Кіріспе
Жозеф Смит (23 желтоқсан 1805 – 27 маусым 1844) – американдық діни көшбасшы және Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының негізін қалаушы. Оның қазіргі ізбасарларына Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшелері, Мәсіх қауымы және басқа да Соңғы күнгі қасиеттілер тармақтары кіреді. Жозеф Смиттің ерте өмірі оның туғаннан бастап 1827 жылдың соңына дейінгі кезеңін қамтиды. Смит Вермонт штатының Шэрон қаласында, Джозеф пен Люси Мак Смит отбасындағы он бір баланың бесіншісі болып дүниеге келді. 1817 жылға қарай Смит отбасы Нью-Йорк штатының батысындағы «жанып кеткен аймаққа» көшіп келді, бұл аймақ Екінші Ұлы ояну кезінде діни жаңарулардың көптеген толқындарын бастан өткерді. Смит отбасының мүшелері ұйымдасқан дін туралы әртүрлі пікірде болды, аян мен болжамдарға сенді және сол дәуірге тән халықтық діни амалдармен айналысты. Смит қысқа мерзімге методизмді зерттеді, бірақ ол жалпы алғанда замандас шіркеулеріне көңілі тоймады. Шамамен 1820 жылы Смит теофанияны бастан өткерді, ол оның бірінші көрінісі ретінде белгілі. Осы уақытта ол отбасының басқа еркек мүшелерімен бірге көмілген қазынаны іздеуге жәрдемдесу үшін жалданыпты. 1823 жылы Смит періште оны жақын жердегі төбеге жетеледі, онда ежелгі американдық өркениеттердің тарихын баяндайтын алтын тақталар кітабының жасырылғанын айтты. Смиттің сөзіне сенсек, періште оған 1823 жылы тақталарды алуға рұқсат бермеді, бір жылдан кейін қайта келуді бұйырды. Смит келесі үш жыл бойы жыл сайын төбеге барып, отбасына тақталарды алуға әлі рұқсат етілмегенін хабарлады. Осы аралықта, Смит қазына іздеу экспедицияларының бірінде Пенсильвания штатының Сускеханна округіндегі Хармони қалашығынан келген Эмма Смитпен танысып, ғашық болды, ол 1827 жылы оның әйелі болды. 1827 жылы Эммамен бірге төбеге оралған Смит періште оған тақталарды алуға рұқсат берді, бірақ оларды періште көрсеткендерден басқа ешкімге көрсетпеуді ескертті. Тақталар туралы жаңалық тарағаннан кейін, Смиттің бұрынғы қазына іздеу серіктестері табысқа қатысуға тырысып, тақталар жасырылған деп ойлаған жерлерді қарап-тексерді. Смит тақталарды өзі аударуды жоспарлап, Хармони қалашығына көшіп, қарындастарымен бірге тұруға көшті.
Joseph Smith (December 23, 1805 – June 27, 1844) was an American religious leader and the founder of the Latter Day Saint movement whose current followers include members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints, the Community of Christ, and other Latter Day Saint denominations. The early life of Joseph Smith covers his life from his birth to the end of 1827. Smith was born in Sharon, Vermont, the fifth of eleven children born to Joseph and Lucy Mack Smith. By 1817, Smith's family had moved to the "burned over district" of western New York, an area repeatedly swept by religious revivals during the Second Great Awakening. Smith family members held divergent views about organized religion, believed in visions and prophecies, and engaged in certain folk religious practices typical of the era. Smith briefly investigated Methodism, but he was generally disillusioned with the churches of his day. Around 1820 Smith is said to have experienced a theophany, now known as his First Vision among adherents. Around this time he, along with other male members of his family, was hired to assist in searching for buried treasure. In 1823, Smith said an angel directed him to a nearby hill where he said was buried a book of golden plates containing a Christian history of ancient American civilizations. According to Smith, the angel prevented him from taking the plates in 1823, telling him to come back in exactly a year. Smith made annual visits to the hill over the next three years, reporting to his family that he had not yet been allowed to take the plates. Meanwhile, during one of Smith's treasure hunting expeditions, he met and fell in love with Emma Smith from Harmony Township, Susquehanna County, Pennsylvania, whom he married in 1827. Returning with Emma to the hill in 1827, Smith said the angel allowed him to take the plates but forbade him from showing them to anyone except those to whom the angel directed. As news of the plates spread, Smith's former treasure hunting associates sought to share in the proceeds, ransacking places they thought the plates were hidden. Intending to translate the plates himself, Smith moved to Harmony Township to live with his in laws.
