Кіріспе

Сүңгілер тізімі

Шолу

Клатринидалар – теңіз ортасында кездесетін, әктас тәрізді губкалардың бір тобы. Clathrinida – калькарея класының жақсы зерттелген, бірақ монофилетикалық емес тобы, алғаш рет 1958 жылы Уиллард Д. Хартман оларды кортикализация (дене қабығы) негізінде сипаттаған [5]. Калькарея губкаларының қазба қалдықтары олардың құрылысының ерекшелігіне байланысты жеткілікті түрде сақталмаған, бірақ олар палеозой және мезозой дәуірлерінде кең таралғандығы, ал кайнозой дәуірінде сирек кездесетіндігі белгілі [7]. Бұл губкалар асконоидты құрылымға ие және нағыз дермальды мембранасы немесе қабығы жоқ. Спонгокоэль хоаноциттермен қапталған. Clathrinida тобының ең әйгілі түрлерінің бірі – лимон губкасы, ол жарқын сары түсімен және сәл созылған шар тәрізді өсу нысанымен ерекшеленеді [7].

Негізгі құрылым

Клатринида – әктас сүйектері бар бай және әртүрлі түтікше тәрізді теңіз шүмегі. Шүмек ішкі және сыртқы қабаттары бар, олинтус деп аталатын қарапайым түтікшелерден құралған. Екі қабаттың да Клатриниданың дамуының бастапқы кезеңдерінде кездеседі, ал күрделі ересек денесі бастапқы олинтустан пайда болады [1]. Ересек шүмектер олинтустан өсіп, бөліну арқылы жеке функционалдық бірліктерге – кормустарға ажыратылады. Бұл жеке бірліктер атқаратын қызметіне қарай әртүрлі деңгейде дифференциалданады, бірақ олардың орталық түтігі атриумның қызметін атқарады [5]. Бұл организмде кальций карбонатынан жасалған, бір нүктеден радиалды таралатын төрт сәулелі тікенектер де бар. Клатриниданың таксономиясын анықтауда скелет және дене анастомозы ең көп қолданылатын ерекшеліктер болып табылады [1]. Жалпы алғанда, скелет және дене анастомозы (денедегі түтікшелі құрылымдардың сау бөліктерінің қосылысы) – бұл реттің таксономиясын анықтайтын маңызды ұқсас ерекшеліктер [8]. Көрнекті физикалық ерекшеліктеріне байланысты Клатринида ақ, қызыл, сары немесе қызғылт түстерде кездеседі және олардың барлығы салыстырмалы түрде кішкентай, бірнеше сантиметрге дейін жетеді [1].

Сыйлықтары (өсімдіктер, тамақтану, өмір кезеңдері, қозғалыс)

Барлық даму сатылары бар және Clathrinidae классикалық ұйымдастыру сатыларын қолданады: аскон, сикон және леукон. Бұл қадамдар Clathrinida-ға бір жасушалы организмнен көп жасушалыға көшуге мүмкіндік береді [8]. Бұл организм олинтус деңгейін пайдаланады, бұл дамудың қысқа ғана кезеңі, онда колония өсуі және бөлінуі үшін ұйымдық субстратқа бекінеді. Олар сондай-ақ анастомозды – түтіктердің өзара байланысын немесе желісін пайдаланып, үлкен функционалдық бірлікті құрайды. Кіші және үлкен функционалдық түтіктердің желісі мен ұйымдастырылуы қарапайым түтіктердің орталықтан бөлінуі арқылы жүзеге асырылады. Осы процестің нәтижесінде радиалды ұйым құрылады, орталық түтік ас қорыту жүйесінің қызметін атқарып, шығарылатын заттарды бөліп шығарады [6]. Бұл клоака деп те аталады. Бұл құрылғаннан кейін организм дернәсіл сатысынан ересек сатысына өтеді. Ересек сатыға жеткенде, губка сессивті болады, яғни жылмайды [8]. Құрылысының ерекшелігіне байланысты Clathrinidae үлкен көлемдегі мұхит суын сүзе алады, сондықтан олар детрит, пикопланктон және гетеротрофты бактериялар сияқты ұсақ организмдермен қоректенеді. Бұл оларды су қабатындағы қоректік цикл процесінде маңызды рөл атқаратын барлық жемді жейтін жануарларға айналдырады [4]. Губкалар шөгінді организмдер болғандықтан, климаттың өзгеруі, коммерциялық балық аулау, мұнай өндіру және басқа да адам қызметтерінің әсеріне ұшырайды. Сонымен қатар, теңіз губкаларының ұзақ өмір сүретіндігі және баяу өсуі белгілі, сондықтан олар адамның араласуына және қоршаған ортаның өзгеруіне осал [9].

