Кіріспе
АҚШ конституциялық құқығында сот қарауының екінші деңгейі. Аралық тексеру – АҚШ конституциялық құқығында сот қарауы арқылы мәселелерді шешудің екінші деңгейі болып табылады. Басқа деңгейлер әдетте рационалдық негіздегі тексеру (ең төменгі деңгей) және қатаң тексеру (ең жоғары деңгей) деп аталады. Аралық тексеру шартын жеңу үшін, сынға алынған заң немесе саясат маңызды мемлекеттік мүддеге қол жеткізу үшін осы мүддеге тікелей байланысты құралдарды қолданатынын көрсету қажет. Аралық тексеруді «қатаң тексерумен» – мәмлекеттік маңызды мүддеге жету үшін ең тар және шектеусіз шараларды талап ететін жоғары стандартты тексерумен, және «рационалдық негіздегі тексерумен» – заңның немесе саясаттың заңды мемлекеттік мүддеге ақылға қонымды байланысты болуын талап ететін төменгі стандартты тексерумен салыстыруға болады. Бұл тәсіл көбінесе коммерциялық сөзді шектеу, мазмұнына қарамастан сөзді реттеу және жыныс негізінде кемсітушілік жасайтын мемлекеттік әрекеттерді қарау кезінде қолданылады.
Intermediate scrutiny, in U. S. constitutional law, is the second level of deciding issues using judicial review. The other levels are typically referred to as rational basis review (least rigorous) and strict scrutiny (most rigorous). In order to overcome the intermediate scrutiny test, it must be shown that the law or policy being challenged furthers an important government interest by means that are substantially related to that interest. Intermediate scrutiny may be contrasted with "strict scrutiny", the higher standard of review that requires narrowly tailored and least restrictive means to further a compelling governmental interest, and "rational basis review", a lower standard of review that requires the law or policy be rationally related to a legitimate government interest. This approach is most often employed in reviewing limits on commercial speech, content neutral regulations of speech, and state actions discriminating on the basis of sex.
Тең қорғауға жататын заңдар
Конституциялық тең қорғау талдауы федералды үкіметке қарсы шағымдар ғана емес, сонымен қатар штаттық және жергілікті үкіметтерге де қолданылады. Он төртінші түзетудегі Тең қорғау бөлімі тек штаттық және жергілікті үкіметтерге ғана қолданылса да, АҚШ Жоғарғы Соты "кері инкорпорация" деп аталатын процестің арқасында федералды үкіметке де Тең қорғау шектеуін жүктеді. Он төртінші түзету тікелей штаттарға қолданылатындықтан, штаттық және жергілікті үкіметтерге бұл шектеуді қолдану үшін инкорпорация процесі қажет болған жоқ. Тең қорғау талдауы заң шығару және атқару билігінің әрекеттеріне де қолданылады, бұл әрекеттер мазмұндық немесе процедуралық сипатта болсын маңызды емес. Сот жасаған (жалпы құқық) ережелер де Тең қорғау талаптарына сәйкес келген жағдайда ғана жарамды болып саналады. Мысалы, қараңыз, Рид және Кэмпбелл, 476 U. S. 852 (1986).
Жынысқа байланысты жіктелу
Жынысқа негізделген жіктемелер контекстінде, тең қорғалу және кемсітушілікке қатысты конституциялық шағымдарды қарау кезінде аралық тексеру қолданылады. Аралық тексеруді қолданған соттың мысалы – Крейгке қарсы Борен, 429 АҚШ 190 (1976) ісі, ол АҚШ Жоғарғы Сотының жыныстық негіздегі заңдық немесе әкімшілік жіктемелер сот тексеруінің аралық стандартына бағынатынын анықтаған алғашқы ісі болды. 1982 жылы Миссисипи әйелдер университетіне қарсы Хоган ісінде АҚШ Жоғарғы Соты жыныстық негіздегі жіктеме жарамды болуы үшін кемсітуші тараптың «өте убедительный негіздеме» келтіруі керек деп шешті. Осылайша, сот аралық тексеруді қатаң тексеруге жақын қолданды, ал соңғы шешімдерде тең қорғалуды талдаудың аралық деңгейіне қатысты «қатаң тексеру» терминін қолдануға басымдық берді. Мысалы, сот осыған ұқсас қатаң аралық тексеруді Е.Б.-ге қарсы Алабама (қазылар алқасын құру кезінде еркек қазыларға қарсы нақты шабуылдар туралы) және АҚШ-қа қарсы Вирджиния (Вирджиния әскери институтына тек еркектерді қабылдау туралы) істерінде жынысқа негізделген жіктемелер бойынша шешім қабылдағанда қолданды. Гленнге қарсы Брамби ісінде АҚШ-тың он бірінші апелляциялық округі трансгендерлік статусы бойынша жұмыстан босату – жыныстық кемсітушіліктің бір түрі екенін және осылайша аралық тексеруге жататынын анықтады.
