Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгриялық шахматшы (1950–2023)
Hungarian chess player (1950–2023)
Андраш Адоржан (туған кезде Андраш Йоха; 31 наурыз 1950 – 11 мамыр 2023) – венгриялық шахмат гроссмейстері (1973) және автор. 1968 жылы анасының бойындағы тегі Адоржанға ауыстырды.
András Adorján (born András Jocha; 31 March 1950 – 11 May 2023) was a Hungarian Chess Grandmaster (1973) and author. He adopted his mother's maiden name, Adorján, in 1968.
Шахматтық мансабы
1969–1970 жылдары Адоржан Гронингендегі «Нимейер турнирінде» Еуропа жасөспірімдер чемпионы атағын жеңіп алды, ал 1969 жылы Стокгольмде Анатолий Карповтан кейін жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында екінші орынға ие болды. 1970 жылы ол халықаралық шебер, ал 1973 жылы гроссмейстер атанды. Соңғысы ол алғашқы Венгрия чемпионатында (тең бөлісіп) жеңген жыл болды, кейін 1984 жылы тағы бір (бұл жолы толық) жеңіске жетті. Басқа турнирлердегі жетістіктері (бірінші немесе тең бірінші орын) Варна 1972, Осиек 1978, Будапешт 1982, Гьовик 1983, Эсбьерг 1985 және Нью-Йорк ашық турнирі 1987 жылдары өтті. Ол 1973 жылы Лухаковицеге телефон арқылы шақырылғанын еске алады: «Гроссмейстер нормасы бар ма?» деп сұрағанда, оған «Иә» деп жауап берді. Оның келесі сұрағы: «Қашан басталады?» дегенге «Жарты сағат бұрын» деп жауап берді. Ол сол турнирде де жеңіске жетті. 1979 жылғы Рига Интерзоналында ол үшінші орынды бөлісіп, тең түсулер арқылы Әлем чемпионатына үміткерлер турниріне қатысу құқығын алды (1 ұпай, 1 ұтылыс, 2 тең). Үміткерлер турнирінде ол ширек финалда Роберт Хюбнерге есе жіберді. Командалық шахматта Адоржанның өте жақсы көрсеткіштері болды. 1978 жылғы Шахмат Олимпиадасында Венгрияға 1952 жылдан 1974 жылға дейін қатарынан он екі рет жеңіске жеткен кеңес командасынан алтын медаль жеңіп алуға көмектесті. Оның 1984, 1986 және 1988 жылдары қатысуы әрқайсысында топ-беске кіруіне септігін тигізді. Осы кезеңде отандастары Лайош Портиш, Рибли және Гюла Сакс та өздерінің ең жақсы көрсеткіштерін көрсетті. Адоржан жылдар бойы, кейде құпия түрде Гарри Каспаров пен Питер Леконың екінші бапкері ретінде жұмыс істеді, оларға маңызды Әлем чемпионаттарына дайындалуға көмектесті. Ол Каспаров пен Леко қолдаған Грюнфельд қорғанысының жетекші сарапшысы ретінде танымал болды.
In 1969–1970, Adorján secured the title of European Junior Champion at the 'Niemeyer Tournament' in Groningen, and in 1969 at Stockholm, he finished runner up in the World Junior Chess Championship to Anatoly Karpov. His qualification as an International Master came in 1970 and as a Grandmaster in 1973. The latter was also the year that he won (jointly) his first Hungarian Championship, going on to a further (this time outright) victory in 1984. Other tournament successes (finishing either first or joint first) included Varna 1972, Osijek 1978, Budapest 1982, Gjovik 1983, Esbjerg 1985 and New York Open 1987. In an interview, he recounts the story of his telephoned invitation to Luhacovice in 1973; he enquired—"Is there a GM norm on offer? ", to which came the answer "Yes". His next question—"When does it start?" was met with the reply "Half an hour ago". He also went on to win that tournament. At the Riga Interzonal of 1979, he finished joint third and qualified for the World Championship Candidates Tournament via tiebreaks, after drawing a match (+1 −1 =2) with fellow Hungarian Zoltán Ribli. At the Candidates he lost his quarter final match to Robert Hübner. In team chess, Adorján had an excellent record. Competing at the Chess Olympiad of 1978, he helped Hungary to capture the gold medal from the Soviet team who had convincingly won the event twelve consecutive times from 1952 through 1974. His further participation in 1984, 1986 and 1988 contributed to a top five finish on each occasion. Compatriots Lajos Portisch, Ribli and Gyula Sax were also at the peak of their playing strength during this period. Adorján also worked over the years, sometimes secretly, as a second to Garry Kasparov and to Peter Leko, helping them to prepare for important World Championship matches. He was known as a leading expert on the Grünfeld Defence, which was favored by both Kasparov and Leko.
Автор
Кейінгі жылдары Адоржан аз ойнап, көбірек жазуға ден қойды, қара піешелерді қолдайтын кітаптар сериясымен танымал болды: «Қара жақсы», «Қара әлі де жақсы» және «Қара мәңгілікке жақсы». Кітаптар қараның мүмкіндіктері туралы қалыптасқан пікірлерге қарсы шығады, ал диаграммалардағы позициялар тіпті қара піешелермен жоғары қарай ойнатылып көрсетіледі. Адоржан қара піешелермен шығармашылыққа Тони Майлз бен Александр Морозевичтің ойындарын шабыт көзі деп атады. Бір рецензияда Адоржанның кітаптарын Ботвинник пен Монти Пайтон бірлесіп жазған болуы мүмкін деген ой айтылды. Шахмат ашылулары теориясы саласында Адоржанның құмарлықтары оның кітаптарының тақырыбын көп жағынан қайталады. Мысалы, ол «Екібас жүйесін» ағылшын ашылуына қарсы қалай қолданатыны ерекше. Бұл жүйе ақтың алғашқы жүріс артықшылығын жоюға бағытталған, патшайым жағында жылдам піешелерді дамыту арқылы, икемді және қарапайым піешелерді жылжыту (мысалы, d6, a6 және b6) арқылы бейтараптандыруға тырысады. Бұл құрылым екібастың тікенді тікендеріне ұқсас, ерте шабуылдарды тойтарып, әлсіз орындар қалдырмайды.
In later years Adorján played less and concentrated more on writing, becoming renowned for his series of books championing the cause of the player of the black pieces—Black is OK, Black is Still OK and Black is OK Forever. The books challenge the popular perceptions of Black's chances and diagrammed positions are even presented with the black pieces playing up the board. For their creativity with the black pieces, Adorján cited the games of Tony Miles and Alexander Morozevich as a source of inspiration. In one review, it was suggested that Adorján's books could have been co authored by Botvinnik and Monty Python. In the field of chess opening theory, Adorján's passions in many ways mirrored the theme of his books. Typical is his handling of the 'Hedgehog System' versus the English Opening. The system seeks to neutralise white's first move advantage by engineering rapid piece development on the queenside, behind flexible, low key pawn moves (such as d6, a6 and b6). The formation is said to resemble the prickly spines of the hedgehog, repelling premature attacks and offering no soft targets.
Өлім
Адоржан 2023 жылдың 11 мамырында 73 жасында дүние салды.