Тарату

Клатринида – барлық теңіздерде кездесетін, әктасты губкалардың бір тобы. Олар көбінесе жағалаудың тереңдігі бірнеше метрден аспайтын, көлеңкелі ортада кездеседі. Мысалы, теңіз шұңғырлары және басқа да қорғалған, терең емес, бірақ су түбіндегі орталар [4]. Олар бай, қоңыржай эстуарийлерде және Тынық мұхитының коралды рифтерінде де көптеп таралған. Жоғары температурада олардың саны артады, себебі олар жыныстық жолмен көбейеді. Губкалар басқа организмдерге қарағанда суды оңай сіңіреді, сондықтан су температурасының өзгеруі олардың мінез-құлқы мен физиологиясына әсер етеді [5]. Олар кең ауқымды жағдайларда тіршілік ете алатындықтан, олардың су өткізгіштігі Клатриниданың таралу аймағын шектемейді, бірақ түрлерді теңіздің жылы, терең емес аймақтарындағы қолайлы ортасына шоғырландырады [4].

Эволюциялық тарих

Қазіргі уақытта бұл топ тез өсіп, нәтижесінде пайда болған түрлердің әртүрлілігі зор. Алайда, бұл әктелген губкалардың қазбалану процесі белгісіз, сондықтан біздің жазбаларымызда жоқ көптеген аралық түрлер болған болуы мүмкін [6]. Клатринидиялар әртүрлі топ болғандықтан, олардың көптеген эволюциялық тарамдары бар, яғни Клатринидияның әртүрлі түрлері дивергенция емес, конвергенция нәтижесінде ұқсас қасиеттерге ие болған болуы мүмкін.

Клатринидалардың жіктелу тарихы

1872 жылы Эрнст Геккель алғаш рет әктас губкаларын порфиралар тобына шөгінділердің құрамы және су жүйесі негізінде жіктеді. Оның әдісін басқа таксономистер сынға алды, олар Геккельдің таксономиялық схемасы табиғи емес деп санайтын. Сыншылардың бірі – Полеяев, ол 1883 жылы Геккельдің ұсынысының алтынды бөлігін қабылдаған, табиғи таксономияны ұсынды. Бірнеше таксономистер тағы 70 жыл бойы күресіп, цитологиялық және қаңқалық белгілеріне сүйене отырып, әктас губкаларын екі подклассқа бөлді: Кальцинея және Калькаронея. 1958 жылы Хартман Calcinea подклассында Clathrinida және Leucettida қатарларын дене қабығын негізгі ерекшелік ретінде қарастыра отырып ұсынды. Ал 2002 жылы Бороевич және басқа таксономистер Leucettida қатарының жойылғанын, себебі қабықша және су жүйесі бірнеше тармақта дамиды деп мәлімдеді.

