Кіріспе

Сүтқоректілердің тіс түрі. Карнассиалдар – жұпталған жоғарғы және төменгі тістер, олар кеңейтілген және көбінесе өздігінен өткірленетін жиектерінің қиып өту арқылы кесу мүмкіндігін қамтамасыз ететіндей етіп өзгертілген. Бұл бейімделу етқоректілерде кездеседі, онда карнассиалдар – модификацияланған төртінші жоғарғы премоляр және бірінші төменгі моляр болып табылады. Бұл тістер секторлық тістер деп те аталады.

Таксономия

Карниворалар деп аталатын жануарлар – Carnivora отрядының мүшелері. Карниворалардың тістерінің ерекше орналасуы бар, ол карнасиалдар деп аталады. Ондағы бірінші төменгі моляр және соңғы жоғарғы премолярлардың эмаль тәждері пышақ сияқты болып келеді және етті кесу үшін қайшының жұмысына ұқсас қызмет атқарады. Бұл тіс құрылымы соңғы 60 миллион жыл ішінде етпен қоректенуге, өсімдіктерді ұғуға немесе аяқжүректілерде байқалатын карнасиалдық функцияның жойылуына бейімделу арқылы өзгеріске ұшыраған.

Карнасаль тістердің дамуы

Қазба деректері 50 миллион жыл бұрын карнациал тістердің болғанын көрсетеді, бұл Карниворалар отбасы мүшелерінің ортақ атадан тарағанын білдіреді. Әртүрлі ет жейтін жануарлардың секторлық тістерінің пішіні мен мөлшері тамақтануға байланысты өзгереді, бұны аюдың (Ursus) карнассиалдарын барыспен (Panthera) салыстыру арқылы көруге болады. Аюлар – бар нәрсені жейтін жануарлар, олардың карнассиал жұбы барысқа қарағанда жалпақ және күңгірт болады. Бұл аюдың тамақтануын көрсетеді, себебі жалпақ карнассиалдар ет кесуге де, өсімдіктерді ұнтақтауға да ыңғайлы, ал барыстың өткір карнассиал жұбы оның етке аса тәуелді тамақтануына бейімделген. Соңғы Плейстоцен – ерте Голоценде қазір жойылған, етке аса тәуелді қасқыр экморф болған, ол ірі сұр қасқырдың мөлшерімен шамалас болған, бірақ қысқа, кең таңдай және жалпы бас сүйегінің өлшеміне қарағанда үлкен карнассиал тістеріне ие болған. Бұл бейімделу мегафауналық қасқырға Плейстоцен мегафаунасын аулауға және сөреге салуға мүмкіндік берген.

Ауру

Жабайы етті жейтін жануарлардың (мысалы, қасқырдың немесе арыстанның) карнасаль тістерінің тозуы мен жарылуы аштықтан өлімге алып келуі мүмкін. Үй иттерінде карнасаль тісінің инфекциялары жиі кездеседі. Олар іріңді абсцесс (көздің астындағы үлкен ісік) түрінде көрініс беруі мүмкін. Қосымша асқынулардың алдын алу үшін тісті (тажымен немесе тажсыз) жою немесе тамыр каналдарына емдеу жасау қажет, сондай-ақ ауырсынды басатын дәрілер мен антибиотиктер де қажет.