Кіріспе

Сен-Шамон (сɛ̃ ʃamɔ̃) – Францияның орталық бөлігіндегі Овернь-Рона-Альп аймағындағы Лоара департаментіндегі коммуна. Сент-Этьен қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 13 шақырым және Лион қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 50 шақырым қашықтықта орналасқан. Қаланың тарихы Рим дәуіріне дейін жетеді. Ол темір және көмір өндірісіне толы аймақта жатыр, бұл аймақ 19 және 20 ғасырларда өнеркәсіптік дамудың негізі болды. 20 ғасырдың соңында қайта құрылымдау салдарынан көптеген шахталар мен зауыттар жабылып, жұмыс орындары мен тұрғындар саны азайды. Қазіргі Сен-Шамон қаласы 1964 жылы Сен-Мартин-ан-Коайё, Сен-Жульен-ан-Жарез, Изие және Сен-Шамон коммуналарының бірігуі нәтижесінде құрылды. Жаңа қала департаменттегі үшінші ең ірі қала болып табылады.

Орналасқан жері

Сен-Шамон солтүстіктегі Лион таулары мен оңтүстіктегі Пилат тауы арасында, Гир аңғарында орналасқан. Пердрикс шыңы Пилат тау массивіндегі ең биік нүкте. "Saut du Gier" сарқырамасы Пилат аймақтық табиғи паркінде орналасқан. Œillon шыңынан Рона аңғарының және кейде Монблан массивінің көрінісі ашылады. Қала Гир өзенінің екі жағасында дамыған, оның бастауы Пилат тауында. Өзен Гир аңғарымен шығысқа қарай ағып, Гиворс қаласы тұсында Ронаға құяды. Қала ішінде өзен жабылып қалған. Сен-Шамон қаласы VII ғасырдағы қасиетті Аннемундтың құрметіне аталған.

Тарих

Сен-Шамонд бастапқыда Римнің Лугдунум (Лион) қаласын сумен жабдықтаған бес су құбырының біреуін күзеткен бекініс болған. Гиер су құбыры Сент-Шамондтың үстінен ағатын Гиер өзенінің суын жеткізіп тұрған. Кейінгі орта ғасырларда Сен-Шамонд аймақтағы маңызды феодалдық орталық болып, Жарездің астанасы қызметін атқарған. Сен-Шамонд иесі Мелхиор Митте де Шевриер қаланы жоспарлап салды. Қалада 15 және 16 ғасырлардағы Канондар үйі (қорғалатын ғимарат), Отель-Дьё (тарихи ескерткіш); 17 ғасырға жататын Сен-Пьер шіркеуі, онда 19 ғасырда Клод Игнас Каллинет жасаған органдар орнатылған (тарихи ескерткіш); сондай-ақ 17 ғасырлық Минимдер монастыры – қазіргі Сен-Шамонд қалалық әкімдігі ғимараты сақталған. Француз революциясы кезінде 1792 жылы Сен-Шамонд сарайын шаруалар қиратқан. Сент-Эннемонд төбесінде қазір тек атқосымдары ғана көрінеді. Революция кезінде шіркеуге байланысты атау өзгертілген. Қала қысқа мерзімге философ Жан-Жак Руссоның құрметіне Валле Руссо деп аталған. 1793 жылы Лион қаласы Конвенцияға қарсы бүлік көтеріп, Сен-Шамонд оған қосылған. Үкіметтік әскерлер лиондық армияны жеңіп, Сен-Шамондты эвакуациялауға мәжбүр еткен. Конвент Клод Жавогсты қалаға жіберді, ол тәртіпсіздікті басу үшін айыппұлдар салып, шұғыл өкімдер шығарған. 1796 жылы қала басқарған дін қызметкерлері мен дезертирлерге қарсы мобильді колонна жіберілген.

Экономика

1771 жылдан бастап Нейран ағайындары Гир өзенінің аңғарында бірнеше көмір шахталары мен темір зауыттарының иелері болды. Бұл аймақ 19 және 20 ғасырларда көмір және темір өндірісінің орталығына айналып, өнеркәсібінің дамуына және өсуіне жағдай жасады. 1837 жылы Х. Петин мен Ж.М. Годе, механиктер және ұсталар, Сен-Шамон және Рив-де-Жерде шеберханалар ашты. 1841 жылы Петин мен Годе өз зауытында алғашқы бу балғаларын қолданды. Кейіннен олар зауыт ішінде үлкен детальдарды жылжыту үшін жылжымалы кран және гидравликалық пресс сияқты жаңа технологияларды енгізді. 1845 жылдың қаңтар айында Нейран ағайындары мен Тиоллиер компаниясы Лореттедегі кеңейтілген және жаңартылған зауытты пайдалану мақсатымен құрылды. Бұл компаниялар 1854 жылдың 14 қарашасында бірігіп, «Compagnie des Hauts fourneaux, forges et aciéries de la Marine et des chemins de fer» компаниясын құрды. Темір мен көмірді өндіру, өңдеу және сатумен айналысатын бұл компания бастапқыда Рив-де-Жерде орналасқан болатын. 1871 жылдың 9 қарашасында кеңсесі Сент-Шамонға көшіріліп, акционерлік қоғамға айналды. Зауыттар негізінен Луара бассейнінде, Сен-Шамон және Ассаиллиде шоғырландырылған. 1880 жылы Сент-Шамон әлемдегі тоқыма өнеркәсібінің астанасы болды. Бұл өнеркәсіпке Шарль Франсуа Ришар, ұлы Энемонд Ришардың көмегімен негіз салды. Одан 18 жыл өткен соң, он ірі тоқыма өндірушінің бірігуі нәтижесінде Manufactures Réunies компаниясы құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-1918) болат компаниясы түрлі қару-жарақтарды, атап айтқанда, полковник Римайлоның жобалаған 75 мм Saint Chamond Mondragón зеңбірегін, Saint Chamond танкысын және Chauchat автоматтарышін жасады. Олар сондай-ақ, аяқталмаған кемелерге арналған төрт зеңбірек мұнарасының дизайны сияқты теңіз қаруларын да өндірді. Соғыстан кейінгі кезеңдегі өнеркәсіптік қайта құру аймаққа әсер етті, себебі кен өндірудің құны өсті. 1950 жылдары Clos Marquet маңындағы соңғы шахта жабылды. Болат зауыты Creusot Loire тобының құрамына кірді, оның аймақта 28 зауыты және 39 000 жұмыскері болды, оның ішінде Сент-Шамонда 3 100 адам жұмыс істеді.