Кіріспе
Бахаи сектасының негізін қалаушы Лиланд Дженсен (1914 жылдың 22 тамызы – 1996 жылдың 6 тамызы) «Келісімнің ережелері бойынша Бахаилар» (BUPC) деп аталатын шағын апокалиптикалық культтің жетекшісі болды. Дженсен 1960 жылы Мейсон Ремидің дінді бөлу әрекетін қолдағандықтан Бахаи дінінің негізгі ағымынан қуылғанға дейін оның мүшесі болды. Кейіннен ол Ремидің тобынан ішкі кикіреулерге байланысты шығып, ядролық соғыстан кейін Бахаи дінін қайта жаңартатынын үйретпек болды, ол 1980 жылы болады деп болжады. Өрбуінің шағында оның қозғалысында 150-200 ізбасары болды, олардың көп бөлігі Монтана штатында болды, бірақ 1990 жылдан бастап және одан кейін олардың саны айтарлықтай азайды. Дженсен және оның ізбасарлары 1980 жылдың 29 сәуірінде ядролық қырып жою туралы болжамына берілгендігі үшін ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Олар бомбалаудан қорғанатын жайлар салып, жарнама парақтарын таратып, басқаларды ескертулерге назар аударуға шақырды. Пайғамбарлықтың орындалмауының «көзге түріп тұрған» себептеріне байланысты олар когнитивтік диссонанс бойынша зерттеу нысанына айналды.
Leland Jensen (22 August 1914 – 6 August 1996) was the leader of a small apocalyptic cult called the Baháʼís Under the Provisions of the Covenant (BUPC). Jensen was originally a member of the mainstream Baháʼí Faith until he was excommunicated in 1960 for supporting Mason Remey's attempt at schism. He later left Remey's group due to infighting and began teaching that he would re establish the Baháʼí Faith after a nuclear holocaust, which he predicted would occur in 1980. At its peak, his movement had 150 200 followers, mostly in Montana, but declined in size significantly by 1990 and beyond. Jensen and his followers gained national media attention for their commitment to his prophecy of nuclear annihilation on 29 April 1980. They built fallout shelters, distributed leaflets, and urged others to take heed of the warning. Due to the "painfully obvious" nature of the failed prophecy, they became a case study in cognitive dissonance.
Өмірбаян
Дженсен анасының тарапынан бахаи дінінің үшінші буынынан шыққан. Ол және оның әйелі Опал табиғи медицина бойынша докторлық диссертация қорғап, хиропрактик дәрігерлер болды. Олар Есірткісіз емдеушілер мектебін 1944 жылы бітірді. Опал курсты үздік бітіруші болды, ал Дженсен «cum laude» атағымен бітірді. Бітіргеннен кейін, біршама тәжірибе жинаған соң, олар Сент-Луис қаласына көшіп барды. 1953 жылы Шоги Эффенди Бахаулланың үрім-бұлтарын бүкіл әлемге жеткізу мақсатындағы Онжылдық Крест Жолын бастады. Дженсен мен оның әйелі өздерінің тәжірибесінен бас тартып, Мадагаскар жағалауындағы Үнді мұхитындағы екі кішкентай аралға аттанды. Бірінші арал – Реюньон француз аралы, онда католицизм мемлекеттік дін ретінде қабылданған. Одан кейін ол Маврикийде алты ай тұрды. Дженсен мен оның әйелі осы аралдарға сапар шеккен алғашқы бахаилер болды, осылайша Бахаулланың рыцарлары атағын алды. Шоги Эффенди белгілеген аймақтарға көшіп барған 200-ден астам бахаи осы атаққа ие болды. Оның әйелі Опал 1990 жылы қайтыс болды.
