мен пәтерлердің иелері де олар болды. Көбінесе жеке саудагерлер бұл шектеулерден қашып құтыла алды, бірақ кеден бастығы, хоппо, Шығыс Үндістан компаниясы сияқты ірі көлемді сатып алушыларға оларды қатаң сақтауға тырысты. Әдетте, жүкті кемеден өз экипажы арқылы және қытай саудагерлерінің "чөп қайықтарымен" (лигтерлер) кемеге тасымалдайтын. Ұрлықтан немесе қарақшылықтан сақтану үшін шетелдік саудагерлер өз теңізшілерінің бір бөлігін күзетші ретінде тағайындай бастады. 1686 жылы батыстықтарға әр түнде Пачжоуға оралудың қажеті болмауы үшін зауыт аумағында жалдап тұруға рұқсат берілді. Көбінесе суперкарголар, олардың көмекшілері мен бухгалтерлері зауыттарда қалды, экипаж – бірнеше күзетшілерден немесе жағалауға демалысқа шыққандардан басқа – кемеде қалды, ал капитан екеуінің арасында қатынай берді. Қытайлық компрадор әр зауыттың қытай қызметшілерін жалдап, жергілікті сатушылардан оларға қажетті заттарды сатып алды; аға суперкарголар кейде өз қызметкерлерін немесе құлдарын да әкелді. Тағы бір компрадор Пачжоудағы кемеге қажетті жабдықтармен айналысты, онда кемелердің маңында кір жуу және теңізшілерге қосымша жұмыстар жасау үшін сампан әйелдері жиналды. Кетуге бірнеше апта қалғанда, экипаж бірнеше күндік кезеңдермен зауытқа демалысқа келді, кеме офицерлерінің қадағалауымен. Хог-лейн ашық алды бар дүкендер мен оларға қызмет көрсететін дүкендермен толы болды, онда тамақ, сусын, киім және «чоучоу» (жаңалықтар) сатылды, ал көше екі басындағы қытай күзетшілері бақылап отырды. Бастапқыда суперкарголар кемелермен бірге келіп-кетіп жатты, бірақ 18-шы ғасырдың барысында компаниялар қайта оралғанда орын ауыстырудан сақтану үшін зауыттарын жыл бойына жалға ала бастады. Содан кейін суперкарголарға компанияның кемелерінен бірнеше аптаға артық қалып, келесі маусымда бизнес жүргізуге рұқсат берілді; содан кейін олар келесі кеме пайда болғанға дейін көктем мен жаз бойы Макаоға кетуге міндетті болды. 1760 жылдары Шығыс Үндістан компаниясының әрқайсысында тұрақты суперкарголар болды, ал Макаода жыл бойы бөлмелер жалға берілді. 1750-ші жылдардың ортасында Шығыс Үндістан компаниясы Нинбода алымдар мен бағалардың жақсырақ екенін түсінді; бұл сонымен қатар қытайлық шай және жібек өндірісінің негізгі орталықтарына жақын болды. Олардың Гуанчжоудың салықтық түсімдеріне тигізген әсері және екінші Макао құрылуынан қорқу Нинбоны өзін тартымды етуге мәжбүрледі. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, Цянлон императоры 1757 жылы Гуанчжоудан басқа барлық порттарды батыстықтар үшін жабатын жарлық шығарды. Саудагерлерді зауыт аумағында және қалған батыс қала маңындағы аймақтардан тыс ұстап тұру үшін 1760 жылы порттың 17 қытай саудагері шетелдіктерге «Чохонг» деп белгілі гильдия құруға міндетті болды. Әрқайсысы кіру ақысын шамамен 10,000 испан доллары (74,000 тлс) төледі және болашақ бизнесі үшін шамамен 3% алым төледі. Саудагерлердің он адам осылай істеді, бұл алымдар Консу қорын және залын, жаяу жүргіншілерді және шағын саудагерлер шетелдік саудагерлерге сатуды жалғастыру үшін көшіруге міндетті жаңа көшені құрды. Жаңа көшеде әсіресе фарфор сатушылар көп болғандықтан, ол Қытай көшесі деп аталды. Хонг саудагерлеріне Хоуква (Ву Бинцзян), Пуанкэква, Моуква, Гоква, Фатква, Кингква, Суншин, Мингква, Саоква және Пунбоква кірді. Синофондардың болуына қарамастан, 1816-1817 жылдары Лорд Амхерст басшылығымен екінші елшілік сәтті болмады. Еуропалық (әсіресе британдық) шай тұтынудың өсуі порттың жібек пен фарфор саудасын толықтырды. Еуропадан тауарлар саудасының тепе-теңдігі нашар болғандықтан, төлемдерді үлкен көлемде алтынмен реттеуге тура келді, кейін оның орнын опиум саудасы иеленді. 1835 жылы медициналық миссионер Питер Паркер аймақта офтальмологиялық аурухана ашты. Паркер Лам Куадан, Батыс елдерінде білім алған қытай суретшісінен, сонымен қатар аймақта шеберханалары бар, операция жасау алдында пациенттерінің портреттерін салуын тапсырды, олардың ісігі немесе басқа да ауыр деформациялары болды. Вице-патша Лин Цзэсюдің британдық опиум саудасын қатаң басуы Бірінші Опиум соғысының (1839-1842) басталуына әкелді, оның барысында зауыттар толығымен өртенді. 1842 жылғы Нанкин шарты соғысты аяқтады, британдықтарға Гонконг аралын беруге және Шанхай, Нинбо («Нинпо»), Сямынь («Амой») және Фучжоу («Фучоу») кедендік порттарын ашуға мәжбүр етті. Бұл Гуанчжоу қаласын шетелдіктерге номиналды түрде ашты, бірақ қаланың вице-патшалары оған бірнеше сылтаулармен қарсылық көрсетті. Зауыттар бұрынғы орнында қайта салынды, бірақ маңыздылығы төмендегендіктен, Екінші Опиум соғысы басталғанда олар үшінші рет қайта салынбады. Оның орнына, шетелдік саудагерлер алдымен Жеміргіш өзенінің ар жағындағы Хэнань аралында жұмыс істеді, содан кейін соғыс аяқталғаннан кейін қаланың батыс жақын маңындағы оңтүстіктегі Шамиан құмды тілшесінде Гуанчжоу операцияларын жаңадан құрды.