Заңсыздық
Заңсыздыққа негізделген шектеулер де тең қорғалу аясында күшті аралық тексеруге жатады. Соттар мұндай тексеруді бірнеше себеппен қажет деп тапты. Ұғындық тұрғыдан алғанда, анасының әрекеттерін мақұлдамау үшін заңдық жауапкершілікті заңсыз туған адамға жүктеу – қисынсыз, әділетсіз және заңдық жауапкершілік жеке тұлғаның жасаған әрекетіне байланысты болуы керек деген негізгі қағидаға қайшы келеді. Сот, нәсіл немесе жыныс сияқты, заңсыз туған адамның туған кездегі жағдайы оның бақылауында емес екенін, және оның қоғамға үлес қосу қабілетіне немесе ынтасына ешқандай қатысы жоқ екенін атап өтті. Күшті аралық тексеруді қолдануда, соттар заңсыз туған адамдардың маргиналданған азшылық екенін, саяси тұрғыдан олардың саны аз екенін және олар ұзақ жылдар бойы жалғасып келе жатқан заңдық кемсітушіліктің нысанасы екенін көрсетті. Осы себептердің бәріне байланысты, Конституциялық тексеруді талап ету Төртінші түзетудегі тең қорғалу ережесіне сәйкес міндетті болып табылады. Заңсыздыққа негізделген кемсітушілік заңдарды күшті бақылаудың тағы бір себебі – мұндай заңдарда жыныстық кемсітушілік болуы мүмкін (әдетте олар солай болады). Он тоғызыншы ғасырдың басында көптеген штаттардағы заңнамалық өзгерістердің нәтижесінде барлық некеден тыс туған балалар аналарына қатысты заңды деп танылды. Алайда, әрбір бала әкесіне қатысты заңсыз болып қала берді. Бұл жынысқа негізделген жіктеу әкелерді кемсітіп, аналарды баламен негізгі отбасылық қарым-қатынаста артықшылыққа ие етті. Мұндай жыныстық кемсітушілік Caban v. Mohammed, 441 U.S. 380 (1979) ісі сияқты істерде әке мен бала арасындағы қарым-қатынасты заңмен жоққа шығарудың аралық тексеруіне қосымша негіз болды.
Жыныстық бейімділік
Соттар жыныстық бағдарға қатысты істерді аралық тексеруге бейімділік танытпады. Мысалы, Ромер Эванс 517 АҚШ 620 (1996) ісінде, Колорадо Конституциясына енгізілген, жыныстық бағдарға негізделген заңдық қорғауды жойған түзету күшін жойды. АҚШ Жоғарғы Соты бұл түзетудің саяси жағынан беделсіз топқа зиян келтіру ниетімен қабылдалғанын, ал мұндай ниеттің заңды үкіметтік мүдде еместігін анықтады. Лоуренс Техасқа қарсы, 539 U.S. 558 (2003) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты гомосексуалдық қатынасқа тыйым салатын заңдарды конституцияға қайшы деп таныды, бұрынғы Боуэрс Хардвикке қарсы, 478 U.S. 186 (1986) шешімін жоққа шығарды, бірақ қолданған тексеру деңгейін нақтыламады. Лофтон мен Балалар және отбасылық қызметтер департаментінің хатшысына қарсы, 358 F.3d 804 (11th Cir. 2004) ісінде АҚШ-тың 11-ші округтік апелляциялық соты Лоуренс ісінде қатаң тексеру жүргізілмегенін мәлімдеді. Дегенмен, 2008 жылы Калифорния Жоғарғы Соты жыныстық бағдарға негізделген дискриминациялық заңдарға қатысты қатаң тексеру стандартын қабылдады. 2012 жылдың 18 қазанында Екінші округтік апелляциялық сот Виндзор АҚШ-қа қарсы ісінде, жыныстық бағдарға негізделген жіктемелерге аралық тексеру қажет екенін айтқан алғашқы федералдық апелляциялық сот болды. Екінші округтің бұл шешімі 2013 жылдың 26 маусымында Жоғарғы Сотта бекітілді, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты қолданған тексеру деңгейін нақты көрсетпеді. 2014 жылдың 21 қаңтарында 9-шы округтік апелляциялық сот SmithKline Beecham Corp. v. Abbott Laboratories ісінде "жыныстық бағдарға негізделген жіктемелерге күшейтілген тексеру қажет" деген шешім шығарды, осылайша мұндай шешім қабылдаған екінші апелляциялық сот атанды.
