Жалликатту – Тамил Надудағы дәстүрлі бұқа шайқасы. Pongal мерекесінде өтеді, жануарлар құқығы қорғаушылары тарапынан тыйым салынды, бірақ наразылықтардан кейін жалғасты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамил Надудағы дәстүрлі бұқамен күресу спорты
A traditional bull fighting sport in Tamil Nadu
Жалликатту әдетте Үндістанның Тамил Наду штатының кейбір аймақтарында (әсіресе Оңтүстік және Батыс Тамил Надуда) қаңтар айында жыл сайын өткізілетін Понгал мерекесінің Мату Понгал күніндегі бөлігі ретінде тамашаланады. Осы спортқа байланысты адамдар мен жануарлардың жарақаттануы мен қаза болу оқиғалары болғандықтан, жануарлар құқықтарын қорғау ұйымдары оны тыйым салуға шақырды, нәтижесінде Үндістанның Жоғарғы соты бірнеше рет оған тыйым салды. Бірақ, халықтың тыйымға қарсы наразылығынан кейін 2017 жылы спортты жалғастыру үшін жаңа жарлық қабылданды.
Jallikattu is typically practised in some regions of the Indian state of Tamil Nadu (peculiarly in Southern and Western Tamil Nadu) as a part of Pongal celebrations on Mattu Pongal day, which occurs annually in January. Because of incidents of injury and death associated with the sport, both to the participants and to the animals forced into it, animal rights organizations have called for a ban on the sport, resulting in the Supreme Court of India banning it several times over the past years. However, with protests from the people against the ban, a new ordinance was made in 2017 to continue the sport.
Этимология
Ежелгі Тамил саңгамдары бұл амалды ēru taḻuvuṭal, сөзбе-сөз "бұқаны құшақтау" деп сипаттаған. Manju virattu сөзбе-сөз "бұқа қуу" дегенді білдіреді.
Ancient Tamil Sangams described the practice as ēru taḻuvuṭal , literally 'bull embracing'. Manju virattu literally means 'bull chasing'.
Тарих
Жалликатту тамил классикалық кезеңінде (б.з.д. 400–100 жж.) қолданылғаны белгілі. Бұл ежелгі Тамил Надудың «Муллай» географиялық аймағында өмір сүрген айяр тайпасының мәдени дәстүрі болған. Кейіннен ол батылдық көрсету платформасына айналды, қатысуды ынталандыру үшін ақшалай сыйлықтар енгізілді. Инд өркениетінен қалған, осы практиканы бейнелейтін мөр Нью-Делидегі Ұлттық мұражайда сақтаулы. Мадурайға жақын жерде ақ каолинмен салынған үңгір суреті, бір адам бұқаны бағындыруға тырысып жатқанын көрсетеді, ол шамамен 1500 жыл бұрын жасалған деп есептеледі. Нумизматтардың бірі тапқан ежелгі қалайы монета Жалликаттудың жаңа дәлелі болуы мүмкін. Оңтүстік Үндістан нумизматикалық қоғамының президенті Р. Кришнамурти бұл монета б.з.д. үшінші немесе төртінші ғасырға жатады деп санайды. Монета қалайыдан жасалған, ал ол кезде қалайы тек Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде ғана қолданылған.
Jallikattu is known to have been practiced during the Tamil classical period (400–100 BCE). It was a cultural ritual among the Ayar tribal people who lived in the ‘Mullai’ geographical region of the ancient Tamil Nadu. Later, it became a platform for display of bravery, and prize money was introduced for participation encouragement. A seal from the Indus Valley civilization depicting the practice is preserved in the National Museum, New Delhi. A cave painting in white kaolin discovered near Madurai depicting a lone man trying to control a bull is estimated to be about 1,500 years old. An ancient tin coin discovered by a numismatist could be a fresh evidence of Jallikattu. R. Krishnamurthy, president of the South Indian Numismatic Society, estimated that the coin belongs to third or fourth century BC. Since the coin was made on tin, which was then available only in South East Asian countries.
Өсіру
Бұл мерекеге арналған "Бос индикус" бұқаларын ауыл тұрғындары мал өсіру үшін өсіреді. Жалалаққа қатысып, сәтті өте алатын бұқалар көбейту үшін асыл тұқымдық бұқа ретінде қолданылады. Ондай бұқалар нарықта жоғары бағаға сатылады.
Bos indicus bulls are bred specifically by people of the village for the event. Bulls that are able to participate successfully in the jallikattu event are used as studs for breeding. These bulls also fetch higher prices in the markets.
Оқыту
Кабадди ойыншылары жарысқа түсер алдында, аренаға кіргенге дейін, жаттығу үшін ойналған.
Kabaddi was played as a warm up sport before the players enter the arena for Jallikattu.
