Кіріспе

Жамбас бұлшық еті

Тензор фасция лата (немесе тензор фасция лата, бұрын – тензор вагинае феморис) – жамбастың бұлшық еті. Үлкен мүшеқап бұлшық етімен бірге, ол илиотибиалдық жолаққа әсер етеді және илиотибиалдық трактпен үздіксіз жалғасады, ол тібік сүйегіне бекітіледі. Бұлшықет тұрып, жүріп немесе жүгіріп жатқанда таздың тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі.

Құрылымы

Ол илякалық қыртыстың сыртқы жиегінің алдыңғы бөлігінен; алдыңғы жоғарғы илякалық омыртқаның сыртқы бетінен және оның астындағы ойықтың сыртқы шекарасының бір бөлігінен, үлкен жамбас бұлшықтары мен тік бұлшық арасынан; және кең жамбас фасциясының терең бетінен басталады. Ол жамбас сүйегінің жоғарғы және ортаңғы үштен бірінің қосылған жерінде кең жамбас фасциясының екі қабаты арасына бекітіледі. Жамбас фасциясын керіп тұратын бұлшық илиотибиалдық жолды нығайтады және тізеге қолдау көрсетеді, әсіресе қарсы аяқ көтерілгенде. Соңғы бекітілу нүктесі тібік сүйегінің бүйірлік қырылында орналасқан.

Жүйке жүйесі

Тензор фасциялы лата жоғарғы жамбас жүйкесі, L5 және S1 арқылы иннервацияланады. L4, L5 және S1 жүйкелерінің алдыңғы тармақтарының бастауында жоғарғы жамбас жүйкесі піриформыстан жоғары үлкен секілді тесік арқылы таздан шығады. Бұл жүйке сондай-ақ gluteus medius және minimus бұлшықтары арасымен өтеді. Жоғарғы жамбас артериясы да тензор фасциялы латаны қамтамасыз етеді. Оның тібіктің бүйірлік кондиліне бекітілуіне байланысты, ол тібіктің сыртқа бұрылуына да көмектеседі. Бұл сыртқа бұрылу футбол добын тепкен кезде жамбас сүйегін алып кету және жамбас сүйегінің ішкі бұрылуымен бірге басталуы мүмкін. Тензор фасциялы лата жамбас сүйегін алып кету және ішкі бұрылу үшін gluteus medius және gluteus minimus бұлшықтарымен бірлесіп жұмыс істейді. ТФЛ – жамбас сүйегін алып кететін бұлшық. Тензор фасциялы латаны созу үшін тізе дененің ортасына (адукция) әкелуге болады. Егер адам қабырғаға сүйеніп, аяқтарын қиылыстырып (сыртқа/бүйірлік бұрылған жамбас) жамбасын қабырғадан алыстатса (денесін оған қарай иіп), бел омыртқасын қисайтудан (яғни омыртқаны бүйірге бұрудан) аулақ болу керек, себебі бұл бел аймағын созады, ал емес тензор фасциялы лата және жамбастың қозғалысын қамтамасыз ететін басқа бұлшықтарды.

Клиникалық маңызы

Көптеген қозғалыстарға қатысқандықтан және отырғанда қысқа болатындықтан, TFL тез ширығады. TFL созу жаттығулары осы маңызды бұлшықетті ұзаратуға көмектеседі.

Қиындық

Кішкентай жағдайда, еңіс немесе қисайған бет TFL (жамбас-тізелік фасция) созылуына жағдай тудыруы мүмкін екені айтылады. Мұндай жағдайда емдеу көбінесе тынығудан, жылудан және икемділік жаттығуларынан тұрады. "Fasciae" латын тілінде "баудың" деген мағынаны білдіреді және дара жағдайда қолданылады. "Latae" латынша "latus" сөзінің жекеше, әйелдік жыныстық түрі, ол "жақ" дегенді білдіреді.