Сөз бостандығы
АҚШ азаматтарының "сөз бостандығына" қатысты әсер ететін заңдардың екі түрі бар: мазмұндық негіздемелі және мазмұндық бейтарап. Сөз бостандығы контекстінде, аралық тексеру – соттардың мазмұндық бейтарап сөзді мазмұндық негіздемелі сөзбен салыстырғанда қолданатын тексеру тестісі немесе стандарты. Мазмұндық негіздемелі сөз қатаң тексеруден өтеді, онда соттар тақырыптың немесе хабарламаның мазмұнының құндылығын бағалайды. Мазмұндық бейтарап заңдар сөздің сипаты мен ауқымына қатысты, уақыт, орын және қарым-қатынас нысаны тұрғысынан бағаланады. Мазмұндық бейтарап сөз аралық және қатаң тексерулерден өтеді, себебі бұл сөз ақпараттың өзіне емес, оның қалай жеткізілуіне ғана байланысты шектеледі. 1968 жылы «АҚШ против О'Брайен» ісінде мазмұндық бейтарап сөзді шектеудің конституциялық екенін анықтау үшін төрт факторлы тест белгіленді: (1) Шектеу үкіметтің конституциялық құзыретіне жата ма? (2) Шектеу маңызды немесе елеулі мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ете ме? (3) Үкіметтің мүддесі сөз бостандығын басумен байланысты емес пе? (4) Шектеу қатаң мақұлданған ба – қажетті деңгейден аспайды ма? Кейіннен «Ladue v. Gilleo, 512 U.S. 43 (1994)» ісінде бесінші фактор қосылды: (5) Шектеу жеткілікті коммуникация мүмкіндіктерін қалдыра ма? Шектеудің қатаң мақұлданғанын анықтағанда, соттар коммуникацияның жағдайын қарастырады. Жағдайдың екі түрі бар: қоғамдық форум және қоғамдық емес форум. Қоғамдық форумда адамдар өзіндік көрініс беруге құқылы, бірақ қоғамдық емес форумда мұндай құқық жоқ. «Adderley v. Florida, 385 U.S. 39 (1966)» ісінде түрмеде сөз бостандығы шектелуі мүмкін екені анықталды, өйткені түрме қоғамдық форум емес, демек сөз шектеулерге жатады. «Adderley v. Florida» ісіндегі сот, заң мазмұндық бейтарап болғанына қарамастан, түрме қоғамдық емес форум болғандықтан рационалды негізді тексеру стандартын қолданды. «Ward v. Rock Against Racism, 491 U.S. 781 (1989)» ісінде жабдықтар мен техниктер бақылайтын қатты музыканың дыбыс деңгейін қаланың шектеуі конституциялық деп танылды, өйткені ол қатаң мақұлданған. «Madsen v. Women's Health Center, 512 U.S. 753 (1994)» ісінде абортқа қарсы наразылық білдірушілердің аборт клиникасының айналасындағы «қауіпсіздік аймағына» кіруіне шектеу қойылған бұйрықтың бір бөлігі қолдау тапты, өйткені бұл ең аз шектеуші шара болып табылды және наразылық білдірушілерге тротуардағы қауіпсіздік аймағынан тыс жерде, яғни қоғамдық форумда қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді. «Madsen» ісінде сот қатаң тексеру стандартын қолданды. Аралық тексеру тікелей сөзді бағыттай бермейтін, бірақ белгілі бір хабарламаға елеулі әсер ететін реттеулерге қолданылады. Мысалы, сөзді уақыт, орын және нысан бойынша шектеулерге, сондай-ақ «коммуникацияның баламалы арналарының болуы» талабына қолданылады. Басқаша айтқанда, егер сөзді уақыт, орын немесе нысан бойынша шектеу сөзді мүлдем жеткізе алмайтын жағдайға әкелсе, онда реттеу аралық тексеруден өтпейді. Ол «эродгендік аймақтарға бөлу» сияқты «Renton v. Playtime Theatres, Inc., 475 U.S. 41 (1986)» сияқты істерде қолданылды, онда белгілі бір мекемелердің шоғырлануы шектеледі немесе талап етіледі. Ол басқа да мазмұндық бейтарап реттеу түрлері үшін, сондай-ақ мазмұндық бейтарап сөзді міндеттеу үшін де қолданылған. Аралық тексеру коммерциялық сөзді реттеуге де қолданылады, егер реттеудегі мемлекеттік мүдделер әділ сауда-саттыққа қатысты болса. Балаларды қорғау сияқты басқа да себептермен қабылданған ережелер қатаң тексеруге жатады.
