Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі одақтас шабуылы. "Римау" операциясы – Сингапур портындағы жапондық кемелерге жасалған шабуыл. Бұл шабуылды екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралияда жасалған Hoehn әскери MKIII фолботтарын пайдалана отырып, Z арнайы бөлімшесі жүзеге асырды. Бұл 1943 жылдың қыркүйегінде өткен сәтті "Джейвик" операциясының жалғасы болды және оны тағы да британдық армияның "Гордон Хайлендерс" жаяу әскер полкінің подполковнигі Иван Лион басқарды. Бастапқыда "Хорнбилл" операциясы деп аталған, әлдеқайда ірі операцияның бір бөлігі болған "Римау" операциясының мақсаты – қараңғыда фолботтармен жапондық кемелерге жақындасып, оларға лимпеттік миналар орнату арқылы батыру болатын. Алғашқы жоспар бойынша, портқа кіру үшін "Ұйықтаған сұлулар" деп аталған моторлы, жартылай суасты қайықтары қолданылатын болды, бірақ соңында фолботтар пайдаланылды. Шабуыл жасаушылардың жергілікті малай билігі тарапынан анықталғаннан кейін, он үш адам (оның ішінде шабуыл командирі Лион) жапон әскерімен бірнеше аралдағы шайқастарда қаза тапты немесе тұтқынға алынып, жапондық тұтқындықтан алған жарақаттарынан қайтыс болды. Жапондықтар ұстағаннан кейін он коммандос Сингапурдағы Оутрам жолы түрмесіне жеткізілді, жапондықтардың сайыпқыра сотта опасыздық және тыңшылық қылмыстары бойынша айыпталып, 1945 жылдың 7 шілдесінде өлім жазасына кесілді.

Операция

Лион және оның серіктері 1944 жылдың 11 қыркүйегінде Батыс Австралиядағы Гарден аралындағы базасынан британдық HMS Porpoise суасты кемесімен жолға шықты. Суасты кеме 1944 жылдың 23 қыркүйегінде Пулау Бинтан жағалауындағы Мерапас аралына жетті. Аралда адам тұрмайды деп есептелгенімен, келесі күні перископ арқылы жағалауда каноэмен үш малайлықтың бар екені анықталды. Олардың жабдықтарын жергілікті тұрғындар таба алмауы үшін, "Порпуаз" кемесінің офицері, лейтенант Уолтер Кэри Мерапас аралында күзетші ретінде қалды. Ал қалғандары 1944 жылдың 24 қыркүйегінде кешке жергілікті қайықты қолға түсіру үшін Porpoise кемесінде болды. Олар Борнео жағалауындағы Каримато бұғазы бойымен жүрді.

Мустиканы аулау

1944 жылғы 28 қыркүйекте түстен кейін "Порпоиз" кемесі Борнео аралының батыс жағалауында, Понтианаққа жақын "Мустика" атты Кетапанг кемесін тоқтатты. Жеті коммандос қайыққа өтті, ал тоғыз малай экипажы су асты қайығына алынды. Он екі минуттан соң "Порпоиз" суға батып, екі кеме де Педжантан аралындағы алдыңғы операциялық базаға қарай батысқа бет алды. Келесі екі түнде, 29-30 қыркүйекте 1944 жылы, "Римау" коммандостары, СБ, фолботтар және басқа да жабдықтар "Порпоизден" "Мустикаға" көшірілді. 1944 жылғы 1 қазанда екінші жетекші офицер, майор Уолтер Чэпман және "Мустиканың" малай экипажы HMS "Порпоиз" кемесімен Австралияға оралды. (Малай экипажы Фримантелге жеткізіліп, соғыс аяқталғанға дейін сонда болды.) "Порпоиз" 1944 жылғы 11 қазанда Фримантелге аман-есен жетті. 1944 жылғы 15 қазанда Чэпман капрал Рональд Кротонмен бірге командир Хью Маккензи басқаруымен су асты қайығына мінді. Бұл су асты қайық Оңтүстік Қытай теңізінде шабуылдық патрульдеуді жүргізіп, 1944 жылғы 8 қарашада "Римау" тобымен кездесуі жоспарланған еді.