Since the Ming dynasty (founded in 1368), a series of sea bans (haijin) restricted China's foreign commerce, at times attempting to ban it completely. In 1684, the Kangxi Emperor of the Qing Dynasty allowed foreigners to trade with China in the four cities of Guangzhou, Xiamen, Songjiang, and Ningbo. In the case of Guangzhou, early traders were obliged to follow the monsoon winds, arriving between June and September, conducting their business, and then departing between November and February. The foreign ships were anchored downstream at Pazhou (then known as "Whampoa"), with business conducted in the city's western suburbs. Western traders were further required to work through Chinese merchants who would guarantee their good behavior and tax obligations; they were also the owners and landlords of the warehouses and apartments the traders were obliged to use. In practice, private traders could often avoid these restrictions but the customs superintendent, the hoppo, was always careful to enforce them upon large volume purchasers such as the East India Company. Typically, cargo was ferried from the ships by its own crew and to the ships at the expense of the Chinese merchants on their "chop boats" (lighters). To avoid theft or piracy, foreign traders began assigning a few of their own seamen to these ships as guards. In 1686, Westerners were allowed to rent accommodations in the factory quarter to avoid the necessity of shuttling back to Pazhou each night. For the most part, the supercargos, their assistants, and the bookkeepers stayed at the factories, the crew—except for a few guards or those on shore leave—stayed with the ships, and the captains continued to ferry between the two. A Chinese comprador hired each factory's staff of Chinese servants and bought its provisions from local vendors; senior supercargos sometimes brought their own staff or slaves as well. Another comprador dealt with the ship's provisions at Pazhou, where sampan ladies crowded around the ships to do laundry and odd jobs for the sailors. A few weeks before departure, the crew came to the factories in shifts of a few days each for shore leave, chaperoned by some of the ship's officers. Hog Lane was lined with open fronted booths and shops catering to them, selling food, drink, clothing, and "chowchows" (novelties), and was policed by Chinese guards stationed at both ends of the alley. At first the supercargos came and left with the ships, but over the course of the 18th century companies began to rent their factory spaces year round to avoid being displaced on their return. The supercargos were then permitted to outstay their company's ships a few weeks to conduct business for the next season; after that, they were obliged to remove themselves to Macao through the spring and summer until the appearance of the next ship. By the 1760s, every East India company had permanent supercargos and rooms were being rented in Macao year round as well. In the mid 1750s, the East India Company realized that the fees and prices were both better at Ningbo; it was also nearer the main centres of Chinese tea production and silk manufacture. The impact of their shift on Guangzhou's tax receipts and a fear of a second Macao being created prompted attempts to force Ningbo to make itself less attractive. When that failed, the Qianlong Emperor issued a 1757 edict closing all ports but Guangzhou's to most Westerners. In order to keep the traders in the factory area and out of the rest of the western suburbs, the 17 Chinese merchants of the port were obliged to establish the guild known to foreigners as the "Cohong" in 1760, each paying an entrance fee of around 10,000 Spanish dollars (74,000 tls.) and submitting to a levy of about 3% on their future business. Ten of the merchants did so, the fees establishing the Consoo Fund and Hall, walkways, and a new street to which small scale merchants were obliged to move in order to continue selling to the foreign traders. Since the new street was particularly full of porcelain dealers, it came to be known as China Street. The Hong merchants included Howqua (Wu Bingjian), Puankhequa, Mowqua, Goqua, Fatqua, Kingqua, Sunshing, Mingqua, Saoqua, and Punboqua. Despite the existence of Sinophones A second embassy under Lord Amherst fared no better in 1816–1817. The growth of European (particularly British) tea consumption supplemented the port's heavy trade in silk and porcelain. The balancing trade in goods from Europe was poor so payments had to be settled in large volumes of bullion until the trade in opium rose to take its place. In 1835, the medical missionary Peter Parker opened an ophthalmic hospital in the area. Parker commissioned Lam Qua, a Western trained Chinese painter who also had workshops in the area, to paint pre operative portraits of patients who had large tumors or other major deformities. The viceroy Lin Zexu's vigorous suppression of the British opium trade precipitated the First Opium War (1839–1842), during which the factories were burnt to the ground. The 1842 Treaty of Nanking ending that war forced the ceding of Hong Kong Island to the British and opened the treaty ports of Shanghai, Ningbo ("Ningpo"), Xiamen ("Amoy"), and Fuzhou ("Fuchow"). It nominally opened the walled city of Guangzhou to the foreigners, but this was subsequently resisted by the city's viceroys on a number of pretexts. The factories were rebuilt at their former location but, with their diminished importance, they were not rebuilt a third time after their destruction at the onset of the Second Opium War. Instead, the foreign traders first operated off of Henan Island on the other side of the Pearl River and then, after the war's conclusion, rebuilt their Guangzhou operations at a new enclave on the Shamian sandbar south of the city's western suburbs.