Мейсон Реми
1957 жылы Шоги Эффенди қайтыс болғанда, мұрагерлікке лайықты талаптарға сай келетін үміткерлер болған жоқ, және ол мұрагер тағайындамай қайтыс болды. Мейсон Реми 1963 жылы алғашқы Әлемдік Әділет Үйі сайланғанға дейін уақытша билік ретінде сайланған Істің тоғыз қолының бірі болды. Бірақ 1960 жылы Реми өзін Шоги Эффендидің мұрагері деп жариялап, әлемдегі бахаилердің адалдығын күтті. Соңынан Реми қолдардың бірауыздан шешімімен Келісімді бұзған деп жарияланып, қауымнан қуылды. Дженсен Ремиді қолдаған шамамен 100 адамның бірі болды. 1963 жылы Мейсон Реми АҚШ-та Ұлттық Ассамблея құрды, ол 1966 жылы таратылды. Лиланд Дженсен 1963 жылы сайланған мүшелердің қатарында болды, ал 1964 жылы мүшелер арасындағы дау-жанжал кезінде топтан шығып, әйелімен бірге Монтана штатының Миссула қаласына көшіп, онда хиропрактикалық емхана ашты.
Түрме
1969 жылы ол 15 жасар әйел науқасты жыныстық қатынасқа түсуі үшін "жаман және азғындық әрекеті" үшін айыпталды және Монтана штатының түрмесінде жиырма жылдық жазаның төрт жылын өткерді. Дженсен түрмеде аян алдым деп мәлімдеген және бірнеше ондаған тұтқындарды Бахаи дінінің "құрылтайшысы" екендігіне, діннің әкімшілігі бүлінгендігіне және оны әкімшілікті қайта құру үшін Құдай таңдаған деген сенімінен туындаған идеясына айналдырған. Ол түрмеде көптеген ізбасарларын жинады. 1973 жылы шарт бойынша босатылғаннан кейін және Ремьи қайтыс болғанға дейін Дженсен "Келісімнің ережелері бойынша бахаилер" деп аталатын топ құрды. 1979 жылы оның апокалиптикалық пайғамбарлығы ұлттық баспасөзде жарияланды және Вайомингте, Колорадода және Арканзаста ізбасарларын тартты.
Растаусыз пайғамбарлықтар
1979 және 1995 жылдар аралығында Дженсен және оның серігі Нил Чейз ядролық шабуылдар, жалқы дүниелік апаттар және шағын ауқымды апаттарға қатысты жиырма нақты болжам жасады. Дженсен екі күнді өзі анықтаса, Чейз қалған 18 күнді анықтады. 1980 және 1996 жылдар аралығында төрт зерттеуші топтық шараларға қатысып, тіпті 1980 жылы үш БУПК қорғаныш үйлерінде түндеді.
Ядролық тозақ
Дженсен 1971 жылы әрі қарай 1980 жылы ядролық соғыс арқылы әлем зұлымдықтан тазартылады деп үйретуді бастады. 1979 жылы, түрмеден босатылғаннан кейін шамамен 6 жыл өткен соң, Дженсен өзінің ізбасарларына 1980 жылдың 29 сәуірінде ядролық соғыс әлем халқының үштен бір бөлігін өлтіретінін, ал келесі жиырма жылда планета 2000 жылы "Құдай Патшалығы" орнағанға дейін қиратылатынын және мың жыл бойы бейбітшілік орнатылатынын үйретуді бастады. Сол күні түнде Дженсен өзінің бір топ ізбасарларын Монтана штатының Миссула қаласындағы паналық орындарға алып барды. Расталмаған болжам Дженсенге бірнеше ізбасарларын жоғалтуына себеп болды, ал ол оған жауап ретінде әрқашан дұрыс болғанын айтты. Зерттеуші Роберт Балхтың айтуынша, Дженсен кейінгі жылдары түрлі түсіндірмелер келтірді: болжам физикалық емес, рухани түрде орындалды. Пайғамбарлық ішінара орындалды, бірақ күткендей емес. Күн қате есептелгендіктен кешікті. Бұл күн – пайғамбарлық емес, болжау еді. Жеке басшылардың міндеті – күнді анық болмаған жағдайда да халықты ескерту. Құдай әлемге мүмкіндік берді. Бұл болжау мүшелердің сенімін сынау үшін жасалған еді. Дженсеннің ізбасарлары болжамға үлкен мән берді, паналық орындар салды, үкіметтік мекемелерге және газеттерге хаттар жазды, сондай-ақ Миссула тұрғындарын паналық орындар салуға шақыратын мыңдаған үнқағаздар таратты. Олар үшін бұл жорамалдың бұзылуы "ауыр тиді", және зерттеушілер оларды когнитивтік диссонанс бойынша зерттеуде пайдаланды. UPI тілшісінің сұрағына жауап берген Дженсен болжамның орындалмауы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірмеді, "Бір күні ядролық соғыс болады" деді.
