Кіріспе

Антонио Диниз да Круз е Сильва (4 шілде 1731 жылы Лиссабонда дүниеге келген, 5 қазан 1799 жылы Рио-де-Жанейрода қайтыс болған) – португалдық судья және батырлық комедия ақыны, Лиссабондағы ағаш шеберінің ұлы. Ақын туғанға дейін ол Португалияның Бразилия колониясына көшіп кеткен, ал әйелі жас отбасын күтіп, игне тігу арқылы ақша табуға мәжбүр болған.

Білім

Динис ораториандармен латын тілі мен философияны оқыды, ал 1747 жылы Коимбра университетіне қабылданды, онда ол шамамен 1750 жылы алғашқы өлеңдерін жазды. 1753 жылы құқық саласында білім алды, астанаға оралған соң келесі алты жылды әдеби еңбекке арнады.

Мансап

1756 жылы ол негізін қалаушылардың бірі болды және Аркадия Лузитанияның тұжырымдамасын жасады, бұл әдеби қоғамның мақсаты мүшелерін біліммен қамту, поэзия өнерін дамыту және талғампаздыққа оралу болды. Осы мақсаттарға жете алмағаны үшін кінәлі емес, себебі ол француз авторларын үлгі етіп алып, 1760 жылдың ақпанында Кастелу-де-Видеде судья лауазымын атқару үшін кеткенше, проза мен өлеңде оның еңбектеріне үлкен үлес қосты. Лиссабонға қысқа сапармен оралғанда, ол Аркадияның 1774 жылы тарауына себеп болған ішкі келіспеушіліктерге тап болды, бірақ оларды бейтараптандыруға қол жеткізді, ал 1764 жылы ол Эльвасқа сол жердегі полктердің бірінің аудиторы қызметін атқару үшін барды. Он жылдық тұру кезеңінде, оның кең оқуы мен әзіл-қалжың әңгімелері қала әкімінің достығын және қаладағы барлық білімді адамдардан құралған топтың құрметін жеңіп алды. Собор және гарнизон қалаларында дін қызметкерлері мен әскери шенділер қоғамды басып алды, бірақ олардың басшылары, епископ пен губернатор арасындағы антагонизм салдарынан өзара қарым-қатынаста болды. Сонымен қатар, Эльвас алыс провинциялық орталық болғандықтан, ерекше және күлкілі типтерге толы болды. Диниз, жақсы байқаушы болғандықтан, оларды байқап, есте сақтап, өзінің шедевр туындысы – «Гиппода» шығармасында олардың мақтандығымен, интригаларымен және білімсіздігімен бірге бейнеледі. 1768 жылы епископ пен декан арасында собордың басты кіреберісі емес, собордың жеке есігінен қасиетті су алу құқығы үшін дау туды. Бұл мәселе принципті болғандықтан, екі тарап та өз құқықтарынан бас тартпады, бұл сот процесіне әкеліп соқты, қала екіге бөлінді, олар екі тараптың да аргументтерін ынтамен талқылады және дауға ілесіп келген күлкілі оқиғалардан ләззат алды. Ақырында декан қайтыс болды және оның орнын оның жүрегі туған інісі бағындырды, ол тәжге сәтті шағымданды және епископ өзінің талабынан айырылды. «Гиппода» осы оқиғадан туындады және осы оқиғаны көрсетеді. Ол 1770-1772 жылдары он жеті күн ішінде жазылды және соңғы редакциясында бос өлеңмен жазылған сегіз әннен тұрады. Абсолютизмнің ықпалымен тек сатира ғана өрнектелді, ал осы поэмада Диниз дін қызметкерлерін және Галломанияның үстемдігін паш ететін, әзіл-қалжыңға толы эпизодтарды қамтитын түпнұсқалық туынды жасады. Ол Бойлоның «Лютрин» поэмасымен салыстырылды, өйткені екеуі де маңызсыз діни дауға негізделген, бірақ осы жерде ұқсастық аяқталады, ал Диниздің поэмасы метрикадан басқа барлық жағынан жоғары. 1774 жылы Лиссабонға оралған Диниз Аркадияны қайта жандандыруға тырысты, бірақ оның ұзақ болмауы оның басты қолдауын жойды, оның ең талантты мүшелері Гарсао мен Квита енді жоқ, ал ол оның тарауына куә болды. 1776 жылдың сәуір айында Рио-де-Жанейродағы Реласао сотының судьясы болып тағайындалды және Авиз орденін алды. Ол Бразилияда өмір сүрді, бос уақытын оның табиғи тарихын және минералогиясын зерттеуге арнады, 1789 жылға дейін Лиссабонда Порту Реласауының судьясы лауазымын атқарды. 1790 жылдың шілдесінде ол жоғарылатылып, Каса да Супликасаудың судьясы болды. Осы жылы ол Минас штатындағы республикалық қастандықтардың басшыларын соттауға көмектесу үшін қайтадан Бразилияға жіберілді, онда Гонсага және басқа да жазушылар қатысты, ал 1792 жылдың желтоқсанында Риодағы Реласаоның канцлері болды. Алты жылдан кейін ол Консельхо Ультрамарино кеңесінің кеңесшісі болып тағайындалды, бірақ үйіне оралуға мүмкіндік болмады, 1799 жылдың 5 қазанында Рио-де-Жанейрода қайтыс болды.

Сипаттама

Диниз поэтикалық мінезге ие болды, бірақ классиктерді еліктеуге құштарлығы, олардың рухын түсінбеуі оның поэзиясын шектеді, және ол мифологиялық салыстырулар мен пасторальдық аллегориялардың шынайы сезімді білдіруге келе бермейтінін ешқашан сезбегендей. Оның өнеріндегі формальдық шектеулер оның әділдігіне күдік тудырды, ал іштей поэзия судьяның мәртебесіне лайық емес деп ойлап, өзінің нағыз қабілетін танытуға мүмкіндік бермеді. Оның Анакреондық одалары, дитирамбтары мен идилиялары замандастарының құрметіне бөенді, бірақ оның Пиндарлық одаларында жалын жоқ, сонеттері әлсіз, ал идилиялары Квитаның туындыларындағы шындық пен қарапайымдылықтан мүлдем құр. Әдетте Динистің өлеңдері нашар, тақырыптары үйлесімсіз, бірақ тілі сөзсіз жақсы.

Жарияланған еңбектер

Оның өлеңдері 6 томдық жинақта жарық көрді (Лиссабон, 1807–1817). Динистің даңқына себеп болған "Иссоп" поэмасының ең толық басылымы Ж. Р. Коэльоға (Лиссабон, 1879) тиесілі, оның өмірі мен шығармаларына арналған жан-жақты кіріспе зерттеуі бар. Жан Франсуа Бойсанде де Фонтарабидің француз тіліндегі прозалық нұсқасы екі рет жарық көрді (Париж, 1828 және 1867), ал іріктемелердің ағылшын тіліне аудармалары "Шет елдік тоқсандық шолу" және "Манчестер тоқсандығы" (1896 сәуір) журналдарында жарияланды. Сондай-ақ, доктор Теофило Браганың "А. Луситан Аркадиясы" (Опорто, 1899) еңбегін қараңыз.