Балалық шақ
Смит Вермонт штатының Шэрон қаласында Джозеф Смит аға мен Люси Мак Смиттың он бір баласының бесіншісі болып дүниеге келді. Смиттердің туыстарының қазіргі заманғы ДНК-тестілеу нәтижелеріне сәйкес, Смиттер отбасының тегі бастапқыда ирландтық болуы мүмкін. Смит Y ДНК маркері R M222-ні алып жүрді, ол R1b гаплогруппасының субкады болып табылады және бүгінгі таңда Солтүстік-Батыс Ирландиядан шыққан адамдарда кеңінен таралған. Смиттер орташа шаруа отбасы болды, бірақ Джозеф Смит ағаның женьшен саудасындағы тәжірибесінен кейін, сенімсіз серіктесімен алдану салдарынан қаржылық қиындыққа тап болды. Ол отбасының фермасын қарыздарын төлеу үшін сатқаннан кейін, Смиттер «жеке меншіктен жалдамалы еңбек пен күнделікті жұмысқа» өтті. Келесі он төрт жылда Смиттер жеті рет көшті. Көші-қон мен қаржылық қиындықтарға қарамастан, Люси Смит Джозеф Смиттің балалық шағын «тамақ пен киім жағынан, сондай-ақ қоғамда лайықты көріну үшін қажетті жағдайлармен де толық қамтамасыз етілген» деп еске алды. 1812–1813 жылдардың қысында Коннектикут аңғарында, Смиттер жақында көшіп келген Либан, Нью-Гэмпшир аймағында да қызба ауруы тарады. Отбасының бірнеше мүшесі ауырды, ал Джозефке тиф бактериясы сүйекке жұққан кезде, оның жағдайы нашарлады – Смитте бұл жағдай тізе сүйегіне әсер етті. Люси кейіннен ұлының аяғын ампутациялауға рұқсат бермегенін айтты; шындығында, Смиттер Жаңа Англияның ең беделді дәрігерлерінің бірі Нейтан Смитпен кездесті, ол «сол кезде американдық медицинада жалғыз болса керек» аяқты ампутациялаудың орнына сүйектің өлі бөлігін алып тастауды жақтады. XIX ғасырдың басында анестезия мен антисептиксіз жасалған қорқынышты операциядан кейін Смит ақырында қалпына келді, бірақ бірнеше жыл бойы қолшатырмен жүрді және өмірінің соңына дейін сәл ақсады. 1814 жылы Смиттер Коннектикут өзенінен Вермонт штатының Норвич қаласына көшіп келді, онда үш маусым бойы егін жинау нашар болды, соңғысы «Жазсыз жылдың» салдарынан болды. Смиттердің туыстары батысқа, Нью-Йоркке көшіп кеткен еді, ал 1817 жылы Джозеф Смит аға жеке Пальмираға (Нью-Йорк) сапар шекті, одан кейін отбасының қалған бөлігі де оған қосылды, бірақ Люси Смит соңғы минуттағы кредиторлармен келісімге келуге мәжбүр болды. Пальмира ауылында Джозеф Смит аға мен оның үлкен ұлдары қарапайым жұмысшылар ретінде жұмыс істеді, «коктейль және сыра дүкенін» ашты және арбадан сусындар сатты; Люси үстелдер мен стендтерге арналған мата жамылғыларын бояды. Смит он төрт жасқа келгенде, үйге бір тапсырмадан оралғанда оған оқ атылған, бірақ ол жараланбады. Оқ сиырға тиді, ал қылмыскер табылмады. 1820 жылы отбасы Пальмирадан тыс, Манчестер қалашығындағы ферманы сатып алуға келісім жасады. Смиттер отбасы алдымен ағаш үй салды, содан кейін 1822 жылы Джозеф Смиттің үлкен ағасы Алвиннің басшылығымен үлкен каркасты үй салуды бастады. Алвин 1823 жылдың қараша айында «сары қызбаға» байланысты каломель берілгеннен кейін қайтыс болды, ал үй бір жыл бойы аяқталмай тұрды. Осы кезде Джозеф Смит аға отбасылық басшылықты Алвинге берген болуы мүмкін, ал 1825 жылы Смиттер ипотекалық төлемдерін төлей алмады. Кредиторлар несиені алып тастағаннан кейін, отбасы жергілікті квакер Лемюэл Дурфиді ферманы сатып