Септема Кларк: Американдық құқық қорғаушы және білім беруші белсендісі

Кіріспе

Америкалық белсенді Септима Пуайнсетт Кларк (3 мамыр 1898 - 15 желтоқсан 1987) – африкалық-американдық педагог және азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі. Кларк сауат ашу және азаматтық құқықтар жөніндегі семинарларды әзірледі, олар африкалық американдықтардың дауыс беру және азаматтық құқықтары үшін күресте маңызды рөл атқарды. Септима Кларктың еңбегі көбінесе Оңтүстіктегі ер адам белсенділер тарапынан бағаланбады. Мартин Лютер Кинг Кларкты «Қозғалыстың анасы» деп атады. Кларк Азаматтық құқықтар қозғалысындағы өз позициясын «білім маргиналданған топтарды формалды заңдық теңдікке қол жеткізе алмайтын тәсілдермен күшейтуге қабілетті» деп қорғады. Оның әкесі Питер Пуайнсет Джорджтаун маңындағы Джоэл Робертс Пуайнсетке тиесілі «Ақ үй» деген атпен белгілі плантацияда туғаннан бастап құл болған. Джоэл Робертс Пуайнсет заманының көрнекті американдық саясаткері және пуансеттия гүлінің атымен аталады. Питер Джоэлдің үй шаруасының қызметін атқарды, оның басты міндеті балаларды күн сайын мектепке алып барып, қайтару болды. Құлдықтан азат болғаннан кейін Питер Чарльстон портында кемеде жұмыс табады. Бір саяхатында ол Гаитиге барады, сол жерде Кларктың анасы Викториямен танысады. Жұбайлар Флорида штатының Джексонвилл қаласында үйленеді, содан кейін Чарльстонға көшіп келеді. Кларк алғашқы білім алу тәжірибесін 1904 жылы алты жасында Мэри-стрит мектебінде басталды. Бұл мектепте Кларк жүздеген алты жасар балалармен бірге отырып, ештеңе үйренбеді. Кларктың анасы оны дереу мектептен алып кетті. Үйлерінің қарсы бетінде тұратын қарт әйел қыздарға оқып-жазуға үйретті, сондықтан Кларк сол жерде оқуға және жазуға үйренді. Кларктың нашар қаржылық жағдайына байланысты ол әр таңертең және түстен кейін сол әйелдің балаларын қарап, оқу ақысын төледі. Сол кезде Чарльстонда қара нәсілділерге арналған орта мектеп болмаған, бірақ 1914 жылы 6-шы, 7-ші, 8-ші сыныптарда оқитын қара нәсілділер үшін мектеп ашылды. Алтыншы сыныпты бітіргеннен кейін ол емтихан тапсырып, Авери институтының тоғызыншы сыныпқа түсті. Барлық мұғалімдер ақ нәсілді әйелдер еді. 1914 жылы қара нәсілді мұғалімдер жұмысқа алынды, бұл қалаға көптеген дау-дамай тудырды, Кларк кейін NAACP арқылы бұл мәселеге қатысты. Мектеп директоры ретінде Кларк аптасына 35 доллар, ал екінші мұғалім 25 доллар табады. Ал көшедегі ақ нәсілді мектепте үш оқушы ғана болды, ал ондағы мұғалімге аптасына 85 доллар төленді. Осы теңсіздіктермен алғашқы тәжірибесі Кларкты мұғалімдердің жалақысын теңестіруді белсенді түрде қолдауға итермеледі. 1919 жылы жалақыны теңестіру жұмысы оны азаматтық құқықтар қозғалысына жетеледі. Роберт Пенн Уорренмен сұхбаттасқанда Кларк өзінің білім алудағы тәжірибесі, сондай-ақ нәсілшіл Чарльстонда өскені және кедейлікте оқығаны оны азаматтық құқықтар үшін жұмыс істеуге қалай ынталандырғанын түсіндірді.

