Кіріспе

Италия фашистік нәсілдік манифесті, 1938 жылы жарияланды. "Тұрпақ манифесті", сондай-ақ "Тұрпақ жарғысы" немесе "Нәсілдік манифест" деп те аталатын бұл манифест 1938 жылдың 14 шілдесінде Бенито Муссолини үкіметі тарапынан жарияланды. Оның жариялануынан кейін 1938 жылдың қазан айында Фашистік Италия мен Италия империясында Расалық заңдар қабылданды. Антисемиттік заңдар итальяндық еврейлерді итальяндық азаматтығынан айырды, сонымен қатар оларды мемлекеттік және кәсіби лауазымдарынан да айырды. Муссолини бұрын нацистік партияның (NSDAP) нәсілдік саясаты мен теорияларын әжуалай сынайтын, антисемитизм және итальяндық еврейлерге қатысты көптеген қайшылықты мәлімдемелер жасаған болатын, олардың көпшілігі диктатура кезінде Ұлттық фашистік партияны (PNF) қолдаған.

Көңіл көтеру

Итало-неміс одағы екі елдің фашизм туралы ортақ саяси философиясымен, қазіргі заманғы әлемге қарсы «өнерлі реакция» түрінде тығыз байланысты болды. Муссолини де, Гитлер де қазіргі заманғы гуманистік либералды демократияны жек көріп, өз фашизм идеяларын заманауи саясаттың іске асуы және халық еркінің көрінісі ретінде жоғары бағалады. Гитлер 1922 жылғы Римге жасалған шеруге қатты қызығушылық танытып, өзі де Берлинге ұқсас шеру ұйымдастыруды армандады. Осылайша, Муссолини Гитлерге адалдығын көрсету мақсатында Италияда антисемит заңдарын қабылдау арқылы итальян фашизмін неміс нацизмімен үйлестіруге бел буды. Ол мұны, кем дегенде ішінара және тактикалық тұрғыдан, итало-неміс одағын нығайтуға бағытталған қадам ретінде қарастырды. Итальяндық фашистік әдебиет пен мерзімді басылымдарда расизмнің биологиялық, үнді-еуропалық элементтеріне баса назар аударылып, ежелгі латын және римдіктер кельттер мен басқа да үнді-еуропалық этностармен тығыз байланысты, соғысқа бейім арийлердің ядросы ретінде сипатталды; осылайша, итальяндық фашистік ұлтшылдық арийлік расизм доктринасымен бірікті. Көптеген қарсылықтарға қарамастан, нацистік идеология Италия Корольдігінің зиялы топтарына енуді бастады. Бірақ, жалпы алғанда, «мәдениетшілдік» санатын алған фашистік «расизмді» германдық идеологиядан ажыратуға күш салысты. Мысалы, Джованни Джентиль итальяндық фашизмге биологиялық расизмнің енгізілуіне қарсы болды, және осы пікірді итальяндық фашизмнің алғашқы теоретиктерінің көпшілігі де бөлісті. Дегенмен, Джентильдің айтуынша, демократтық-либералды саясатта бекітілген «жекешіл эгодан» өзгеше, корпоративтік ұлттық бірегейлікке деген алаңдаушылық итальяндық фашистік көзқарастың негізгі бөлігі болды. Қалай болғанда да, Фашистік зиялылардың Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ариософияның шамадан тыс және иррационалдық аспектілеріне қарсы шығуы жиі кездесетін құбылыс болды.

Сын-пікірлер мен танымалдылық

Растық заңдар көбінесе тек қана қарапайым итальяндықтардың ғана емес, тіпті Ұлттық фашистік партия мүшелерінің де наразылығын тудырды. Бірде итальяндық фашист ғалымы Муссолиниден нәсілдік заңдар қабылданғаннан кейін оның еврей достарына қалай қаралып жатқаны туралы сұрақ қойды. Бұл Муссолиниді былай деуге итерді: «Мен сізбен толық келісемін. Мен сол ақымақ антисемит теориясына ешқашан сенбедім. Мен саяси себептермен ғана саясатымды жүзеге асырып жатырмын». Уильям Ширердің «Үшінші рейхтің өрлеуі мен құлдырауы» атты еңбегінде айтылғандай, Муссолини Италия халқының нағыз антисемит сезімдерін қанағаттандыру үшін емес, неміс одақтастарын көңілді ету мақсатымен Растық заңдарды қабылдаған. Шындығында, 1938 жылға дейін және «Болат келісіміне» дейін Муссолини және көптеген танымал итальяндық фашистер скандинавизмді, биологиялық расизмді және антисемитизмді, әсіресе нацистік Германия идеологиясында кездесетін қатыгез және зорлық-зомбылыққа толы антисемитизм мен биологиялық расизмді қатты сынаған. Италия фашизмінің ертедегі көптеген қолдаушылары, соның ішінде Муссолинидің сүйіктісі, жазушы және қоғамдық қайраткер Маргарита Сарфати, шын мәнінде, орта және жоғары орта тапқа жататын итальяндық еврейлер болды. Скандинавизм мен биологиялық расизм көбінесе итальян фашизмінің алғашқы идеологиясына қайшы келетін деп есептелді. Скандинавизм өз ұсынылған нәсілдік иерархиясында итальяндықтарды және басқа да Жерорта теңізі халықтарын немістер мен Солтүстік-Батыс Еуропалықтарға бағындыратын еді. Ал алғашқы итальяндық фашистер, Муссолини де соның ішінде, нәсілді биологиялық шындық емес, мәдени және саяси құрылым деп қарады. 1929 жылы Муссолини итальяндық еврейлердің ежелгі Рим заманынан бері итальян қоғамының демографиялық тұрғыдан шағын, бірақ мәдени тұрғыдан ажырамас бөлігі болғанын атап өтті. Оның итальяндық еврейлерге қатысты көзқарасы оның ертедегі Жерорта теңізі тұрғысынан қарауымен үйлесетін болды, ол барлық Жерорта теңізі мәдениеттері, соның ішінде еврей мәдениетінің де ортақ байланыста екенін көрсетеді. Ол итальяндық еврейлердің Италия түбегінде осылай ұзақ уақыт өмір сүргеннен кейін шынымен «итальяндықтарға» немесе Италияның тума халқына айналғанын айтты. Дегенмен, Муссолинидің нәсілге қатысты көзқарастары көбінесе қарама-қайшы болды және қажет болған жағдайда тез өзгеріп отыратын. Фашистік Италия нацистік Германияның мүдделеріне бағынышты бола бастаған сайын, Муссолини нацистік нәсілдік саясаттан алынған немесе оған негізделген ашық нәсілдік теорияларды қабылдап, антисемит Растық заңдарды енгізді.