Панчавадьям: Көкейкештің дәстүрлі музыкасы. 5 аспаптан (тиммила, маддалам, илатхалам, идакка, комбу) тұратын ырғақты оркестр, импровизацияға мүмкіндік береді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Керала, Үндістандағы музыкалық өнер түрі
Musical art form in Kerala, India
Панчавадям (малаялам: പഞ്ചവാദ്യം), сөзбе-сөз мағынасында бес аспаптан тұратын оркестр, негізінен Кералада дамыған храм өнерінің бір түрі. Бес аспаптың төртеуі – тимила, маддалам, илаталам және идакка – соққылы аспаптар тобына жатады, ал бесіншісі – комбу – үрмелі аспап. Кез келген ченда мелам сияқты, панчавадям да пирамида тәрізді ырғақты құрылыммен сипатталады, үнемі арта түсетін темп пен циклдардағы соққылар санының пропорционалды түрде азаюымен. Алайда, ченда меламнан айырмашылығы, панчавадямда әртүрлі аспаптар қолданылады (илатам мен компу екеуіне де ортақ), ол тікелей храмның діни рәсімдерімен байланысты емес және, ең бастысы, тимла, маддалам және идаккадағы ырғақты соққыларды толықтыру кезінде жеке импровизацияға кең мүмкіндік береді. Панчавадям жеті соққыдан тұратын трипуда (немесе трипуда) таалымға негізделген, бірақ кем дегенде соңғы бөліктеріне дейін сегіз соққыдан тұратын чэмпата таалымның үлгісін ұстанады. Оның алғашқы сатысындағы (патихаламдағы) соққылардың саны 896-ға жетеді және әр сатыда екі есе азаяды: екіншісінде 448, үшіншісінде 224, төртіншісінде 112 және бесіншісінде 56. Осыдан кейін панчавадям салыстырмалы түрде еркін екінші жартысына ие, ондағы соққылардың саны 28, 14, 7, 3,5 (үш жарым) және 1-ге дейін төмендейді. Панчавадямның феодалдық өнер екендігі туралы мәселе әлі де ғалымдар арасында талқыланып жүр, бірақ оның бүгінгі күнгі дамыған түрі 1930 жылдары пайда болды. Бұл, негізінен, марқұм маддалам шеберлері Венкичан Свами (Тирвиллавала Венкатесвара Айер) мен оның шәкірті Мадхава Варриердің еңбегінің нәтижесі болды, сондай-ақ марқұм тимила шеберлері Аннаманада Ачута Марар мен Ченгаманада Секара Куруптың қатысуымен жүзеге асты. Кейіннен бұл өнер идакка шебері Паттират Шанкара Марар тарапынан насихатталды. Олар мықты негіз (патихалам) үшін жаңа мүмкіндіктер ашты, осылайша панчавадямды құрастырылған және импровизацияланған бөліктердің үйлесімді қоспасынан тұратын бес кезеңді (каалам) концертке айналдырды. Шамамен екі сағатқа созылатын бұл өнерде әр аспаптың бірін-бірі толықтырып, Батыс оркестріндегі гармония сияқты әсер ететін бірнеше фразалар бар, бірақ бұл Үндістандағы мелодия ұғымынан өзгеше. Панчари және басқа да ченда мелам түрлері сияқты, панчавадямда да әртістер екі сопақ пішіндес жартыға бөлініп, бір-біріне қарама-қарсы тұрады. Алайда, кез келген классикалық ченда меламнан айырмашылығы, панчавадям ерте кезеңдерде-ақ қарқынға ие болып, басталысынан-ақ жеңіл және серпінді әуенмен естіледі, бұл үш ұзын, стильді соққыдан кейін (шанкху) басталады. Панчавадямды орталықтағы аспапшылар тобының басында тұратын тимила шебері басқарады, оның артында илаталам ойнаушылары тізбектей орналасқан. Олардың қарсысында маддалам ойнаушылары, ал артында компу ойнаушылары қатарынан тұрады. Идакка ойнаушылары, әдетте екі адам, тимила мен маддаламды бөліп тұратын өткелдің екі жағында тұрады. Ірі панчавадямда 60-қа жуық әртіс қатысады. Панчавадям әлі де негізінен храм өнері болып табылады, бірақ ол діни емес шараларда, мәдени шерулерде және VIP қонақтарды қарсы алу кезінде де орындалады.
