Кіріспе

Серапион бауырлары – 1921 жылы Ресейдің Петроград қаласында құрылған жазушылар тобы. Топтың аты неміс романтигі Э. Т. А. Хоффманға қатысты әдеби топ – Die Serapionsbrüder (Серапион бауырлары) есімімен және оның әңгімелер жинағының атауымен байланысты. Оның құрамына Николай Тихонов, Вениамин Каверин, Михаил Зощенко, Виктор Шкловский, Всеволод Иванов, Елизавета Полонская, Илья Груздев, Михаил Слонимский, Лев Лунц, Владимир Познер, Николай Никитин және Константин Федин кірді. Топ Юрий Тынянов, Евгений Замятин (оның 1922 жылғы «Серапион ағайындары» атты мақаласы топ мүшелерінің алғашқы стильдеріне түсінік береді) және Корней Чуковский мен Петроград өнер үйінің семинарларында оқыған кезеңде қалыптасты. Топ 1921 жылғы 1 ақпандағы алғашқы отырысында ресми түрде құрылды және «штаб-пәтері Өнер үйінде болғанша, әр сенбі сайын тұрақты түрде жиналатын» болды. Кейіннен топ екіге бөлінді: кейбіреулері Мәскеуге көшіп, ресми совет жазушылары болды, ал Михаил Зощенко сияқты басқалары Петроградта (Ленинградта) қалды немесе Совет Ресейінен эмиграцияға кетті. Хонгор Оуланов: «Серапион бауырлары әдеби мектеп құрмады. Шындығында, Серапион манифесінен және Фединнің сөздерінен көрініп тұрғанындай, Бауырластық тіпті мұндай мектепті құруды жоспарламаған».

Евгений Замятин және Серапион ағайындылары

Евгений Замятин 1921 жылы Серапион ағайындарымен байланысқа түсті, ол Серапион ағайындарының мүшелері оқыған және өмір сүрген «Өнер үйінің» (Дом Искусств) лекторы болып тағайындалды. Институт Невский проспектідегі беделді ғимаратта, Санкт-Петербург губернаторының бұрынғы сарайында орналасқан. Серапиондар сарайдың Невскийден Мойка өзенінің жағалауына қарай созылған қанатын иеленген. Осы орын бастапқыда «Набережнаядағы үй» (Дом на набережной) деген сөз тіркесін тудырды. Замятин және басқа жазушылар осында зиялылардың шағын қауымы ретінде өмір сүрді, олардың өмір салты мен көркемдік атмосферасы кейінірек естеліктерінде және хаттарында сипатталған. Сол кезде Замятин Кеңес үкіметінің Қызыл террор саясатын батыл сынға алды. Ол «Біз» романын аяқтап, Максим Горькийдің «Әлем әдебиеті» жобасында редактор болып жұмыс істеді. Шкловский мен Каверин Замятиннің лекцияларын қоздырғыш әрі ойландыратын деп сипаттады. Дегенмен, Замятиннің «Шын мәніндегі әдебиетті тек ақылсыздар, жалғыздыққа бой алғандар, еретиктер, арманшылдар, бүлікшілер және күмәнданушылар ғана жасай алады» деген әйгілі сөзі көпшілікке толыққанды түсініксіз болды. Серапион ағайындары бейтараптылық сақтап, оқшауланып, ақырында бағынышты ағымға қосылды, басқа, жаңашыл және тәжірибелік әдебиеттен айырмашылығы бар. Замятин оларды оқытудан көңілі толып, басқа жолға түсті.

Юрий Тыньянов және Серапиондар

Юрий Тнянов Санкт-Петербургтегі "Өнер үйінде" олармен танысқаннан бастап Серапион ағайындыларының зерттеулері мен жарияланымдарын қадағалап отырды. Ол олардың ресми Мәскеудегі совет әдебиетіне қарсы тұрудың жұмсақ, бірақ бейімделмейтін ұстанымын қолдады. Алайда, олардың көпшілігі Мәскеуде, Кеңес жазушылар одағының жетекші мүшелері болып мансап жасады. Серапион ағайындыларының басым бөлігі уақыт өте келе ресми социалистік реализмге бой ұсынды.

Корней Чуковский және Серапиондар

Корней Чуковский Замятин мен Тняновпен бірге Өнер үйінде лекция оқыды. Серапион ағайындары үш лектораның семинарларына да жиі қатысты, бірақ көп уақытқа емес. Көп ұзамай "Серапион ағайындарының" бірнеше мүшесі Чуковскийді Мәскеуге еріп келді. Олар оның жетекшілігімен мансаптарын жалғастырып, ресми советтік социалистік реализм аясында бекінді. Оның қызы Лидия Чуковская мен Евгения Лунтс, Лев Лунтстың қарындасы, Лунтс отбасы Гамбургке көшкенге дейін мектепте жақын дос болды, ал Лунтс 1924 жылы қайтыс болды.

Леон Троцкий мен Серапиондық бауырлас

Леон Троцкий "Әдебиет және революция" (1924) кітабының екінші тарауында Серапиондық бауырластықты қысқаша талдады. Троцкий бұл топты жас және наив деп сипаттайды; олардың болашаққа қарай жетілуі туралы не айтуға болатынына ол көз жеткізбейді. Ол олардың "топ ретінде де, жеке-жеке де революциясыз болмайтынын" жазды. Ол олардың мәлімдеген саяси бейтараптығын жоққа шығарды: "Суретшінің "көзқарасы болмауы" мүмкін емес, тіпті саяси тұрғыдан айтылмаған немесе білдірілмеген жағдайда да, ол әлеуметтік өмірмен нақты қарым-қатынассыз бола алмайды. Шындығында, көптеген суретшілер өмірге және оның әлеуметтік формаларына қатысты өздерінің көзқарастарын органикалық кезеңдерде, көзге түспейтін және молекулалық деңгейде, және сыни ой-өрісінің қатысуынсыз қалыптастырады". Бірақ, олар құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң, ол өзінің талдауының әлдеқандай нақтылыққа ие болмайтынын мойындады: "Неліктен біз оларды "бірге жүретіндер" деп есептейміз? Өйткені олар революциямен байланысты, себебі бұл байланыс әлі толыққанды қалыптаспаған, олар өте жас және олардың болашағы туралы нақты ештеңе айтуға болмайды".

Максим Горький және Серапиондық достық

Бірлік мүшелерінің көпшілігі тұрақты табысы болмады, көбінесе аштық тартып, нашар киінген. Олар Петроградтағы ұлттандырылған бұрынғы сарайда бауырластық коммуна ретінде өмір сүрді және басқа да көздермен қатар Максим Горькийдің қаржылық қолдауын пайдаланды. Бірақ, топ реалистік роман мен социалистік реализм стилін ескірген деп есептегендіктен, олар өз демеушісінің шығармаларын сынады.