алып, оларға жалға беруге көндірді. Дегенмен, 1829 жылы Смиттер бес баласымен бірге Хайрум Смит пен оның әйелімен бірге ағаш үйге қайта оралды. Жозеф Смит формальды білім алмаған, бірақ Пальмирада қысқа уақыт мектепке барған және үйінде оқыған болуы мүмкін. Жас Жозеф отбасының фермасында жұмыс істеді және кейде кездейсоқ жұмыс істеді немесе көрші шаруаларға көмектесті. Анасы оны «басқа балаларға қарағанда кітаптарды оқуға аз бейім, бірақ ойлауға және терең зерттеуге көбірек құштар» деп сипаттады. Люси Смит, ол 18 жасқа дейін Киелі кітапты толық оқымаса да, оның қиялдауымен ерекшеленгенін және ежелгі американдықтардың өмірі мен діні туралы «өмір бойы олармен бірге болғандай» оңай айта алатынын атап өтті. Смит «көпшіл», «жайлы», «әзілге бейім» және «күлгені ешкімге көрінбеген» деп сипатталды. Бір танысы Смиттың «жарқын, оңай, ешнәрсеге қапаланбайтын» мінезі бар екенін айтты және ол жергілікті жасөспірімдер дебаттық клубында моральдық және саяси мәселелерді талқылауға бейім болды. Биограф Фаун Броди: «Ол қауымшыл, көңілді, қиялдауымен ерекшеленетін жас еді, көшбасшылыққа туылған, бірақ аз білім мен кедейлік оның жолына кедергі келтірді».
Діндік ортасы
Смит Америка Құрама Штаттарында діни қызығушылықтың өркендеген кезеңі болған Екінші Ұлы ояну кезінде есейді. Нью-Йорк, Кэтскилл және Адирондак тауларының батысындағы аймақ "Күйген аймақ" деп аталды, себебі ол "тоғызыншы ғасырдың басында аймақты шарлаған жаңғыру оттарымен бірнеше рет күйді". 1816-1817 жылдары (Смиттер Вермонттан көшіп келе жатқан кезде) және 1824-1825 жылдары Палмира аймағында ірі, көп конфессиялық діни жаңғырулар болды. Олардың арасында кіші конфессиялық жаңғырулар мен лагерь жиындары өтті. Джозеф Смиттың ата-тегі әртүрлі діни көзқарастар мен сенімдерді ұстанды. Мысалы, Джозеф Смиттың әкесінің әкесі Асаэль евангелистік дінге қарсы болған универсалист болды. Люси Смиттың айтуынша, бір күні Асаэль Джозеф Смит ағасының үйіне келген, ол Люсимен бірге методисттік жиынға қатысқаннан кейін, "Том Пэйннің "Ақыл дәуірі" кітабын үйге лақтырып, оны сенгенше оқуға мәжбүрледі". Керісінше, 1811 жылы Смиттың анасының әкесі Соломон Мак, өзінің жеті қырық жасында христиан дініне келгенін айтатын бірқатар көктегі көріністер мен дауыстарды сипаттаған кітапты жариялады. Смиттың ата-анасы да көріністерге ие болды. Джозеф туылмас бұрын, оның анасы Люси күйеуінің шіркеуге барудан бас тартқанына байланысты бақта дұға етті, кейін ол Жүсіп ағаның кейінірек "Құдай Ұлының таза және кірдемеген Евангелиясын" қабылдайтынын көрсететін түс көргенін айтты. Люсидің айтуынша, 1811-1819 жылдар аралығында Джозеф Смит аға да жеті көрініс көрген, ол "дін мәселесіне қатты қызығушылық танытқан" кезде болды. Бұл көріністер оның ешқандай ұйымдасқан шіркеуге қосылудан бас тартуының дұрыстығын растады және оны құтқарылуға апаратын дұрыс жолға бағыттайтынына сендірді. Люсидің оқиғасы, көріністер болған деп есептелетін кезеңнен кейін отыз жылдан кейін жазылған, Мормон кітабындағы үзінділерді қайталап, "ерін ұлының алдын бағдарлауға бейім" екенін көрсетеді. Мыңдаған американдықтар сияқты Смиттер отбасы да түрлі халықтық сиқыр түрлерін қолданды, мысалы, көмілген қазынаны іздеу үшін күрәбалық