Panchavadyam (Malayalam: പഞ്ചവാദ്യം), literally meaning an orchestra of five instruments, is basically a temple art form that has evolved in Kerala. Of the five instruments, four — timila, maddalam, ilathalam and idakka — belong to the percussion category, while the fifth, kombu, is a wind instrument. Much like any chenda melam, panchavadyam is characterised by a pyramid like rhythmic structure with a constantly increasing tempo coupled with a proportional decrease in the number of beats in cycles. However, in contrast to a chenda melam, panchavadyam uses different instruments (though ilathalam and kompu are common to both), is not related very closely to any temple ritual and, most importantly, permits much personal improvisation while filling up the rhythmic beats on the timila, maddalam and idakka. Panchavadyam bases itself on the seven beat thripuda (also spelt thripuda) thaalam (taal) but amusingly sticks to the pattern of the eight beat chempata thaalam — at least until its last parts. Its pendulum beats in the first stage (pathikaalam) total 896, and halves itself with each stage, making it 448 in the second, 224 in the third, 112 in the fourth and 56 in the fifth. After this, panchavadyam has a relatively loose second half with as many stages, the pendulum beats of which would now scale down to 28, 14, 7, 3.5(three and a half) and 1. Whether panchavadyam is originally a feudal art is still a matter of debate among scholars, but its elaborate form in vogue today came into existence in the 1930s. It was primarily the brainchild of late maddalam artistes Venkichan Swami (Thiruvillwamala Venkateswara Iyer) and his disciple Madhava Warrier in association with late timila masters Annamanada Achutha Marar and Chengamanad Sekhara Kurup. Subsequently it was promoted the late idakka master Pattirath Sankara Marar. They dug space for a stronger foundation (the Pathikaalam), thus making pachavadyam a five stage (kaalam) concert with an intelligent mixture of composed and improvised parts. Spanning about two hours, it has several phrases where each set of the instruments complement the others more like harmony in the Western orchestra than the concept of melody in India. Much like in Panchari and other kinds of chenda melam, panchavadyam, too, has its artistes lined up in two oval shaped halves, facing each other. However, unlike any classical chenda melam, panchavadyam seemingly gains pace in the early stages itself, thereby tending to sound more casual and breezy right from its start, beginning after three lengthy, stylised blows on the conch (shankhu). A panchavadyam is anchored and led by the timila artist at the centre of his band of instrumentalists, behind whom line up the ilathalam players. Opposite them stand the maddalam players in a row, and behind them are the kompu players. Idakka players, usually two, stand on both sides of the aisle separating the timila and maddalam line up. A major panchavadyam will have 60 artistes. Panchavadyam is still largely a temple art, but it has come out of its precincts to be seen performed during non religious occasions like cultural pageantry and according welcome to VIPs.