Мерапас аралына қайта оралу

Мустика Ява теңізі мен Каримата бұғазы арқылы Мерапас аралына қайтып келді. Римау командасы саронг киіп, терілерін бояу арқылы малайларға ұқсатып жасырынды. Бірақ "Мустика" кемесінде қозғалтқыш болмағандықтан, командалар желге тәуелді болды. "Мустика" 1944 жылдың 4 қазанында Мерапасқа жетті. Лион топты екі бөлікке бөлуге шешім қабылдаған сияқты: 19 командалық шабуылға қатысу үшін, ал төрт адам қалды. Олар Кэри, Уоррен, Крафт және Камерон немесе Пейс болуы керек еді. Содан кейін "Мустика" Сингапур портына бағыт алып, 1944 жылдың 6 қазанында немесе шамамен сол кезде портқа жақын жерге жетті. Ол Батам аралының батыс жағалауында болған деп есептелді. Пулау Лабан Кеппел портынан 11 миль қашықтықта орналасқан және шабуылды бастау үшін таңдалған алдыңғы бекет болды.

Жапондықтармен байланыс

1944 жылдың 10 қазанында күн батқанға дейін екі сағат, шабуыл басталғанға дейін бір сағат бұрын апат орын алды. Малай полициясының "Hei Ho" атты патрульдік қайығы Касое және Самбо аралдарының жанында "Мустикаға" қарсы шықты. (Жапондықтар "Джейвик" операциясынан кейін аймақтық бақылауды күшейтті.) Патрульдік қайықтың "Мустикаға" неліктен жақындасқаны белгісіз. Мұның себептері туралы әртүрлі теориялар бар: кеме қате ту көтерген; оның көлемі күдікті болған; теңізшілер малайлар емес, ақ түсті адамдар ретінде танылған. Кемелер арасында атыс болды – кейіннен австралиялық коммандостардың бірі қорқып, жақындап келе жатқан патрульдік қайыққа оқ атқан деген қорытындыға келді. Патрульдік қайықтың бір бөлігі қаза тапты, бірақ кем дегенде біреуі қашып құтылып, оқиға туралы хабарлауға үлкерді. Лион патрульдік қайықтың жапон оккупациялық билігінен көмек сұрайтынын білген соң, миссияны тоқтатуға шешім қабылдады. Ол қайықты және "Ұйқыдағы сұлуларды" (сол кезде бұл құпия қарулар болған) жарылғыш заттармен батырып жіберді. Содан кейін ол өзінің әскерлеріне төрт топқа бөлініп, "Мустикада" сақталған каноэлерді пайдаланып Мерапасқа қайтуға бұйрық берді. Топтарды Лион, Дэвидсон, Пейдж және Росс басқарды.

Сингапур портына шабуыл

Үш топ бірден Мерапасқа бет алды. Лион өз тобын Сингапур портына бастап кірді. Оның құрамында ол өзі және тағы алты адамнан тұратын шағын күш болды – командир-лейтенант Дональд "Даво" Дэвидсон, лейтенант Бобби Росс, матрос Эндрю "Хэппи" Хьюстон, капрал Клэр Стюарт, капрал Арчи Кэмпбелл және қатардағы Дуглас Уорн. Олар лимпеттік миналармен үш кемені батырған деген болжам бар, бірақ мұны растайтын нақты дәлелдер аз. Жапон императорлық армиясының Сингапур гарнизоны майор Хажиме Фуджита басқарып, әскер, теңіз күштері және жергілікті полициядан құралған кем дегенде 100 сарбаздық жазалаушы күш жіберіп, командостарды іздеді.