Калькария

Бұл кластағы барлық губкалар қатаң түрде теңізде өмір сүреді, және олар бүкіл әлемде таралған болса да, көпшілігі тропикалық сулардың жақын жерлерінде кездеседі. Шамамен барлық басқа губкалар сияқты, олар да қозғалмайтын, сүзіп тамақтанатын жануарлар. Барлық Порфераның 15 000-ға жуық түрінің ішінде, олардың тек 400-і ғана калькареан губкалары болып табылады. Калькареан губкалары алғаш рет кембрий кезеңінде пайда болды, ал олардың ең көп түрлілігі креда кезеңінде байқалды.

Кальцинея

Кальцинея субкласы монофилеттік, яғни ортақ эволюциялық ата-тектен шыққан және басқа ешқандай топпен ортақ емес. Кальцинея субкласында екі қатар бар: Клатринида және Мюррейонида. Мюррейонида қатары Клатринида қатарымен бірдей филогенетикалық деңгейде ме, әлде Клатринида қатарының ішінде ме деген пікірталас бар, себебі кейбір зерттеушілер гиперкальцификацияланған қаңқаның дұрыс таксономиялық белгі екеніне көз жеткізбеген.

Клатринида

Клатринидалар - жақсы танымал, монофилеттік емес топ. 2013 жылы Клаутау және оның командасы Клатринидалардың таксономиясын анықтауда скелет және дене аралық байланысы ең негізгі белгілер екенін ұсынды. Команда ДНҚ тізбектеу арқылы Клатринидалардың 8 туысына жататын 50 түрдің биологиялық шығуын растады және Клатринидаларды 10 туысқа қайта жіктеді.

(1) Клатрин

Clathrina туысының барлық түрлерінің қаңқасында тетрактиндер жоқ. Оның ішінде Clathrina clathrus, Clathrina helveola, Clathrina cylindractina, Guancha ramose, Guancha aff. blanca және т.б. түрлер кіреді.

2) Ернстия

Эрнстия түрлері триактиндер мен тетрактиндерге ие, сондай-ақ Клатринаға өте ұқсас тұрақты клатридті денеге ие. Бұл Бразилиядан алынған Clathrina sp. nov.1, Бразилиядан алынған Clathrina sp. nov.2, Индонезиядан алынған Clathrina sp. nov.13 және Бразилиядан алынған Clathrina tetractina-ны қамтиды.

(3) Аскандра

Ернстия туысының бауырлас тобы, бірақ Аскандра туысының түрлерінің кормусының апикаль аймағында бос, еркін түтікшелері бар.

(4) Аскальтис

Clathrina reticulum түрінің бірі, тығыз еркін түтікшелермен және пинакодермасы жоқ псевдоатриуммен сипатталады.

(5) Левкаск

Leucascus simplex бір түрінің тығыз, еркін түтіктері, нағыз атриумы, пинакоэрмасы, тікенді актиндемелері және соленоидты су жүйесі бар.

(6) Артурия

Клатринаның бір түрі – шашықты клатрина. C. hirsute триактин және тетрактинге ие.

(7) Бороев

Жақсы анықталған кормустармен сипатталады, сыртқы түтіктерінде үш аяқты тіректер, триактиндер және апикальдық актиндерінде тікендері бар тетрактиндер кездеседі. Clathrina brasiliensis, Clathrina cerebrum, Clathrina aspina және т.б. түрлерін қамтиды.

(8) Лейкальтис

Австралия және Кариб теңізінен таралған Leucaltis clathria. Ірі түтікшелермен, әрқайсысы айқын қабықшасы және ірі тікшелермен сипатталады.

(9) Браттегардия

Clathrina nanseni түрінің бір ғана оскулумы және мембранамен қоршалған кормусы бар. Скелеті триактиндермен және 2 тетрактинмен (қалыпты апикалық актин және кішкене түйме тәрізді апикалық актин) сипатталады.

(10) Түпнұсқалық Leucaltis nuda

Оның ішінде Leucetta floridana, Leucetta microraphis, Pericharax heteroaphis, Leucettusa nuda, Leucetta pyriformis сияқты түрлер.