The prediction was fulfilled spiritually rather than physically. The prophecy was fulfilled physically, but not in the manner expected. The date was off because of a miscalculation. The date was a prediction, not a prophecy. The leaders had a moral responsibility to warn the public despite the date's uncertainty. God had given the world a reprieve. The prediction had been a test of members' faith. Jensen's followers had made substantial commitments to the prophecy, building shelters, writing letters to government agencies and newspapers, and distributed thousands of leaflets urging fellow Missoulians to build fall out shelters. To them the disconfirmation was "painfully obvious", and researchers used them as a case study in cognitive dissonance. When asked by a UPI reporter Jensen did not express concern that the prediction might not come true, remarking "There will be a nuclear holocaust some day."
Галлей кометасы
1980 жылғы оқиғадан кейін Дженсен жеті жылдық қиыншылықтың оның ядролық соғыс туралы болжамы айтқан күні басталғанын мәлімдеді, сондай-ақ 1987 жылы дәл сол күні тағы бір оқиға болатынына бел буды. 1985 жылы ол Галлей кометасының 1986 жылдың 29 сәуірінде Жер орбитасына кіріп, бір жылдан кейін Жермен соқтығысатынын болжады. Орталық жылда ол кометаның бөлініп, Жер бетін сынықтармен жауып, зор жер сілкінісін тудыратынын айтты. Жаңа болжам оның жақтастарына қайтадан күш берді, олар жаңа идеяға қуанды. Бірінші болжамнан өзгеше, бұл жолы оның жақтастары болжамға аз міндеттемелер алды және тіпті 1986 жылғы оқиғаға дейін бас тартуды бастады. Комета Жер орбитасына кірместен бұрын жиналған топ мүшелері одан ештеңе айтпады. Кейін Дженсен зор жер сілкінісі оның маңызды жақтастарының бірі кетіп қалғанда болған "рухани жер сілкінісі" арқылы орындалғанын айтты.
Нил Чейз
Дженсеннің келісімімен, 1990 жылдардың басында оның шәкірті Нил Чейз, Нью-Йорк қаласына ядролық шабуыл күндерін және апатқа қадам-қадаммен алып келетін шағын ауқымды апаттарға қатысты барлығы 18 болжам жасады. Ол бұл болжамдарын Киелі кітап немесе Хопи болжамдарына, планеталардың бірігуіне, түстерге немесе Нострадамусқа негіздеді. Балхтың айтуынша, Чейс 18 жорамал дәлелсіз болған соң, «жағдайды түзету» стратегияларын қолданды, оның ішінде болжам мен болжаудың аражігін ажырату, есептесу қателігі, уақытты ұзарту және сенімді сынау сияқты амалдарға жүгінді. Кейін Чейс «Біз қателікке ұшырамадық» деп мәлімдеді және олардың «100 пайыздық нәтижеге» қол жеткізгенін айтты.
Бахаилердің саны мен демографиялық жағдайы Келісімнің ережелері бойынша
Дженсеннің ізбасарлары 1980 жылға дейін шамамен 150 адамды құрады, бірақ нақ болмаған болжамнан кейін олардың саны азайды, Монтана штатының шегінен тыс жердегі сенушілердің көбі Дженсеннің үйретімдерін қабылдаудан бас тартты. 1990 жылға қарай 100-ден аз адам қалды, ал одан кейін де 1990-шы жылдары және одан соңғы жылдары да жақтастары азая берді. 1994 жылы мүшелердің телефон тізімінде Миссула, Монтанада 66 мүше, ал басқа штаттарда 20-дан аз мүше тіркелді. 2001-2005 жылдардағы басшылыққа байланысты дау-дамай қалған мүшелерді бөліп жіберді. Жақтастары негізінен Монтанада шоғырланған. Монтана университетінің зерттеушісінің мәлімдемесіне сәйкес, 1980 жылдан бері БУПК мүшелерінің саны еліміз бойынша 200-ден аспаған. Гарвард университетінің зерттеушісі телефон арқылы жүргізген сауалнамада, қауымдастықтың өкілі 2003 жылы Монтана штатының Миссула қаласындағы бас кеңседе 30 мүше, сондай-ақ Денвер мен Аляскада да мүшелер бар екенін мәлімдеді.