Бастапқы ұшу

Кейбір каноэ тобы Батамның солтүстік-батыс мүйісінде тоқтап, кеткен болуы мүмкін. Батам 1943 жылы "Джейвик" операциясы кезінде Дэвидсонның жасырынған жері ретінде қолданылған. 1944 жылдың 14 қазанында Панкиль аралында коммандостардың болғаны туралы хабар берілді (қазір бұл Пейдж тобы болғанға ұқсайды). Жапон әскерлері аралға жіберілді, бірақ оларды таба алмады.

Соре аралы шайқасы

15 қазанда бес адам (Лайон, Дэвидсон, Росс, Стюарт және Кэмпбелл) Панкгил аралының жанында, Мапур аралынан алыс емес, кішкентай Сореа аралына немесе Плауа Асореге барды. Жапондық күзет тобы оларды қуып жетіп, шамамен сағат 14:00-де аралға келді, содан кейін қарулы қақтығыс болды. Австралиялықтар солтүстік жағалаудың батыс жағына шегінді, алдымен екі қорғаныс позициясын таңдап алды. Австралиялықтар жапондықтар мен олардың одақтастарына шабуыл жасады. Атыс шулады. Дэвидсон мен Кэмпбелл ауыр жарақат алды. Лион, Росс және Стюарт жарақат алғандардың қашуы үшін жапондықтарды тоқтатып тұру мақсатымен Сореада қалды. Лион, Росс және Стюарт 80-90 қарсыластың шабуылын тойтарды, оларды 9 сағат бойы шайқасуға мәжбүр етіп, ауыр шығын келтірді. Лион мен Росс көтеріңкі оқ ату үшін ағашқа шығып, оқ жарықтары олардың орнын көрсеткенше көрінбей қалды, содан кейін гранаталардан қаза тапты. Стюарт із-түзсіз жоғалып кетті, бірақ оның қайығы тартып алынды және аралды қарап шығу кезінде бірнеше күннен кейін табылған.

Тапай аралы

Жарақат алған Дэвидсон мен Кэмпбелл 1944 жылғы 16 қазанда фолботта Тапай аралына жетті. Екеуі де сол жерде қайтыс болды, жараларына байланысты немесе цианид капсуласын қабылдап өз-өзіне қол жұмсады.

Мерапас аралы

4 қарашада топтың он сегіз адамы Мерапас аралында бірге болды. Жапондықтардың шағын күші аралға түсті және коммандостар тарапынан шабуылға ұшырады. Римау коммандосының екеуі – Риггс және сержант Колин Кэмерон аралдағы шайқаста қаза болды, ал қалғандары екі топқа бөлініп, басқа-басқа аралдарға тарады. (Риггс пен Кэмеронның денелері 1994 жылы Мерапаста табылған.)

Қашуға әрекет

1944 жылдың 7 желтоқсанынан кейін аман қалғандар құтқарылмайтынын түсінді. Олар Австралияға дейін 3000 шақырымдық қашықтықты басып өтіп, үйлеріне қайтуға тырысты. Екі апта ішінде ер адамдардың көбісі тұтқындалды, атыс кезінде қаза тапты немесе суға батып кетті. Виллерсдорф пен Пейс 1945 жылдың 17 қаңтарында Индонезияның Романг аралында, Австралиядан шамамен 350-400 миль қашықтықта, қайықпен (folboat) шамамен 2000 миль сапардан кейін тұтқындалды. Виллерсдорф 1945 жылдың наурыз айында Шығыс Тимордың Дили қаласындағы жапондық тұтқында жүргенде алған жараларынан қайтыс болды. Ал Пейс сол мекемеде бірнеше айдан кейін, 1945 жылдың маусымында аштықтан қайтыс болды. Екеуі де түрмеден шамамен 200 метр қашықтықтағы төбеде жерленген. Уорн 1945 жылдың наурызына дейін жапондық патрульдерден жасырына алды, бірақ қызбадан туындаған санасыздықтан кейін тұтқындалды. Ол Сурабаяға әскери-теңіз полициясының бақылауына алынып, қатал тергеуге алынды, нәтижесінде бір айдан кейін емделмеген жараларынан қайтыс болды.