таяқтар мен көруші тастарды пайдаланды. Төрт куәгер Смиттердің Палмира аймағында күрәбалық таяқтарды қолданғанын хабарлады, ал Джозеф Смит он бір және он үш жас аралығында "әкесінің үлгісімен күрәбалық таяқтарды қолдана бастады". Гирум Смит отбасында сақталған сиқырлы жазбалар Джозеф ағасына тиесілі болуы мүмкін. Люси Мак Смит өзінің естеліктерінде отбасы мүшелері "Абрак шеберлігін меңгеруге тырысқанда, сиқырлы шеңберлер салған немесе болжамдар жасаған кезде", қол еңбегін де естен шығармағанын, "бірақ қолдарымен жұмыс істегенде, жандарының игілігін еске түсіруге тырысты" деп жазды. Смит Палмирадағы көршілері арасында "жалқау және ырымшыл" "бақшалық бала" ретінде танымал болды, ал қала тұрғындары оның отбасын "қанағаттандырылмаған христиандар емес, қазына іздеушілер" деп қарады. Смит пайғамбарлық пен аянға сенетін, ұйымдасқан дінге күмәнданатын, халықтық сиқыр мен жаңа діни идеяларға қызығушылық танытқан отбасында өсті. Смит "он екі жасында" дінге алаңдағанын айтты, бірақ кейіннен "Жоғары күш бар ма" деп ойланғаны көрінеді. Смит бала кезінде пресвитериандық жексенбілік мектебіне барды, ал кейіннен жасөспірім шағында методизмге қызығушылық танытты. Смитпен танысқан бір адам оның "Венаға баратын жолдың шетіндегі орманның" лагерьлік жиындарында "методизмнің ұшқынын" сезінгенін айтты. Ол кейбір жиындарда сөйлеген де айтылады, ал танысы Смитті "өте жақсы уағызшы" деп сипаттады. Дегенмен, 1822 жылдан кейін Смит ұйымдасқан діннен бас тартты. Оның анасының айтуынша, Смит: "Мен Киелі кітапты алып, орманға барып, екі сағат ішінде сіздердің кездесулеріңізден екі жылда үйренгендеріңізден көп нәрсені үйренемін, егер сіздер үнемі барып жүрсеңіздер", - деген. Дегенмен, Смит 1824-1825 жылдардағы конфессияаралық жаңғырудың күшті әсерін сезінген сияқты.
Қазына іздеу
1819 жылдан бастап Смит үнемі көріп тұрумен айналысты, яғни "көргендер" сияқты, табиғаттан тыс білім алу үшін көріп тұру тасына қараумен. Смит көбінесе ақ түсті цилиндрдің түбіне тас қойып, жарықтың өтуін тоқтату үшін бетін цилиндрге жасырып, содан кейін тастан ақпаратты аңдап шығарды. Смит пен оның әкесі "кәсіпте олардың есімдері құпиялы абыройға ие болды – себебі олар ешқандай нәрсе тапқандары туралы жазба қалдырмады, бірақ кейбір жергілікті тұрғындар олардың еңбегіне ақы төлеуге дайын болды". 1825 жылдың соңында, Нью-Йорк штатының Ченанго округындағы Оңтүстік Бэйнбридж қаласынан шыққан, Джозиа Стоуэлл, тағы бір көрушімен бірге, Пенсильвания штатының Сускеханна округындағы Хармони қалашығының жанында жоғалған испан кенінің орнын іздеп, Манчестерге Смитті жалдауға келді, себебі ол "оның көрінбейтін нәрселерді ажырата алатын белгілі бір кілттері бар екенін естіген". Смит Стоуэлл мен Хейлге көмектесуге келісті, және ол әкесімен бірге Стоуэлл-Хейл тобымен шамамен бір ай жұмыс істеді, олардың шарты бойынша "алтын немесе күміс кенінің, сондай-ақ алтын немесе күміс монеталардың, таяқшалардың немесе құймалардың" орнын табуға тырысты. Смит Уильям Хейлдің туысы Исаак Хейлдің үйінде тұрды, және Исаак Хейлдің 1827 жылы кейіннен үйленетін мектеп мұғалімі қызы Эммаға ғашық болды. Алайда, Исаак Хейл олардың қарым-қатынасын және жалпы Смитті мақұлдамады. Хейлдің расталмаған айтуынша, Смит кенді табуға тырысып, көріп тұру тасын қамтитын бас киімге бетін тықты; бірақ қазына іздеушілер мақсатына жақындағанда, Смит сиқырдың күші соншалықты ұлғайғанын айтты, ол енді оны көре алмады. Жоба 17 қарашада тоқтатылды. 