Негізгі орындар
Орталық және солтүстік Кераланың бірнеше ғибадатханалары дәстүрлі түрде ірі пачавадйам өнерлеріне қонақжайлық жасайды. Олардың ең танымал фестивальдары: Триссур Пурам (оның әйгілі Панчавадйам іс-шарасы «Мадхатил Вараву» деп белгілі), Вадаканчери Сива ғибадатханасындағы Надаппура Панчавадйам, Вадаканчеридегі әйгілі Утраликкаву Велаға қатысады, Калади Панчавадйам улсавам, Мачату Тируванникаву вела, Ненмара Валланги вела, Кизхаккенчери Ратхолсавам, Вайиллиамкунну Пурам, Париянампатта пурам, Чинакатхур пурам, Варавур Палаккал Картика вела, Тирумандамкунну пурам пураппаду, Трипунитхура Сри Пурнатхрайеса Ааратту, Трипунитхура Тамарамкулангара Макаравилакку, Шри Ваманумурти ғибадатханасы Триккакарадағы Тирувона Махотсавам, Куннатхурмеду Баламурали Шри Кришна Джаянти Махолсавам және Черпулассери Аяппан Каву улсавам, сондай-ақ Чоттаниккара, Одаккали, Вайком, Амбалапужа, Перумбавур, Пажур, Рамамангалам, Оорамана, Найятоду, Ченгаманаад, Элавур, Ченнамангалам, Трипраяр/Арратупужа, Иринджалакуда, Алатара Шри Кодиккуннатх пурам (Анаккаллу дешам), Тирувилламала, Паллассена, Паллавур және Малабардағы Коттаккал Вишвамбхара ғибадатханасы және Коттаккал Пандамангалам Шрикришна ғибадатханасы сияқты бірнеше танымал ғибадатханалар. Сонымен қатар, Чембутара Кодунгаллур Багавати ғибадатханасы малаялам айының "Макарам" айының алғашқы сейсенбісінде және әр жылдың 2 қазанында Аннаманада Махадева ғибадатханасында Аннаманада Петембара Марар, Ачута Марар және Парамешвара Марар атынан Панчавадхям өткізіледі, олар халық арасында Аннаманада Трейям деп белгілі.
There are several central and northern Kerala temples that have been traditionally playing host to major pachavadyam performances. Prominent festivals featuring them are Thrissur Pooram (its renowned Panchavadyam event is known as 'Madhathil Varavu'), Nadappura Panchavadyam at Wadakancheri Siva Temple participating to famous Uthralikkavu Vela at Wadakancheri, Kaladi Panchavadyam ulsavam, Machattu Thiruvanikkavu vela, Nenmara Vallangi vela, Kizhakkencherry Ratholsavam, Vayilliamkunnu Pooram, Pariyanampatta pooram, Chinakathoor pooram, Varavoor Palakkal Karthika vela, Tirumandhamkunnu pooram purappadu, Tripunithura Sree Poornathrayeesa Aarattu, Tripunithura Thamaramkulangara Makaravilakku, Thiruvona Mahotsavam at Sree Vamanamoorthy Temple Thrikkakara, Kunnathurmedu Balamurali Sree Krishna Jayanthi Maholsavam and Cherpulassery Ayyappan Kavu ulsavam, besides temples in places like Chottanikkara, Odakkali, Vaikom, Ambalapuzha, Perumbavur, Pazhur, Ramamangalam, Ooramana, Nayathodu, Chengamanad, Elavoor, Chennamangalam, Triprayar/Arratupuzha, Irinjalakuda, Alathara sree kodikkunnnath pooram (Anakkallu desham), Thiruvillwamala, Pallassena, Pallavoor and several renowned temples in Malabar like Kottakkal Viswambhara Temple and Kottakkal Pandamangalam Sreekrishna Temple, Mannarkkad Pallikurup Manadala Niramala and further up in Tulu Nadu. Chembuthara Kodungallur Bagavathi Temple on the first Tuesday of Malayalam month "Makaram". On every 2 October Panchavadhyam is conducted on Annamanada Mahadeva Temple on behalf of late Annamanada Peethambara Marar, Achutha Marar and Parameshwara Marar popularly known as Annamanada Threyyam.
Оқу орындары
Панчавадямды формалды түрде үйретуді ұсынатын белгілі оқу орындарының кейбірі – Керала Каламандалам және Ваикомдағы Кшетра Калапитам, сондай-ақ Конгадтағы Кшетракала Кшетрам. Бұдан басқа, Шри Триккампурам Кришнанкутти Марар көптеген адамдарды жеке оқытқан. Кераладағы панчавадямның барлық өнер көрсетілімдерінде оның шәкірттерінің кем дегенде біреуі міндетті түрде қатысады.
Some of the known institutions that give formal training in panchavadyam are Kerala Kalamandalam and Kshetra Kalapeetham in Vaikom and also kshethrakala kshethram kongad. In addition to the above Sri. Thrikkampuram Krishnankutty Marar himself trained many people. All the panchavadyam performances in Kerala will have at least one of his disciples as a performer.