American activist

Septima Poinsette Clark (May 3, 1898 – December 15, 1987) was an African American educator and civil rights activist. Clark developed the literacy and citizenship workshops that played an important role in the drive for voting rights and civil rights for African Americans in the Civil Rights Movement. Septima Clark's work was commonly under appreciated by Southern male activists. Martin Luther King Jr. commonly referred to Clark as "The Mother of the Movement". Clark's argument for her position in the Civil Rights Movement was one that claimed "knowledge could empower marginalized groups in ways that formal legal equality couldn't." Her father, Peter Poinsette, was enslaved at birth on Joel Roberts Poinsett's plantation, called the White House, near Georgetown. Joel Roberts Poinsett was a distinguished US politician of his time and the namesake of the poinsettia plant. Peter was a house servant to Joel and his main task was taking the children to and from school each day. After slavery, Peter found a job working on a ship in the Charleston harbor. During one of his travels, he went to Haiti and it was then that Peter met Victoria, Clark's mother. The couple got married in Jacksonville, Florida, and then moved back to Charleston. Clark's first educational experience was in 1904 at age six, when she started attending Mary Street School. All Clark did at this school was sit on a set of bleachers with a hundred other six year olds, learning nothing. Clark's mother quickly removed her from the school. An elderly woman across the street from their house was teaching girls, so Clark learned to read and write there. Due to Clark's poor financial status, she watched the woman's children every morning and afternoon in return for her tuition. At this time there was not a high school in Charleston for blacks, however, in 1914 a school opened for blacks in 6th, 7th, 8th grade. After sixth grade, she took a test and went on to ninth grade at the Avery Institute. All of the teachers were white women. In 1914, black teachers were hired and this brought much controversy to the city, which Clark later took part in through the NAACP. As the teaching principal, Clark made $35 per week, while the other teacher made $25. Meanwhile, the white school across the street had only three students, and the teacher who worked there received $85 per week. It was her first hand experience with these inequalities that led Clark to become an active proponent for pay equalization for teachers. In 1919 her pay equalization work brought her into the movement for civil rights. In an interview with Robert Penn Warren for the book Who Speaks for the Negro?, Clark explains how these experiences with her education, as well as her early experiences with growing up in a racist Charleston and teaching in the slums, prompted her to want to work towards civil rights.

NAACP-тің қатысуы

Кларк алғаш рет 1916 жылдан 1919 жылға дейін Джонс аралында сабақ беріп жүргенде, Түсті адамдардың құқығы үшін ұлттық қауымдастық (NAACP) туралы естіді. Джонс аралында NAACP бөлімшесі болмаған, бірақ NAACP-ның не екендігі және қандай мақсаттарды көздегені туралы әртүрлі дін қызметкерлері сөз сөйлеген жиын өткізілді. Ол кезде ұйымға мүше болуға шешім қабылдады. 1918 жылы Кларк Чарльстонға оралып, қара балаларға арналған жеке академия – Эйвери Нормаль институтында алтыншы сыныптан сабақ берді. Ол NAACP-ның жергілікті бөлімшесіне қосылды.

1940 жылдардың соңы Кларк үшін қиын кезең болды, өйткені ол NAACP-ның теңдікке жетуден интеграцияға дейінгі мақсатын көптеген басқа мүшелер мен белсенділерге қарсы қорғады.