Жануарлар құқықтарын қорғау мәселелері
2008-2014 жылдар аралығында жалликатту іс-шараларында 43 адам мен 4 бұқа қаза тапты. 2017 жылы 23 адам қаза тауып, шамамен 2500 адам жарақат алды, сондай-ақ бірнеше бұқа да жарақаттанды. 2020 жылы осы іс-шараға қатысу салдарынан 5 адам көз жұмды. Жануарлардың әл-ауқаты туралы алаңдаушылық бұқаларды босату алдындағы және оларды бағындыруға тырысқан кездегі қарым-қатынасқа байланысты. Бұқаны босату алдындағы әрекеттерге өткір таяқтармен немесе орақтармен соғу, құйрықтың күшпен иесінен айыру, нәтижесінде омыртқасының сынуы, және бұқаның құйрығын тістеу кіреді. Сонымен қатар, бұқаларды дезориентацияға түсіру үшін алкоголь беру, немесе оларды ашу үшін көздеріне бұрыш салу туралы хабарлар да бар. Бұқаны бағындыруға тырысқанда, оларды пышақ немесе таяқ сияқты түрлі құралдармен жарақаттау, ұрып-соғу, үстіне секіру және жерге сүйреу жағдайлары кездеседі. Бұқалар қоршалмаған түрлерінде, олар жолға немесе басқа да қауіпті жерлерге шығып, кейде сүйектері сынып немесе өлімге ұшырауы мүмкін. Наразылық білдірушілер жалликаттуды бұқаларды бағындыру ретінде насихаттайды, бірақ басқалары бұл бұқалардың жемтік жануарларға тән туа біткен қорқуын пайдаланады, оларды қауіпті жағдайға түсіріп, олардың өздерін бағындыруға тырысып жатқан адамдарды жыртқыштар деп қабылдауына себеп болады, ал практиканың мәні – қорқып қалған жануарды ұстау болып табылады. Адамдардың жарақаттануы мен қаза болуымен қатар, бұқалар да жарақаттанып немесе өледі, бұл ауыл үшін жаман ниеттің белгісі ретінде қарастырылуы мүмкін. 2012 жылы жарық көрген «Жануарлардың құқықтары бостандықсыз» атты кітабында, саяси теоретик Аласдер Кокран мәдени практикаларда жануарларды пайдалану және екіжүзділік туралы алаңдаушылықты талдап, мәдениет жануарлардың құқықтарын немесе жануарлардың өлтірілмеуге деген мүддесін жоққа шығара алмайды, тіпті бұл мәдениеттердің жойылуына әкелсе де, «толыққанды жануарларға ауыр зиян келтірумен анықталады» десе, жалликаттуды мысал ретінде келтіріп, мәдениет немесе адам мүддесі жануарлардың зиян көруіне қарсы мүддесінен басым түсе алмайды деген тұжырымды айтады. Үндістанның Жануарларды қорғау жөніндегі кеңесі жүргізген тергеу «жалликатту жануарларға қатыгездікпен қарайды» деген қорытындыға келді. Үндістанның Жануарларды қорғау ұйымдары федерациясы (FIAPO) және PETA India сияқты жануарларды қорғау ұйымдары бұл практикаға қарсы наразылық білдірді. Үндістанның Әйелдер мен балаларды дамыту министрі Менека Ганди, жалликатту жанкүйерлерінің «бұл спорт түрi тамилдердің бұқаға деген сүйіспеншілігін көрсету үшін ғана жасалған» деген мәлімдемесін жоққа шығарды, сонымен қатар Тируккурал жануарларға қатыгездік жасауға рұқсат бермейді деп мәлімдеді.
Between 2008 and 2014, 43 humans and 4 bulls were killed in the jallikattu events. In 2017, there were 23 deaths in addition to about 2,500 human injuries and several instances of injury to the bulls. Year 2020 saw 5 deaths from participation in the event. Animal welfare concerns are related to the handling of the bulls before they are released and also during competitor's attempts to subdue the bull. Practices before the bull is released include prodding the bull with sharp sticks or scythes, extreme bending of the tail which can fracture the vertebrae, and biting of the bull's tail. There are also reports of the bulls being forced to drink alcohol to disorient them, or chilli peppers being rubbed in their eyes to aggravate the bull. During attempts to subdue the bull, they are stabbed by various implements such as knives or sticks, punched, jumped on and dragged to the ground. In variants in which the bull is not enclosed, they may run into traffic or other dangerous places, sometimes resulting in broken bones or death. Protestors claim that jallikattu is promoted as bull taming, however, others suggest it exploits the bull's natural nervousness as prey animals by deliberately placing them in a terrifying situation in which they are forced to run away from the competitors which they perceive as predators and the practice effectively involves catching a terrified animal. Along with human injuries and fatalities, bulls themselves sometimes sustain injuries or die, which people may interpret as a bad omen for the village. In his 2012 book Animal Rights Without Liberation, which analyses the use of animals in cultural practices and concerns about hypocrisy, political theorist Alasdair Cochrane argues that culture cannot outweigh animal rights or outweigh animal interests in not being killed, even if this entails the destruction of cultures "defined entirely by the grave harm [they cause] to animals" and cites jallikattu as an example to argue that culture or human interests cannot outweigh animal interests in not suffering. An investigation by the Animal Welfare Board of India concluded that "jallikattu is inherently cruel to animals". Animal welfare organisations such as the Federation of Indian Animal Protection Organisations (FIAPO) and PETA India have protested against the practice. The Indian Minister of Women and Child Development Maneka Gandhi denied the claim by jallikattu aficionados that the sport is only to demonstrate the "Tamil love for the bull", citing that the Tirukkural does not sanction cruelty to animals.
Жалликатту премьер-лигасы
Жалликатту премьер лигасы – Тамил Наду штатындағы жалликатту спорты үшін арналған кәсіби лига. Лига 2018 жылдың 24 ақпанында Тамил Наду Жалликатту Перавай және Ченнаи Жалликатту Амайппу ұйымдастыруымен Ченнаи қаласында өткізілуі жарияланды.
The Jallikattu Premier League is a professional league in Tamil Nadu for jallikattu. The league was announced on 24 February 2018, to be organized in Chennai by the Tamil Nadu Jallikattu Peravai and the Chennai Jallikattu Amaippu.