Қаруларды бақылау
Әртүрлі федералды және штаттық заңдар, белгілі бір адамдардың қару-жараққа қол жеткізуін шектеуші, жалпы халық үшін атыс қаруының белгілі бір түрлерін сатып алуға немесе иеленуге тыйым салатын немесе шектеуші, сондай-ақ жеке азаматтардың қоғамдық орындарда қару-жарақ алып жүруін шектеуші заңдар көбінесе орташа деңгейдегі тексеру негізінде қолдау табады. Көптеген жағдайларда, мұндай заңдар АҚШ Конституциясының Екінші түзетуіне сәйкес, жеке адамның қару-жарақ ұстау және алып жүру құқығын шектеу арқылы үкіметтің "қоғамдық қауіпсіздікке маңызды мүддесін" қамтамасыз етуіне байланысты орташа деңгейдегі тексеруден өтеді. АҚШ Жоғарғы Соты 2008 жылғы Колумбия округінің Хеллерге қарсы ісінде "қару-жарақ ұстау және алып жүру" құқығының жеке құқық екенін растады, бірақ Екінші түзетудің "кәндей да болса да қару-жарақ ұстау және алып жүру құқығы" емес екенін де атап өтті. Дегенмен, Иллинойс штатында, Колумбия округінде және бірқатар қалалар мен округтерде (әсіресе Чикаго және Сан-Францискода) барлық типтегі қару-жарақтарды сатып алуға, иеленуге және алып жүруге толыққанды тыйым салулар күшін жойды, себебі соттар үкіметтің қоғамдық қауіпсіздік мүддесін қамтамасыз етуде шамадан тыс кеткенін анықтады, осылайша жеке азаматтардың қару-жарақ алуын, иеленуін немесе оны жұртшылық орындарында алып жүруін толығымен тыйым салды.
"Орталық" және "ең жоғары"
"Күшейтілген тексеру" термині "орталық тексеру" терминімен жиі алмастырылып қолданылады, бірақ екеуінің заң жүзінде бір-бірімен алмастырылатыны нақты емес. Witt v. Department of the Air Force, 527 F.3d 806 (9-шы айналым, 2008) ісінде, АҚШ-тың 9-шы айналымдық апелляциялық соты "сұрама, айтпа" (DADT) деп белгілі заңның Лоуренстің талдауына сүйене отырып "күшейтілген" тексеруге жататынына үкім шығарды. Сот күшейтілген тексеру үшін үш талаптан тұратын сынақ ұсынды. Заңның қабылдануы үшін, ол "маңызды мемлекеттік мүдделерді ілгерілетуі керек, бұзушылық осы мүдделерді айтарлықтай деңгейде қолдауы керек, және бұзушылық осы мүдделерді ілгерілету үшін қажет болуы керек". Бұл "орталық" тексеруге арналған "маңызды мемлекеттік мүдделерге байланысты" екі талаптан тұратын сынақтан өзгеше. Обама әкімшілігі Витт ісі бойынша Жоғарғы Сотқа шағымданудан бас тартқандықтан, бұл 9-шы айналым үшін міндетті прецедент болып табылады және Log Cabin Republicans v. United States (LCR) ісінде, DADT-ның конституциялық еместігіне қарсы тағы бір іс ретінде сілтеме жасалды. LCR-дегі аудандық сот DADT-ның конституциялық емес екенін анықтау үшін үш талаптан тұратын сынақты қолданды. Әкімшілік бұл шешімге 9-шы айналымдық сотқа шағымданды. 2010 жылдың желтоқсанында DADT заңмен жойылды. 2011 жылдың 29 қыркүйегінде 9-шы айналымдық сот аудандық соттың шешімін күштен шығарып, "сұрама, айтпа" заңын заңмен жою істі мәнсіз етті деп шешті. Обама әкімшілігі Неке туралы заңның 3-тарауына қарсы бірнеше сот ісіне қарсы тұрудан бас тартқанда, "күшейтілген" тексеру сексуалдық бағдарлама бойынша кемсітушілікке ұшырататын заңдарға қолданылатын тиісті тексеру деңгейі екенін мәлімдеді.