Неке және балалар

1919-1920 жылдары Авериде сабақ берген кезде Кларк Нери Дэвид Кларкпен танысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери-теңіз флотындағы су асты кемесінде аспаз болып жұмыс істеді. 1920 жылдың соңында ол Макклелланвиллге 1922 жылға дейін сабақ беруге барды. Ол Неримен хат алмасып, шамамен үш жыл кездесіп, 1923 жылы үйленді. Олар Макклелланвиллде үйленді, содан кейін Нэридің туған қаласы – Солтүстік Каролина штатының Хикори қаласына көшіп кетті. Кларктың анасы оның үйленуіне наразы болды. Викторияның пікірінше, штаттан тыс жердегі кез келген адамға үйлену – бейтаныс адамға үйленумен тең. Ол оларды кешкі асқа немесе басқа да шараларға шақырудан бас тартты. Бұл неке Виктория мен Септиманың қарым-қатынасын үзді. Неридің отбасымен Хикорида тұрғанда Кларк олардың арасындағы мәдени және идеологиялық айырмашылықтарды байқады. Олар әртүрлі әлемде өсті: бірі таулы аймақта, екіншісі жазық далада. Хикорида Кларк Нери отбасының барып тұратын Африкалық Методист шіркеуіне қатысты. Ол бұл шіркеуді Чарльстондағы Біріккен Методист шіркеуінен гөрі, бірлескен қауымдастық ретінде сезінді. Кларк діни жолында Құдайға қызмет етудің бір ғана дұрыс жолы емес, көптеген жолдары бар екенін түсінді. Кларк туған жерін сағынып, 1926-1929 жылдары Чарльстонға оралып, қайтадан Уәде етілген жерде сабақ берді. Чарльстонда олардың тұңғыш баласы дүниеге келді, бірақ ол қайтыс болды. Кларк баласының өлімін Оңтүстік Каролинадан емес, басқа жерден келген адамға үйленгені үшін жаза деп қарастырды. Анасы оған көңіл жасамады және көмектесуден бас тартты, бірақ әкесі оған мейірімдірек болды. Баласынан айырылған қайғыны жеңу үшін ол бір жаз бойы ақ әйелдің қолында жұмыс істеді. Олар жаз бойы тауларда болды, ал әйел әлсіз болғандықтан Кларкқа оптимизм мен үміт сыйлады. Содан кейін ол Колумбияға көшіп, 1929 жылы сабақ беруді бастады. Колумбияда ол қоғамдық істерге белсенді қатысты. 1942-1945 жылдары ол Колумбиядағы Бенедикт колледжінде бакалавр, ал Хэмптон (Виргиния) институтында (қазіргі Хэмптон университеті) магистр дәрежесін алды. Бакалаврді бітіру кезінде ол таңертең сабақтарға қатысып, түстен кейін сағат 5-ке дейін сабақ беріп, кешкісін тағы да сабақтарға қатысты. Колледжде айына 62,50 доллар табатын, ал әр жазда Мэн штатына көбірек ақша табу үшін сапар шегетін. Колумбиядағы NAACP-тің шамамен 800 мүшесі болды, олардың барлығы қара нәсілділер еді. Кларк Колумбияда болған кездегі NAACP-тің ең маңызды жетістігі – мұғалімдердің жалақысын теңестіру бойынша сотқа шағымдануына қолдау көрсетуі болды. Бұл NAACP үшін үлкен жеңіс болды. 1956 жылы Кларк Чарльстондағы NAACP филиалының вице-президенті болып тағайындалды. Сол жылы Оңтүстік Каролина заң шығарушы органы қалалық немесе мемлекеттік қызметкерлердің азаматтық құқық ұйымдарына қатысуына тыйым салатын заң қабылдады. Кларк әлеуметтік және билік қатынастары сияқты қарым-қатынастардың үйлесімінің білім беруге үлкен әсер ететініне сенді. Ұзақ уақыт өтпей ол Джонс аралындағы тәжірибесіне сүйене отырып, сауат ашу курстарын бастады. "Кларк бір апталық семинарда жер тебушілерді және басқа да білімсіз негрлерді сайлаушыларға айналдыруға уәде берді". Хайленд сол кезде Оңтүстіктегі азаттыққа ұмтылған мектептердің бірі болды және Кларк онда мұғалім ретінде өркендеді. Туған қаласынан жұмыстан шығарылып, қарсы алынғаннан кейін Кларк Хайлендті керемет қауымдастық деп тапты. 1959 жылы ол Хайлендте сабақ беріп жүрген кезде "арақ ұстаған" деген айыппен тұтқындалды, бірақ бұл айыптар кейіннен алынып, жалған екені анықталды. Кларк сонымен қатар Хайлендтің семинарлар директоры болып, мұғалімдер мен студенттерді жұмысқа тартты. Оның семинарларына Роза Паркс қатысты. Семинарларға қатысқаннан кейін бірнеше айдан кейін Паркс Монтгомери автобустарын бойкоттауды бастауға көмектесті. Монтгомери автобустарын бойкотқа қатысқан көптеген басқа әйелдер де Хайлендке қатысып, Кларктың семинарларына қатысты. Кларктың жетістігін көрген Элла Бейкер SCLC өкілі ретінде Хайлендке барып, Кларктың бағдарламасын SCLC-нің Азаматтық үшін крест жорығына енгізуге болатынын байқады. Ол тек сауаттылықты ғана емес, азаматтық құқықтарды да үйретті. Кларк мектептердегі мақсаты – өзіне сенімділік, мәдени мақтаныш, сауаттылық және азаматтық құқықтарын сезінуді қамтамасыз ету болды. Ол ауылдық қауымдастықтарды қозғалысқа қатысуға шақырып отырды. Азаматтық мектептер Мартин Лютер Кингке азаматтық құқықтар қозғалысында қолдау көрсетудің бір түрі ретінде қарастырылды. Бұл жоба Оңтүстік штаттарындағы заңнамаға жауап ретінде жасалды, онда дауыс беруге тіркелу үшін сауатты болу және АҚШ Конституциясының әртүрлі бөлімдерін түсіну қажет болды. Бұл заңдар қара нәсілді азаматтарды сайлау құқығынан айыру үшін қолданылды. Азаматтық мектептер Кларк пен Робинсон Хайлендте әзірлеген ересектерге арналған сауаттылық бағдарламаларына негізделген. Олар Кларк әзірлеген бір апталық оқу жоспарынан тұрды. Септима Кларк өзінің туысы Бернис Робинсонды алғашқы мұғалім ретінде жұмысқа алды. Бернис сонымен қатар Хайленд түлегі болды. Сауаттылықтан өзге, Азаматтық мектептер студенттерге бірлесіп әрекет етуге және расизмге қарсы наразылық білдіруге үйретті. Лидерлік мектептері ақыры Оңтүстік штаттарының көптеген жеріне тарады, сондықтан Майлс Хортон мен Кларктың ұсынысы бойынша бағдарлама 1961 жылы Оңтүстік Христиандық Жетекшілік Конференциясына (SCLC) берілді, бірақ бастапқыда Мартин Лютер Кинг бұл идеяға күдікпен қарады. Кларк әйелдерге теңсіз қарау "азаматтық құқықтар қозғалысының ең үлкен кемшіліктерінің бірі" екенін айтты. Кларк 1970 жылы SCLC-дегі белсенді жұмысын тоқтатты. Кейіннен ол 1956 жылы мұғалім қызметінен босатылғанда күшін жойған зейнетақысын және артта қалған жалақысын қайтаруға тырысты, және ол бұл істе сәтті болды. Ол кейіннен Чарльстон округі мектеп тақтасына екі рет сайланды.