Өлім және мұра
Дженсен өзін Бахаи басшылығын қалпына келтіріп жатыр деп ойлады, ол басшылықтың Ремейдің асырап алған ұлы Пепе Ремейге берілгенін сендірді. Пепе бұл талапты жоққа шығарды, Дженсеннің тобымен қарым-қатынастан бас тартты және 1994 жылы Дженсен тірі болғанда қайтыс болды. Дженсен қартайған шағында расталмаған болжамдармен, мүшелерінің азаюымен және Қамқоршы туралы айтуға болатын ешкім болмауымен көзге түсті. Дженсен 1996 жылы қайтыс болғанға дейін Нил Чейз келесі Қамқоршы болуы мүмкін екенін білдіре бастады.
Басшылық дау
1991 жылы Дженсен Шоги Эффенди құрған Халықаралық Бахаи Кеңесінің үлгісіндегі екінші Халықаралық Бахаи Кеңесіне (sIBC) 12 мүше тағайындады және Дженсен оны 1993 жылы Монтана штатында коммерциялық емес ұйым ретінде тіркеді. 2001 жылы Нил Чейс Пепе оны жасырын түрде асырап алғанын және ол Қорғаушы екенін, сондай-ақ кеңестің қаражаты мен мүлкіне заңды мұрагер екенін мәлімдеді. sIBC-нің көпшілік мүшелері 2002 жылғы 26 сәуірде Чейске қарсы зиянды өтеуді, соның ішінде пайызды және адвокаттық қызмет ақысын төлеуді, сондай-ақ Чейске кеңес атынан әрекет етуге тыйым салу туралы өтініш берді. 2003 жылғы 15 шілдеде Чейс сот шешімінің діни доктринаны түсіндіруді қажет ететінін айтып, өтінішін қайтарып алу туралы ұсыныс жасады. 2003 жылғы 29 қыркүйекте бұл ұсыныс қабылданды. 2004 жылы Монтана Жоғарғы Сотына шағым түсті, ал 2005 жылғы 15 ақпанда шешім шығарылды: «Бұл дау екі негізгі мәселеге байланысты: Басқарманың құрамы және шіркеу мүлкіне қатысты президенттің өкілеттіктері. Егер осы екі мәселені таза әлеуметтік негізде шешуге болады болса, онда округтік сот корпоративтік, мүліктік және зиян келтіру туралы заңдарды қолданып, кеңестің Чейске қарсы трансформациясы және басқа да талаптарының негізділігін анықтай алады». Іс төменгі сатыдағы сотқа қосымша қарау үшін қайтарылды.
Газет мақалалары
Брэдли, Ева (24 қараша 2001 ж.). "Рухани тағдырға бахаилердің көзқарасы". Миссулиан. "Бахаи: Елендер қасиетті орны" (29 қаңтар 1991 ж.). Миссулиан. Алдыңғы бет. Вудс, Виктор (23 қараша 2002 ж.). "Жергілікті бахаилер келісім мерекесін бөліседі". Миссулиан. “Жергілікті бахаи басшысы 81 жасында дүниеден озды”. 8 тамыз 1996 ж. Миссулиан, B2 бет. "Мыңжылдық қызуы" (17 шілде 1997 ж.). Миссула тәуелсіз газеті. Алдыңғы бет. “Монтанадағы Езекиел ғибадатханасы!” (9 ақпан 1991 ж.). Монтана стандарты. Алдыңғы бет. Федералдық апелляциялық сот бахаилердің бір тобының пайдасына шешім шығарды (25 қараша 2010 ж.). Чикаго трибьюны.
"Baháʼí: Deer Lodge Sanctuary" (January 29, 1991). The Missoulian. Front page. Woods, Victor (23 November 2002). "Local Baháʼís Share Covenant Celebration". The Missoulian. “Local Baháʼí Leader dead at 81”. August 8, 1996. Missoulian p. B2. "Millennial Fever" (July 17, 1997). Missoula Independent. Front Page. “Ezekiel's Temple in Montana!” (9 February 1991). The Montana Standard. Front Page. Federal appeals court rules in favor of splinter Baha'i group (25 Nov 2010). Chicago Tribune