1826 жылы Смит Бэйнбридж, Нью-Йорк қаласында Стоуэллдің жүйесінен шағым түскеннен кейін ұсталды және сотқа келді, ол Смитті "бұзақы және алдамшы" деп айыптады. Сот актілері көрсеткендей, Смит, "Шыны қараушы" деп танылған, 1826 жылдың 20 наурызында белгісіз қылмыс бойынша ордермен сот алдында тұрды, және судья Смиттің іс жүргізу кезінде немесе одан кейін ұсталып тұруы үшін митимус шығарды. Смиттің серігі Оливер Каудери кейін Смит "абыройлы түрде ақталды" деді, бірақ іс жүргізудің нәтижесі белгісіз, кейбіреулер оны кінәлі деп тапты, басқалары оның "айыпталғанын", бірақ "қасақана қашуға рұқсат етілгенін" ал енді біреулер (соның ішінде сот хатшысы) дәлел жетіспеуінен "босатылғанын" айтты. 1826 жылдың қарашасына қарай, Джозиа Стоуэлл енді көмілген қазынаны іздеуді жалғастыра алмады; Смит Нью-Йорк штатының Коулсвилл қаласына бірнеше айға барып, Стоуэллдің достарының бірі, Джозеф Найт аға үшін жұмыс істеді. Смит Найттің жерінде және Коулсвиллдің айналасындағы басқа жерлерде қазба жұмыстарын жүргізгендігі туралы хабарлар бар. Смит кейін қазына іздеуші ретінде жұмыс істегені туралы былай деді: "Жозеф Смит ақша іздеуші емес пе еді?" Иә, бірақ ол үшін ол айына он төрт доллар ғана алғандықтан, бұл оған ешқашан өте пайдалы жұмыс болған емес".
Эмма Хейлмен неке
Смит Исаак Хейлдің келісімін ала алмағандықтан, ол және Эмма Хейл Смит 1827 жылдың 18 қаңтарында Оңтүстік Бэйнбриджге қашып кетіп, содан кейін Джозеф пен Эмма Нью-Йорк штатының Манчестер қаласында Смиттың ата-анасымен бірге тұрды.
Пенсильвания штатының Хармони қалашығына көшіп бар
Жозеф Смит кітаптың мазмұнын аудармалап, кейін жариялау үшін, алтын тақташалар бар деген қорапты Палмирадағы көршілерінен жасыруға ниеттенді. Бірақ, мұның үшін ақша керек еді, ал ол сол кезде мүсір болған. Сондықтан ол Мартин Харристің үйіне барды, ол сол кезде жергілікті жер иесі болып, 8 000-нан 10 000 долларға дейін бағаланған. Харрис кем дегенде 1826 жылдан бері Смит отбасының жақын досы болған, және ол Смит ағадан бұрын-ақ Смиттің періштеден тақташаларды алуға тырысқанын естіген болуы мүмкін. Ол сондай-ақ Смиттің көруші тасы арқылы болған қабілеттеріне сенген. Осылайша, Люси Смиттің тілегімен Харрис Смиттердің үйіне барып, оқиғаны естіп, Смит тақташалар бар деген шыны қорапты көтеріп көрді. Смит Харристі өзінде тақташалар барын және періште оған "ақша іздеушілермен байланысты тоқтатуды" айтқанын сендірді. Сене бастаған Харрис Смиттерге дереу 50 доллар берді (1827 жылғы 50 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең), және тақташаларды аудармалауға қаржылай көмектесуге уәде берді. Харрис берген ақша Смиттердің Палмирадағы барлық қарыздарын төлеуге, Эммамен бірге барлық мүліктерін жинап, Пенсильвания штатының Сусквеханна округіндегі Гармония қалашығына сапар шегуге жеткілікті болды. Олар Гармонияға 1827 жылдың қазан айының басында көшіп келді, сапар барысында тақташалар бар деген шыны қорап бұршаққа толы шелек ішінде жасырылған.