While teaching at Avery from 1919 to 1920, Clark met Nerie David Clark. He worked as a warden cook on a submarine in the navy during World War I. In late 1920, she went to teach in McClellanville until 1922. She and Nerie wrote letters back and forth and dated for approximately three years and got married in 1923. They got married in McClellanville and then shortly moved to Hickory, North Carolina, Nerie's hometown. Clark's mother was disgraced by her marriage. Victoria believed that to marry any man outside of the state is to marry a stranger. She refused to have her in laws for dinner or for any occasion. The marriage severed Victoria and Septima's relationship. While living in Hickory with Nerie's family, Clark became aware of the many cultural and ideal differences they had. They grew up in different worlds; a mountain man and a low country girl. In Hickory, Clark attended the church Nerie's family did, which was an African Methodist church. She found this church to be much more of a community than her church in Charleston, the United Methodist Church. Throughout Clark's religious journey in life, she found there are many ways to serve God, rather than only one correct way. Clark got homesick, so they moved back to Charleston, where she taught at Promise Land again from 1926 to 1929. In Charleston, they had their first child, which died. Clark viewed the death of her baby as a punishment to her because she married a man not from South Carolina. Her mother was not sympathetic and refused to help her; however, her father was friendlier towards her. To get over her lost baby, she took a job with a white woman for a summer. They stayed in the mountains for the summer and the woman was helpless, which gave Clark optimism and hope. She then moved to Columbia and began teaching in 1929. It was in Columbia she got much more involved in civic activities. Between 1942 and 1945, she received a bachelor's degree from Benedict College, Columbia, S. C., and a master's degree from Hampton (Virginia) Institute (now Hampton University). While earning her B. A., she was taking classes in the morning, teaching from noon to five in the afternoons, and taking more classes in the evenings. She was earning $62.50 per month in college and every summer she traveled to Maine to earn more money. The NAACP in Columbia, SC, had approximately 800 members and all were black. The biggest NAACP impact during Clark's time in Columbia was they sponsored a suit that won the equalization of teacher salaries. It was a huge win for the NAACP. In 1956, Clark obtained the position of vice president of the Charleston NAACP branch. That same year, the South Carolina legislature passed a law banning city or state employees from being involved with civil rights organizations. Clark believed that a combination of relations, such as social and power relations, were a major contributor to schooling. Before long she was teaching literacy courses, drawing on her experience on John's Island. "In a compressed week's workshop, Clark promised to turn sharecroppers and other unschooled Negros into potential voters". Highlander was one of the few interracial schools in the South at the time and Clark prospered as a teacher there. After being fired and unwelcomed in her hometown, Clark found Highlander to be a great community. In 1959, while she was teaching at Highlander she was arrested for allegedly "possessing whiskey"; however, these charges were later dropped and seen as false. Clark also served as Highlander's director of workshops, recruiting teachers and students. One of the participants in her workshops was Rosa Parks. A few months after participating in the workshops Parks helped to start the Montgomery bus boycott. Many other women who took part in the Montgomery bus boycott also attended Highlander and participated in Clark's workshops. Upon seeing the success of Clark, Ella Baker traveled to Highlander as a representative of SCLC and observed to see if Clark's program could be incorporated into SCLC's Crusade for Citizenship. She was not only teaching literacy, but also citizenship rights. Clark's goals for the schools were to provide self pride, cultural pride, literacy, and a sense of one's citizenship rights. She was recruiting the rural communities to get involved with the movement. The citizenship schools are also seen as a form of support to Martin Luther King Jr. in the nonviolent Civil Rights Movement. The project was a response to legislation in Southern states which required literacy and interpreting various portions of the US Constitution in order to be allowed to register to vote. These laws were used to disenfranchise black citizens. Citizenship Schools were based on the adult literacy programs Clark and Robinson had developed at Highlander. They required a week's worth of training in a program that was ultimately designed by Clark. Septima Clark hired her cousin Bernice Robinson, to be the first teacher. Bernice was also a Highlander alumna. In addition to literacy, Citizenship Schools also taught students to act collectively and protest against racism. The leadership schools ultimately spread to a number of Southern states, growing so large that, upon the recommendation of Myles Horton and Clark, the program was transferred to the Southern Christian Leadership Conference (SCLC), in 1961 though initially Martin Luther King Jr. was hesitant about the idea. Clark claimed that women being treated unequally was "one of the greatest weaknesses of the civil rights movement." Clark retired from active work with the SCLC in 1970. She later sought reinstatement of the pension and back salary that had been canceled when she was dismissed as a teacher in 1956, which she won. She was later to serve two terms on the Charleston County School Board.

Өлім және мұра

1978 жылы Чарльстон колледжі Кларкқа гуманитарлық ғылымдар докторының құрметті дәрежесін берді. АҚШ президенті Джимми Картер 1979 жылы Кларкқа «Өмірлік мұра» сыйлығын табыс етті. 1987 жылы оның екінші автобиографиясы «Ready from Within: Septima Clark and the Civil Rights Movement» (Wild Trees Press, 1986) «Америка кітабы» сыйлығын жеңіп алды. Септима П. Кларк 1987 жылдың 15 желтоқсанында дүние салды. Қоштасу рәсімінде сөз сөйлеген Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының (SCLC) президенті Кларк еңбегінің маңыздылығын және SCLC-мен арадағы байланысын баяндады. Пастор Джозеф Лоуэри оның «азаматтық білім беру және түрлі нәсілдер арасындағы ынтымақтастық саласындағы батыл және жаңашыл әрекеттері» SCLC-нің ең жоғары наградасы – «Әділет үшін барабан соққышы» сыйлығына ие болғанын мәлімдеді. Ол Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Ескі Бетел Біріккен Методист шіркеуінің зиратына жерленген. Кларк Азаматтық құқық қозғалысының басқа да көрнекті өкілдерімен, мысалы, Букер Т. Вашингтонмен және В. Э. Б. Дюбоиспен тығыз байланыста болды. Вашингтон мен Кларк екеуі де институционалдық реформалардан бұрын жеке өзін-өзі жетілдірудің маңыздылығын баса көрсетті. Дюбоис пен Кларк азаматтық құқық қозғалысына қол жеткізудің ең маңызды жолы – білім беру екендігіне келісті. Вашингтондағы Септима Кларк атындағы мемлекеттік харталық мектеп оның құрметіне аталған. Септима П. Кларк саябағы (сонымен қатар Септима П. Кларк тас жолы деп те аталады) және Чарльстондағы Септима П. Кларк ескереуіш паркі оның құрметіне аталған. Элеонора Хелин ашқан 6238 Септимакларк астероиді оның құрметіне аталған. Кіші планеталар орталығы ресми атауды 2019 жылдың 8 қарашасында жариялады.

Дәйексөздер

Мен хаос болған сайын, тамаша ойлар туады деп сенемін. Мен хаосты сый деп есептеймін. Барлығы дұрыс болды деп ойламаңыз. Дұрыс болған жоқ. Бұл ел әйелдердің үнсіздік сақтауы арқасында бой көтерді. Ашуланғанның сізге еш пайдасы жоқ, тек асқазанға зиян келтіреді және тамақтанудан алсыртады деп ойладым, ал мен тамақтануды жақсы көретінмін.

Өмірбаяндар

Септима Кларк өмірінде екі автобиография жазды, онда ол өмір бойындағы тәжірибелерін қалпына келтірді. 1962 жылы жазылған біріншісі "Жүрегімдегі эхо" деп аталды. Онда оның өмірбаяны және "Highlander Folk School" халық мектебіндегі жұмысы біріктірілген. Бұл еңбекте ол Джим Кроу заңдары және Азаматтық құқықтар қозғалысының негізділігі туралы ой-пікірлерін де талқылады. Кларктың екінші автобиографиясы, "Ready from Within" (1979) өмір бойына жинаған тәжірибелерінің ауызша естеліктерінен құралды.